Đổi mới mô hình phát triển - vai trò của doanh nghiệp

Sức mạnh của doanh nghiệp và sức mạnh của nền kinh tế có quan hệ trực tiếp. Doanh nghiệp lớn mạnh, nền kinh tế mạnh; doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh, nền kinh tế có năng lực cạnh tranh cao. Vì vậy, chất lượng mô hình phát triển cuối cùng phải được kiểm chứng bằng kết quả tại doanh nghiệp.

GS, TS Nguyễn Xuân Thắng phát biểu tại Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam (VCSF) 2026. 

GS, TS Nguyễn Xuân Thắng cho rằng: Doanh nghiệp phải trở thành chủ thể kiến tạo tăng trưởng, đổi mới, hội nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Muốn lớn mạnh, doanh nghiệp phải đổi mới; muốn đi xa phải sáng tạo; muốn phát triển bền vững phải liên tục tự đổi mới và tạo ra giá trị mới cho xã hội.

Bối cảnh hiện nay cho thấy, không thể duy trì mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào vốn, lao động giá rẻ và tài nguyên trong khi khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chính của nền kinh tế. Đầu tư cho khoa học - công nghệ phải chuyển hóa thành năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ ngay tại doanh nghiệp. Chuyển đổi số phải thay đổi quản trị, sản xuất và cách phục vụ khách hàng; chuyển đổi xanh phải bắt đầu từ công nghệ, năng lượng và quy trình sản xuất.

Nhưng doanh nghiệp không thể tự mình tạo nên chuyển đổi nếu thiếu môi trường thể chế và hệ sinh thái phù hợp. Nhà nước cần giữ ổn định kinh tế vĩ mô, nâng chất lượng hạ tầng, dịch vụ công, tháo gỡ rào cản bất hợp lý và mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực, thị trường. Quan trọng hơn, chính sách cần chuyển từ hỗ trợ lợi ích trước mắt sang bồi đắp năng lực phát triển dài hạn, tạo điều kiện để doanh nghiệp thành công bằng sáng tạo và hiệu quả thay vì lệ thuộc vào ưu đãi.

Bốn nội dung chiến lược cho sức mạnh phát triển mới

Để sức sáng tạo của doanh nghiệp thực sự trở thành nguồn lực phát triển quốc gia, GS, TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh bốn nội dung. 

Trước hết, doanh nghiệp phải chủ động xây dựng năng lực tự đổi mới và tự cường sáng tạo, dành một phần thành quả hiện tại cho nghiên cứu, công nghệ, con người và quản trị. Doanh nhân thế hệ mới cần có tầm nhìn toàn cầu, tư duy quản trị hiện đại, đạo đức kinh doanh và khát vọng phụng sự đất nước.

 Hoạt động thử nghiệm sản xuất tại Công ty Cổ phần RTC Technology Việt Nam. Ảnh: HOÀNG CHUNG

Thứ hai là đổi mới thể chế để doanh nghiệp không chỉ ra đời mà còn lớn lên, mạnh hơn và vươn ra thế giới. Thể chế phải bảo đảm quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, cạnh tranh bình đẳng và khả năng tiếp cận thị trường, nguồn lực, công nghệ. Với mô hình kinh doanh mới, cần có không gian thử nghiệm có kiểm soát, đồng thời phân biệt rủi ro trong đổi mới với hành vi gian lận, vi phạm pháp luật.

Thứ ba là xây dựng hệ sinh thái kết nối doanh nghiệp với vốn, công nghệ, nhân lực, dữ liệu, sở hữu trí tuệ, viện nghiên cứu, trường đại học và đối tác quốc tế. Doanh nghiệp lớn cần mở cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ tham gia chuỗi cung ứng, chia sẻ tiêu chuẩn, công nghệ và kinh nghiệm quản trị. Khi đó, sức mạnh của từng doanh nghiệp mới có thể lan tỏa thành sức mạnh của cộng đồng doanh nghiệp.

Cuối cùng, đổi mới phải gắn với trách nhiệm xã hội và môi trường. Lợi nhuận cần đi cùng cạnh tranh lành mạnh, nghĩa vụ với Nhà nước, quyền lợi người lao động và bảo vệ môi trường. Chuyển đổi xanh, giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thực hành ESG phải trở thành một phần của quyết định đầu tư và quản trị rủi ro.

Doanh nghiệp Việt Nam cần lớn lên bằng năng suất, mạnh lên bằng sáng tạo và đi xa bằng trách nhiệm. Muốn đất nước phát triển bền vững, doanh nghiệp phải là lực lượng tiên phong; ngược lại, đổi mới sáng tạo phải trở thành năng lực nội sinh của mỗi doanh nghiệp. Sự kết hợp giữa một thể chế mở đường, sự chủ động của doanh nghiệp và sự kết nối các nguồn lực sẽ tạo nên một thế hệ doanh nghiệp Việt Nam đủ bản lĩnh chinh phục thị trường toàn cầu, đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững.