Cực tăng trưởng hội tụ trong không gian mới

Những ngày tháng 6, thời tiết nắng như thiêu như đốt và cả những trận mưa đầu mùa xối xả cũng không làm giảm đi không khí thi công sôi nổi tại các công trình trọng điểm trên địa bàn TP Hồ Chí Minh. Thành phố như một đại công trường khi hàng loạt dự án công trình hạ tầng, giao thông được triển khai xây dựng. Ngược lên địa bàn cũ là tỉnh Bình Dương hay xuôi về phía biển Bà Rịa-Vũng Tàu, đến đâu chúng tôi cũng thấy hình ảnh công nhân dãi nắng dầm mưa thi công “3 ca, 4 kíp” phấn đấu kịp tiến độ.

Bức tranh hạ tầng còn thể hiện ở sự thông suốt, liền mạch khi những dòng phương tiện nối đuôi nhau trên các tuyến giao thông đã hoàn thành, khai thác từ cuối năm 2025 đến nay. Anh Nguyễn Văn Hoài, chủ doanh nghiệp vận tải container tại phường Cát Lái, TP Hồ Chí Minh, cho biết: Hàng loạt dự án hạ tầng như các đoạn vành đai 2, vành đai 3, cao tốc Biên Hòa-Vũng Tàu, cầu Nhơn Trạch, nút giao An Phú... hoàn thành đã giúp rút ngắn quãng đường vận chuyển hàng hóa. Hàng hóa vận chuyển từ các khu công nghiệp ở địa bàn cũ như Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu đến các cảng như Tân Cảng-Sài Gòn đến cảng Cái Mép-Thị Vải và ngược lại rất thuận lợi, giúp doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí logistics, dành nguồn lực đầu tư cho sản xuất, kinh doanh chiều sâu...

Khu vực phường Thủ Thiêm, TP Hồ Chí Minh được xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế mở ra động lực tăng trưởng mới. 

Hạ tầng đô thị giao thông, logistics là một trong những lát cắt thể hiện sự chuyển động tích cực, tạo cú hích mạnh mẽ thúc đẩy tăng trưởng nhờ chính quyền TP Hồ Chí Minh tập trung tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh các dự án hạ tầng. Từ cuối năm 2025 đến nay, TP Hồ Chí Minh cũng đã lập kỳ tích trong hoàn tất thủ tục, động thổ, khởi công các dự án: Cầu Cần Giờ, metro số 2 Bến Thành-Tham Lương, metro đoạn Bến Thành-Thủ Thiêm; động thổ xây dựng tuyến metro Bến Thành-Cần Giờ dài gần 53km... Thành phố đã phối hợp với TP Đồng Nai đồng loạt khởi công 3 cây cầu lớn gồm: Cầu Phú Mỹ 2 (16.445 tỷ đồng); cầu Cát Lái (20.524 tỷ đồng), cầu Long Hưng (11.758 tỷ đồng). Dự kiến trong 6 tháng cuối năm 2026 sẽ tiếp tục khởi công 4 tuyến metro với chiều dài 200km. Khi các dự án trên hoàn thành sẽ hình thành mạng lưới hạ tầng khép kín kết nối các cực tăng trưởng, tạo điều kiện hình thành các khu đô thị mới, khu công nghiệp và trung tâm logistics.

Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh được mở ra không gian phát triển mới với diện tích 6.773km2, dân số 14 triệu người, quy mô kinh tế hơn 123 tỷ USD, bờ biển dài 90km và quản lý vùng biển rộng 14.300km2... Đánh giá về nguồn lực này, TS Trần Du Lịch, nguyên Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh nhận định, đây không phải “dấu cộng cơ học” giữa 3 địa phương, mà là “dấu nhân” của các lợi thế phát triển. Bởi lần đầu tiên, TP Hồ Chí Minh có điều kiện hội tụ các động lực, tạo thành cấu trúc tăng trưởng gồm: TP Hồ Chí Minh cũ được định hướng là trung tâm tài chính, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Bình Dương giữ vai trò sản xuất công nghiệp quy mô lớn; còn Bà Rịa-Vũng Tàu là trung tâm logistics, cảng biển và kinh tế biển.

