Kịp thời đáp ứng lưu lượng phương tiện tăng cao

Một trong những đoạn tuyến đầu tiên trên cao tốc Bắc-Nam phía Đông được mở rộng từ 4 làn xe lên 6 làn xe, thêm làn dừng khẩn cấp là đoạn Cao Bồ-Mai Sơn (tỉnh Ninh Bình). Theo ông Đỗ Huy Tuấn, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng (Sở Xây dựng tỉnh Ninh Bình), đại diện chủ đầu tư dự án, cao tốc Cao Bồ-Mai Sơn trong giai đoạn đầu sau khi đưa vào khai thác đã san sẻ một phần lưu lượng phương tiện cho Quốc lộ 1, tuy nhiên, với tốc độ tăng lưu lượng phương tiện ngày càng cao, quy mô 4 làn xe của đoạn tuyến cao tốc này không đáp ứng được yêu cầu. "Dự án mở rộng cao tốc Cao Bồ-Mai Sơn khởi công từ tháng 3-2025, đến nay đã đưa vào khai thác tuyến chính, đạt quy mô cao tốc hoàn chỉnh với 6 làn xe, mỗi bên một làn dừng khẩn cấp, vừa đáp ứng nhu cầu đi lại, bảo đảm tốt hơn an toàn giao thông, vừa tăng cường kết nối liên vùng", ông Đỗ Huy Tuấn chia sẻ.

Điều kiện quan trọng giúp dự án mở rộng cao tốc Cao Bồ-Mai Sơn đẩy nhanh tiến độ là công tác giải phóng mặt bằng đã được hoàn thành từ giai đoạn 1 nên có sẵn công địa cho triển khai thi công. Do yêu cầu vừa thi công, vừa khai thác nên trong quá trình thực hiện, chủ đầu tư đã phối hợp chặt chẽ với lực lượng chức năng thường xuyên kiểm tra, nhắc nhở, chấn chỉnh, đôn đốc công tác bảo đảm an toàn giao thông. Cùng với đó, các nhà thầu huy động lượng lớn nhân lực, thiết bị, hoàn thành các hạng mục vượt tiến độ, đưa dự án vào khai thác sớm hơn so với kế hoạch.

Thi công mở rộng đoạn Yên Bái - Lào Cai thuộc cao tốc Nội Bài - Lào Cai. Ảnh do VEC cung cấp 

Tuyến cao tốc huyết mạch khác cũng đang được mở rộng là đoạn Yên Bái-Lào Cai thuộc cao tốc Nội Bài-Lào Cai. Dự án này được khởi công từ tháng 10-2025 và thực hiện trong giai đoạn 2025-2027. Theo Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), chủ đầu tư dự án, ngay sau khi khởi công, nhà thầu, tư vấn giám sát và Ban Quản lý dự án đã tập trung hoàn thiện biện pháp bảo đảm an toàn giao thông. Trong quá trình triển khai, các nhà thầu thường xuyên phối hợp với các bên liên quan để rà soát, bổ sung, tăng cường kịp thời các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao công tác bảo đảm an toàn giao thông trên tuyến. Ban Quản lý dự án cũng kiểm tra, kiểm soát, đôn đốc nhà thầu thi công bám sát tiến độ, tranh thủ tối đa khi thời tiết thuận lợi, huy động thêm máy móc, thiết bị, mũi thi công, làm tăng ca. Trong thời gian tới, chủ đầu tư yêu cầu nhà thầu, tư vấn giám sát khẩn trương rà soát, lập lại tiến độ thi công chi tiết các hạng mục, xác định rõ mục tiêu, sản lượng theo từng tháng, từng mũi thi công. Đồng thời, khẩn trương thực hiện tăng cường mặt đường với các đoạn đã đủ 4 làn xe và hoàn thiện phương án tổ chức giao thông khi thi công trên mặt đường cũ đối với đoạn 2 làn xe, bảo đảm tiến độ dự án.

Đến nay, cả nước đã đưa vào khai thác hơn 3.300km đường bộ cao tốc, tuy nhiên có hơn 2.800km đường cao tốc đang khai thác theo quy mô phân kỳ, trong đó có 653km đường 2 làn xe và hơn 2.100km đường 4 làn xe. Các đoạn tuyến cao tốc này chưa bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, ùn tắc giao thông, cần thiết phải nghiên cứu đầu tư nâng cấp, hoàn thiện.

