Năm 1965 ông Hữu đi du học ở Pháp có giao quyền tổng quát cho ông Hoành (bố đẻ) và anh Thơm (em trai) quản lý, định đoạt một biệt thự hơn 720m2 đất tại số nhà 336 đại lộ Nhân Vị), Chợ Lớn, Sài Gòn (nay là đường Nguyễn Chí Thanh, TP Hồ Chí Minh). Năm 1981 ông Hoành đứng ra bán nhà cho ông Thái và chị Thêm giá 20.000 VNĐ kèm điều kiện người mua nhà cùng sống chung nhà và có trách nhiệm phụng dưỡng tuổi già khi ốm đau, chết thì ma chay, cúng giỗ cho người bán. Năm 1982, bên bán cho rằng bên mua lợi dụng người bán tuổi cao, sức yếu lại sống đơn côi để ký giao dịch mua bán nhà mờ ám đã bị chính quyền và gia đình trục xuất ra khỏi nhà số 336 (đây là thời điểm phát sinh tranh chấp giữa bên bán nhà và bên mua nhà).

Sau 12 năm (năm 1993) ông Hoành qua đời, bà Thêm đã khởi kiện ra tòa để đòi hợp thức hóa nhà 336. Qua ba cấp tòa xét xử. Ủy ban thẩm phán và Hội đồng thẩm phán chấp nhận giao dịch mua bán nhà là hợp pháp và bà Thêm có quyền lấy lại nhà. Với quyết định này các cấp tòa đã vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng và áp dụng pháp luật. Cụ thể:

1- Giao dịch dân sự mua bán nhà về thời hiệu khởi kiện đã hết theo Điểm a, Khoản 6 Nghị quyết về trước ngày Bộ Luật dân sự 1995 có hiệu lực và Điều 56 pháp lệnh hợp đồng dân sự (PLHĐDS) năm 1991 quy định thời hiệu khởi kiện là 3 năm. Sau 12 năm bà Thêm khởi kiện là trái với Điều 56 và tòa thụ lý cũng là trái luật.

2- Giao dịch mua bán nhà 336 Nguyễn Chí Thanh là vô hiệu vì không có thời điểm giao kết (không có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền); vi phạm điều cấm vì thời điểm này Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) không cho phép mua bán chuyển nhà ở; vi phạm đạo đức do người mua không thực hiện điều kiện dưỡng già, ma chay, cúng giỗ khi bên bán mất. Theo Điều 23 Pháp lệnh hợp đồng dân sự thì giao dịch này vô hiệu.

3- Hội đồng thẩm phán TAND tối cao quyết định áp dụng Nghị quyết 1073/2006 NQ-UBTVQH 11 ngày 27-7-2006 theo Khoản 3 Điều 13 là trái luật. Vì Nghị quyết này chỉ áp dụng cho người Việt Nam định cư ở nước ngoài về nước mua nhà ở. Còn trong vụ án dân sự này thì người mua và người bán đều là người Việt Nam có hộ khẩu thường trú tại thành phố Hồ Chí Minh chứ đâu có yếu tố người nước ngoài tham gia giao dịch mua bán nhà?

4- Vi phạm thủ tục tố tụng: Ông Thơm là đồng ủy quyền tổng quát với ông Hoành về quản lý nhà 336 Nguyễn Chí Thanh. Ông Hoành tự động bán nhà không được ông Thơm đồng ý thì tòa cũng không thể bỏ qua quyền nghĩa vụ tham gia tố tụng của ông Thơm.

Một vụ mua bán nhà trái luật vừa hết thời hiệu khởi kiện, vừa là giao dịch dân sự vô hiệu, lẽ ra tòa nhận đơn chỉ cần tuyên bố và trả lại đơn là xong chứ đâu phải kéo dài trên 20 năm lãng phí công, của của Nhà nước.

NGUYỄN CHÍ TẤN

(Ba Đình, Hà Nội)