Ông Trần Hoàng Ngân, Chuyên viên cao cấp, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn, cho rằng, điều quan trọng nhất sau hợp nhất là bên cạnh mở rộng quy mô còn có sự tương hỗ giữa các tiềm lực và lợi thế phát triển. TP Hồ Chí Minh mới sẽ là một đầu tàu mới, hiện đại hơn và gắn 3 động cơ tăng trưởng gồm công nghiệp-cảng biển-logistics, tài chính-dịch vụ và đổi mới sáng tạo.

Theo ông Phạm Bình An, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh, thành phố mở rộng không gian đô thị sang mô hình siêu đô thị đa trung tâm, trong đó các cực công nghiệp, logistics và dịch vụ được kết nối thành chuỗi giá trị liên hoàn. Chính cấu trúc này đã lý giải danh mục thu hút đầu tư tập trung vào những lĩnh vực có khả năng lan tỏa và dẫn dắt tăng trưởng. Trong đó, nhóm dự án logistics-cảng biển được xác định là một trong những trụ cột, với các dự án quy mô lớn như bến cảng Mỹ Xuân 6, cảng tổng hợp Long Sơn hay cụm ICD Long Bình... Đây không chỉ là các công trình hạ tầng đơn lẻ mà là những mắt xích trong chuỗi logistics liên vùng, kết nối trực tiếp với cụm cảng Cái Mép-Thị Vải và hệ thống giao thông Đông Nam Bộ.

Không thể tiếp tục tăng trưởng theo lối cũ

Nhìn lại quá trình tăng trưởng của TP Hồ Chí Minh sau đổi mới đến nay, nhận định chung dư địa tăng trưởng đã cạn dần, các lĩnh vực, ngành cốt lõi kém sức cạnh tranh. Trong bối cảnh kinh tế quốc tế tăng trưởng chậm, cạnh tranh gay gắt và yêu cầu bức thiết đổi mới mô hình tăng trưởng được Đảng, Nhà nước xác định đối với TP Hồ Chí Minh, cho thấy mô hình tăng trưởng cũ bộc lộ những rào cản, hạn chế như: Thiếu quỹ đất công nghiệp, không có cảng nước sâu, logistics bị chia cắt, chi phí đô thị tăng cao, hạ tầng quá tải; nhiều năm chủ yếu dựa vào lao động giá rẻ, gia công, mở rộng đất đai và đầu tư dàn trải...

Theo báo cáo đánh giá của Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, nhìn vào tốc độ tăng trưởng năm 2025 của TP Hồ Chí Minh, dù có tạo sự bứt phá so với các năm trước đạt 7,53% nhưng vẫn thấp hơn nhiều địa phương khác, cho thấy quy mô lớn chưa chuyển hóa tương xứng thành động lực tăng trưởng chất lượng cao, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình phát triển theo chiều sâu, nâng cao năng suất, hiệu quả và năng lực cạnh tranh quốc tế trong giai đoạn mới.

TS Phạm Thái Sơn, giảng viên Trường Đại học Việt-Đức nhận định, mô hình tăng trưởng cũ dựa nhiều vào lao động giá rẻ, mở rộng đất đai và đầu tư truyền thống đang dần chạm ngưỡng. Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh diễn ra mạnh mẽ, TP Hồ Chí Minh buộc phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và năng suất lao động.

Ngay cả các khu công nghiệp từng là biểu tượng cho tinh thần đổi mới của TP Hồ Chí Minh cũng đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng chủ yếu dựa vào gia công truyền thống sang công nghệ cao. Ông Bùi Minh Trí, Trưởng ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP Hồ Chí Minh cho rằng, thành phố có nguồn lực hạ tầng công nghiệp lớn với 105 khu chế xuất, khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 50.200ha. Các tập đoàn quốc tế hiện không chỉ quan tâm ưu đãi thuế hay giá thuê đất mà ưu tiên các khu công nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn ESG, phát triển xanh và hạ tầng số hiện đại. Để thúc đẩy tăng trưởng, cần tái cơ cấu ngành công nghiệp, khu công nghiệp mới theo mô hình khu công nghiệp thế hệ mới, thông minh, xanh, tuần hoàn; gắn liền với nâng cao chất lượng thu hút đầu tư, kết nối hạ tầng đồng bộ và hiệu quả sử dụng đất công nghiệp.

(Còn nữa)