Nông nghiệp Điện Biên: Sức bật từ khoa học, công nghệ

Thay đổi tư duy sản xuất 

Từ trung tâm phường Điện Biên Phủ, theo Quốc lộ 279 đến xã Mường Ảng, chúng tôi thỏa sức ngắm nhìn những đồi cà phê xanh mướt nối tiếp các vườn mắc ca đang vào vụ, tạo nên diện mạo mới cho vùng đất từng chủ yếu dựa vào sản xuất nhỏ lẻ. Điểm dừng chân đầu tiên của chúng tôi là Cơ sở sản xuất, chế biến cà phê Arabica Hà Chung Mường Ảng, đơn vị có sản phẩm đạt OCOP 4 sao của tỉnh Điện Biên. Khác với trước đây, cà phê sau thu hoạch được đưa ngay vào dây chuyền sơ chế, phân loại, lên men, sấy và rang xay theo quy trình khép kín, bảo đảm chất lượng đồng đều trước khi đưa ra thị trường.

Theo chị Bùi Thị Việt Hà, chủ cơ sở, sau hơn 10 năm hoạt động, mỗi năm đơn vị tiêu thụ từ 7 đến 10 tấn cà phê trấu. Điều tạo nên bước chuyển rõ nhất không chỉ là đầu tư máy móc mà là thay đổi cách nghĩ của người sản xuất. Muốn tham gia phân khúc chất lượng cao, mọi công đoạn đều phải được kiểm soát ngay từ vườn cây. Chính việc áp dụng đồng bộ các tiến bộ khoa học, kỹ thuật đã giúp cà phê Mường Ảng giữ được hương vị đặc trưng, nâng cao giá trị, từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ.

Rời xã Mường Ảng, chúng tôi đến vùng nguyên liệu mắc ca của xã Tuần Giáo, nơi nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã (HTX) đang xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến chế biến. Trên những quả đồi trước kia chủ yếu trồng ngô, sắn hiệu quả thấp, những hàng mắc ca phát triển xanh tốt, cho thu hoạch ổn định. Trong khu vườn của HTX Dịch vụ mắc ca Quài Nưa, ông Bùi Văn Giang, Giám đốc HTX, vừa kiểm tra hệ thống tưới nhỏ giọt tự động, vừa chia sẻ rằng sản xuất nông nghiệp hiện đại không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm. Mọi khâu từ theo dõi độ ẩm đất, lượng nước tưới, cắt tỉa, đến phòng, chống sâu bệnh đều được thực hiện theo quy trình kỹ thuật. Hạt mắc ca sau thu hoạch được sấy, tách vỏ, phân loại, đóng gói ngay tại cơ sở, đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc trước khi đưa ra thị trường.

Việc áp dụng đồng bộ các tiến bộ khoa học đã giúp nông dân tỉnh Điện Biên nâng cao giá trị cà phê, từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ. Ảnh: PHẠM TRUNG

Chứng kiến dây chuyền chế biến vận hành nhịp nhàng, những mã QR trên từng sản phẩm và các chuyến xe chở nông sản nối nhau rời HTX, chúng tôi cảm nhận rõ sự đổi thay của nông nghiệp tỉnh Điện Biên. Đó không chỉ là sự gia tăng về năng suất mà còn là minh chứng cho quá trình đưa khoa học vào từng khâu sản xuất, tạo giá trị mới cho mỗi hạt cà phê, hạt mắc ca trên hành trình chinh phục thị trường trong nước và quốc tế.

Từ lợi thế tự nhiên đến tư duy phát triển mới

Những kết quả bước đầu tại các vùng nguyên liệu cà phê và mắc ca cho thấy, tỉnh Điện Biên còn dư địa lớn phát triển nền nông nghiệp hàng hóa chất lượng cao. Với quỹ đất rộng, khí hậu phân hóa theo độ cao và điều kiện thổ nhưỡng phù hợp, tỉnh Điện Biên có nhiều lợi thế đối với các cây trồng chủ lực như: Cà phê Arabica, mắc ca, chè cùng nhiều loại cây ăn quả đặc sản. Tuy nhiên, những lợi thế ấy chỉ có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế khi được gắn với khoa học, công nghệ, quy hoạch bài bản và phương thức sản xuất hiện đại.

