Tuy nhiên, đến nay đã bước sang quý IV/2018, nhưng việc này vẫn chưa được triển khai. Mới đây, Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tỉnh Thái Nguyên đã phản ánh ý kiến của hơn 5.000 lao động về vấn đề này trước Quốc hội.

Không nên để chậm trễ, kéo dài

Trong phiên thảo luận kinh tế-xã hội sáng 27-10-2018, ĐBQH Hoàng Văn Hùng (đoàn Thái Nguyên) đã nêu ý kiến của đại diện 5.000 công nhân lao động gang thép Thái Nguyên gửi tới Quốc hội, đề nghị Chính phủ, Bộ Công Thương chỉ đạo quyết liệt, dứt điểm việc thoái vốn Nhà nước theo chỉ đạo của Chính phủ.

Người lao động lo ngại dự án giai đoạn 2 mở rộng gang thép Thái Nguyên dừng từ năm 2013 đến nay khiến Công ty Cổ phần gang thép Thái Nguyên (TISCO) rơi vào gánh nặng nợ nần, mất cân đối tài chính, phải trả gốc và lãi 1.313 tỷ đồng. Từ đầu năm 2017 đến nay, mỗi tháng TISCO phải trả cho ngân hàng khoảng 47 tỷ đồng. Dù công ty đã khắc phục khó khăn, có lợi nhuận, lợi nhuận lũy kế đến nay là 155 tỷ, lãi năm 2018 dự kiến hơn 100 tỷ đồng, nhưng 5.000 công nhân vẫn tha thiết đề nghị Chính phủ chỉ đạo thực hiện ngay việc thoái vốn Nhà nước để TISCO còn có cơ hội chủ động kêu gọi nhà đầu tư hợp tác xử lý giai đoạn 2, tháo gỡ khó khăn. Nếu tiếp tục kéo dài, tình hình khó khăn sẽ thêm nghiêm trọng.

Đại biểu Quốc hội tiếp xúc trao đổi với các cử tri tại Công ty cổ phần gang thép Thái Nguyên. Ảnh: Tisco.com.vn

Chiều 31-10-2018, tại phiên chất vấn của Quốc hội, đại biểu Nguyễn Tiến Sinh (đoàn Hòa Bình) tiếp tục chất vấn việc chậm triển khai dự án gang thép Thái Nguyên giai đoạn 2 đã gần một năm so với chỉ đạo bằng văn bản của Phó thủ tướng Vương Đình Huệ. Đại biểu đặt nghi vấn sự chậm trễ này có lợi ích nhóm hay không?

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh khẳng định không có lợi ích nhóm và nêu ra nhiều vướng mắc, như: Kiện tụng với tổng thầu nước ngoài, cam kết bảo lãnh của Tổng công ty Thép Việt Nam đối với TISCO; khoản vay hàng nghìn tỷ đồng cần giải quyết xong giải chấp với khoản bảo lãnh thì mới có thể thoái vốn…

Thay đổi "màu da" dự án “hấp hối” - đề xuất khó khả thi

Từ lâu, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo kiên quyết không đầu tư thêm vốn Nhà nước cho dự án gang thép Thái Nguyên giai đoạn 2. Nhưng gần đây những tư tưởng trông chờ "bầu sữa" ngân sách để làm thay đổi “màu da” của dự án "hấp hối" lại le lói trở lại. Trong báo cáo tổng hợp ý kiến cử tri gửi Quốc hội gần đây, vẫn có người đưa ra hai phương án, trong đó có phương án Nhà nước chỉ đạo các ngân hàng tiếp tục thu xếp đủ vốn và có cơ chế đặc thù để khắc phục những tồn tại, khó khăn hiện nay, nhằm sớm triển khai dự án. Một số người viện dẫn những con số, như TISCO mấy năm gần đây hoạt động hiệu quả, xóa được lỗ lũy kế, 4 năm gần đây liên tục có lãi (năm 2014 lãi 5,231 tỷ đồng, năm 2015 lãi 8,182 tỷ đồng, năm 2016 lãi 207,571 tỷ đồng, năm 2017 lãi 109,558 tỷ đồng), lợi nhuận lũy kế đến nay là 155 tỷ đồng. Từ đó, đã có đề xuất nếu dự án sớm được khởi động, đi vào sản xuất thì có thể giải quyết được những vướng mắc, tồn tại, có lãi và phát triển.

Sự thật đáng lo ngại: Lãi thực chất hay nhờ bán quặng?