Xác định thứ tự ưu tiên đầu tư 

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, nhu cầu vận tải trong thời gian tới trên các đoạn tuyến cao tốc dự báo sẽ có xu hướng tiếp tục tăng. Việc hoàn thiện các tuyến cao tốc đòi hỏi nhu cầu đầu tư lớn trong khi nguồn lực còn hạn chế. Cùng với đó, đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến cao tốc phân kỳ lại không làm tăng chiều dài hệ thống đường bộ cao tốc nên cần thiết sắp xếp thứ tự ưu tiên làm cơ sở xác định lộ trình đầu tư cho phù hợp. Kết luận của Phó thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại cuộc họp về đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc cũng yêu cầu xác định thứ tự ưu tiên trên cơ sở cân đối nguồn lực, đa dạng hóa nguồn vốn, trong đó cần nghiên cứu cơ chế, chính sách phù hợp để huy động vốn đầu tư ngoài ngân sách nhà nước.

Để từng bước hoàn thiện các tuyến cao tốc phân kỳ, Bộ Xây dựng kiến nghị, ưu tiên mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô hoàn chỉnh để bảo đảm an toàn giao thông, tránh gây tắc nghẽn lưu thông hàng hóa, hành khách. Đối với các tuyến cao tốc 4 làn xe, ưu tiên nghiên cứu đầu tư ngay các đoạn tuyến có chi phí mở rộng nhỏ so với tổng mức đầu tư đã được duyệt, đang trong quá trình thực hiện để thuận lợi điều chỉnh các giải pháp thiết kế, tận dụng phương tiện, nhân lực, như các đoạn: Dầu Giây-Tân Phú, Tân Phú-Bảo Lộc, Bảo Lộc-Liên Khương, cao tốc Bắc-Nam phía Tây đoạn Mỹ An-Cao Lãnh.

Bên cạnh đó, ưu tiên nghiên cứu đầu tư mở rộng tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 154.000 tỷ đồng, nhu cầu vốn kế hoạch đầu tư công trung hạn khoảng 103.000 tỷ đồng. Trường hợp khó khăn về nguồn vốn, ưu tiên bố trí đầu tư mở rộng các đoạn tuyến: Mai Sơn-Bãi Vọt, Nha Trang-Dầu Giây với chiều dài 534km, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 64.000 tỷ đồng. Các đoạn còn lại tùy thuộc vào kết quả nghiên cứu của từng dự án, đặc biệt các tuyến cao tốc nằm trong vùng động lực, cực tăng trưởng, hành lang kinh tế quan trọng (vành đai 4-Vùng Thủ đô Hà Nội, vành đai 3 TP Hồ Chí Minh...), ưu tiên triển khai khi huy động nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước.

Đối với nghiên cứu cơ chế, chính sách phù hợp để huy động vốn đầu tư ngoài ngân sách nhà nước, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, hiện nay, quy định pháp luật về đầu tư theo phương thức đối tác công-tư (PPP) đã cơ bản hoàn thiện, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trước đây như cơ chế chia sẻ rủi ro, lãi suất phù hợp với thị trường... Việc huy động vốn ngoài ngân sách nhà nước phụ thuộc vào tính hấp dẫn của từng dự án (nhu cầu vận tải, điều kiện triển khai dự án...) và năng lực nhà đầu tư. Vì vậy, mỗi dự án sẽ được nghiên cứu chi tiết và đánh giá tính khả thi đối với việc huy động vốn ngoài ngân sách nhà nước.

Bộ Xây dựng đang nghiên cứu, tính toán mở rộng tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông theo phương thức PPP và đầu tư công. Phân tích tài chính cho thấy tính khả thi đối với phương án tài chính BOT (một hình thức của đầu tư PPP) và giúp giảm gánh nặng ngân sách nhà nước trong ngắn hạn. Tuy nhiên, việc thu phí với chiều dài hơn 1.000km trên trục cao tốc quan trọng nhất của đất nước sẽ ảnh hưởng đáng kể đến chi phí vận tải, tác động dài hạn đến năng lực sản xuất quốc gia. Ngoài ra, sẽ tạo áp lực gia tăng lưu lượng phương tiện trên các tuyến song hành như Quốc lộ 1 hay các tuyến đường địa phương và ảnh hưởng đến mục tiêu giảm chi phí logistics. Do đó, Bộ Xây dựng dự kiến thực hiện mở rộng cao tốc Bắc-Nam phía Đông theo hình thức đầu tư công, sau khi hoàn thành sẽ thu phí với mức thích hợp để hoàn vốn cho ngân sách nhà nước.

Bộ Xây dựng cũng kiến nghị lãnh đạo Chính phủ giao Bộ Xây dựng, các địa phương liên quan khẩn trương hoàn thiện các thủ tục chuẩn bị đầu tư nâng cấp, mở rộng tuyến cao tốc phân kỳ, trong đó tiếp tục nghiên cứu huy động vốn ngoài ngân sách nhà nước, mức vốn ngân sách Trung ương cần bổ sung, tính toán hiệu quả kinh tế-xã hội.