Theo PGS, TS Lê Quốc Doanh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam, điều tạo nên dấu ấn của tỉnh Điện Biên không chỉ là sự phát triển của các ngành hàng cà phê, chè, kinh tế rừng hay mắc ca, mà còn là quyết tâm đổi mới của cấp ủy, chính quyền và người dân trong cách tiếp cận phát triển nông nghiệp. Ít ai nghĩ rằng hơn 10 năm trước, phần lớn nông sản nơi đây vẫn tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô, giá trị gia tăng thấp, người dân chủ yếu sản xuất theo kinh nghiệm thì nay phát triển trên nền nông nghiệp hàng hóa chất lượng cao. PGS, TS Lê Quốc Doanh cho rằng mục tiêu phát triển khoảng 40.000ha mắc ca của tỉnh Điện Biên vào năm 2030 phù hợp với Đề án phát triển bền vững mắc ca giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 của Chính phủ, trong đó vùng Tây Bắc được xác định là khu vực trọng điểm với tổng diện tích 95.000ha, tập trung chủ yếu ở hai tỉnh Điện Biên và Lai Châu. Tuy nhiên, mở rộng diện tích phải đi đôi với quy hoạch khoa học, lựa chọn giống phù hợp, xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ, kiểm soát chặt chất lượng.

Theo đồng chí Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, phát triển nông nghiệp không chỉ nhằm tăng sản lượng mà quan trọng hơn là nâng cao giá trị trên cùng đơn vị diện tích, tạo đầu ra ổn định và thu nhập bền vững cho người dân. Hiện tỉnh Điện Biên có khoảng 12.000ha mắc ca, đứng thứ hai cả nước; 8.500ha cà phê Arabica, đứng thứ ba sau Sơn La và Lâm Đồng; khoảng 1.200ha dứa. Năm 2026, tỉnh Điện Biên đặt mục tiêu phát triển thêm 6.000ha mắc ca và 6.000ha cà phê, đồng thời hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu 20.000ha cà phê Arabica.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, địa phương xác định phải giải quyết đồng bộ các vấn đề về giống, quy trình kỹ thuật, công nghệ chế biến, mã số vùng trồng, chỉ dẫn địa lý, thị trường xuất khẩu; đồng thời mong muốn các nhà khoa học, viện nghiên cứu tiếp tục giúp địa phương xây dựng cơ sở nghiên cứu, khảo nghiệm giống mới, nghiên cứu mô hình trồng xen để tăng năng suất. Hiện tỉnh Điện Biên còn khoảng 300.000ha đất trống cùng nhiều diện tích cây trồng hiệu quả thấp có thể chuyển đổi sang các loại cây có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, quỹ đất chỉ phát huy hiệu quả khi được quy hoạch theo tín hiệu thị trường và gắn với tiến bộ khoa học, công nghệ.

Đồng chí Lò Văn Cương, Phó chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên cũng khẳng định lợi thế về khí hậu và thổ nhưỡng nơi đây khi trao đổi với chúng tôi về chất lượng đặc trưng của cà phê Arabica. Nhưng để phát triển bền vững thương hiệu cà phê này, cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở khoa học trong lựa chọn giống, mở rộng vùng nguyên liệu và xây dựng quy trình canh tác phù hợp từng vùng sinh thái.

Thực tiễn cho thấy, khi khoa học đồng hành với doanh nghiệp, chính quyền và người dân, những vùng sản xuất nhỏ lẻ từng bước được thay thế bằng các vùng nguyên liệu tập trung, tạo nền tảng cho nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững. Con đường phía trước của ngành nông nghiệp tỉnh Điện Biên vẫn còn nhiều việc phải làm, song với quyết tâm của địa phương, sự đồng hành của đội ngũ chuyên gia và việc kiên trì lấy khoa học, công nghệ làm động lực phát triển, tỉnh Điện Biên đang từng bước nâng cao sức cạnh tranh của nông sản, góp phần tăng thu nhập cho người dân và tạo thêm động lực phát triển bền vững cho khu vực Tây Bắc.