Theo một số chuyên gia ngành thép, những con số trên chưa đủ thuyết phục để lạc quan về dự án. Báo cáo từ TISCO cho biết, dự án giai đoạn 2 của TISCO có nguồn vốn lên tới hơn 8.100 tỷ đồng, trong đó vốn vay ngân hàng lên tới gần 6.000 tỷ đồng. Hiện, nguồn vốn đã giải ngân vay ngân hàng hơn 2.700 tỷ đồng, đã và đang tạo ra sức ép tài chính rất lớn. Hiện, tổng vốn điều lệ của TISCO là 1.840 tỷ đồng nhưng đã chi cho dự án giai đoạn 2 vào khoảng 1.531 tỷ đồng. Trong đó, trả gốc và lãi cho các ngân hàng là 1.313 tỷ đồng, chi đầu tư cho các doanh nghiệp khác hơn 530 tỷ đồng, số nợ phải thu khó đòi với số nợ gốc lên đến 453 tỷ đồng, dẫn đến việc mất cân đối nguồn vốn do lấy ngắn hạn đầu tư dài hạn số tiền 744 tỷ đồng.

Trong khi đó, dù báo cáo tài chính nêu con số lãi rất cao nhưng phân tích báo cáo tài chính của TISCO cho thấy lợi nhuận mang lại là của hoạt động sản xuất, kinh doanh giai đoạn 1 hiện hữu. TISCO đang tách riêng chi phí hoạt động đầu tư giai đoạn 2 ra khỏi báo cáo tài chính (điểm 2.14; 2.15 trong báo cáo tài chính năm 2017 kỳ 31-12-2017 có ghi).

Song với ngay trong hoạt động của giai đoạn 1 cũng cho thấy, bên cạnh việc TISCO đang sản xuất và tiêu thụ các loại thép sản xuất; TISCO còn đang bán một phần lớn quặng sắt mà lượng quặng bán lại chính là lấy từ mỏ sắt Tiến Bộ đang khai thác nằm một phần trong dự án giai đoạn 2. Một số chuyên gia tài chính gọi việc này không khác gì TISCO đang bán “máu” của mình đi để trang trải chi phí và để có lãi.

Công ty cổ phần gang thép Thái Nguyên. Ảnh: Tisco.com.vn

Chỉ riêng năm 2017, TISCO đã bán đi tổng cộng 403.086 tấn quặng sắt. Với tốc độ bán quặng như hiện nay, giả thiết giai đoạn 2 được khôi phục hoặc kể cả giai đoạn 1 đang chạy hiện nay, trong vòng 5-7 năm nữa thì TISCO sẽ không còn đủ quặng để sản xuất, lại phải mua ngoài hoặc nhập khẩu.

Đối với dự án giai đoạn 2, theo báo cáo của lãnh đạo TISCO gửi các cơ quan, lãi suất phải trả hằng tháng phát sinh khoảng 30 tỷ đồng/tháng; trả cho riêng hai ngân hàng cả gốc và lãi là 47,5 tỷ đồng/tháng. Nếu cứ tiếp tục kéo dài dự án thì lãi vay sẽ lên đến hàng nghìn tỷ đồng, nguy cơ thua lỗ là rất lớn.

Thoái vốn là cấp thiết

Ông Phùng Văn Hùng, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, từng nhận xét: "12 đại dự án của ngành công thương, chủ trương của Đảng và Nhà nước đây là các ngành, lĩnh vực Nhà nước không cần nắm giữ. Chúng ta chỉ cần bảo đảm thu hồi vốn, bán đi là đúng đắn".

Ông Hoàng Ngọc Diệp, Tổng giám đốc TISCO, cũng thừa nhận: "Một công ty đang sản xuất bình thường mà phải gánh mấy nghìn tỷ nợ nần thì sống kiểu gì? Việc thoái vốn phải làm quyết liệt. Nếu càng để lâu, khó khăn của công ty càng đội lên bởi thiết bị máy móc xuống cấp, thị trường bão hòa dần... Duy trì dự án giai đoạn 2 là cần thiết nhưng nó phải ở hình thái khác, không phải rót tiền Nhà nước vào làm tiếp dự án rồi củng cố quyền lực lãnh đạo để thu lợi, hưởng thụ".

Thực tế trên là cơ sở quan trọng để Chính phủ, Bộ Công Thương và các ngành liên quan xử lý đại dự án thua lỗ này một cách khách quan, khoa học, không rơi vào cảnh "đẽo cày giữa đường", tiếp tục sai lầm, thua lỗ; thực hiện nghiêm túc các chỉ đạo Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng và Chính phủ trong xử lý 12 đại dự án thua lỗ.

MINH GIANG