Đề xuất doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu

Doanh nghiệp tự quyết giá

Dự thảo Nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về KDXD có phạm vi điều chỉnh rộng, nội dung phức tạp, tác động trực tiếp đến hoạt động của hàng nghìn doanh nghiệp, hệ thống cửa hàng bán lẻ và người tiêu dùng, đồng thời liên quan chặt chẽ đến yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh nguồn cung xăng dầu và ổn định kinh tế vĩ mô. Đến nay, dự thảo nghị định đã qua 4 lần xin ý kiến các thành viên Chính phủ và tiếp tục được hoàn thiện trên cơ sở bám sát chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Dự thảo tập trung rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến điều kiện kinh doanh, tổ chức hệ thống phân phối, cơ chế điều hành giá, quản lý dữ liệu và các giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, tinh thần xuyên suốt của nghị định mới là hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước đối với hoạt động KDXD theo hướng minh bạch, ổn định, phù hợp với cơ chế thị trường, giảm các khâu trung gian không cần thiết, giảm thủ tục hành chính, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp.

Cửa hàng bán lẻ xăng dầu Hồ Sen, Tổng công ty Dầu Việt Nam tại phường Bồ Đề, TP Hà Nội. Ảnh: HIỀN ANH

Một trong những nội dung mới của dự thảo là đề xuất thay đổi căn bản phương thức điều hành giá: Doanh nghiệp quyết định giá, Nhà nước kiểm tra, giám sát. Cụ thể, Nhà nước sẽ không công bố giá cơ sở định kỳ. Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối ngoài hệ thống được tự quyết định giá và thực hiện kê khai giá theo quy định của pháp luật về giá. Đáng chú ý, thương nhân phân phối trong hệ thống bán không cao hơn giá do thương nhân đầu mối cung cấp công bố. Thương nhân công bố giá trước thời điểm điều chỉnh, kê khai trong một ngày làm việc và kết nối dữ liệu kê khai giá với cơ quan quản lý.

Các ý kiến tại hội nghị nhấn mạnh: Đây là bước chuyển đáng kể trong tư duy quản lý đối với thị trường xăng dầu. Nhà nước tập trung xây dựng khuôn khổ, giám sát việc tuân thủ và xử lý những hành vi làm méo mó thị trường. Đối với doanh nghiệp, việc được trao quyền định giá đồng thời đi kèm yêu cầu cao hơn về trách nhiệm và tính minh bạch. Ông Trịnh Quang Khanh, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam bày tỏ, sau nhiều lần góp ý, dự thảo nghị định lần này đã cắt giảm rất nhiều điều kiện KDXD. Đặc biệt, nghị định mới đã gỡ được nút thắt lớn nhất là cơ chế giá, khi trao quyền cho doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu.

Siết trách nhiệm minh bạch và hậu kiểm

Xăng dầu là mặt hàng thiết yếu, có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất, vận tải, logistics và đời sống người dân. Vì vậy, cơ chế giá mới phải giải quyết đồng thời hai yêu cầu: Giá bán phản ánh tương đối đầy đủ tín hiệu thị trường nhưng vẫn bảo đảm khả năng kiểm soát những biến động bất thường và bảo vệ lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.

Trên cơ sở đó, dự thảo vẫn đặt ra các yếu tố cấu thành giá và cơ chế xác định, cập nhật, công khai các yếu tố này. Theo thông tin được công bố tại hội nghị, công thức bán lẻ xăng dầu được áp dụng như sau: Giá bán xăng dầu được hình thành trên cơ sở giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các loại thuế. Trong đó, giá mua và chi phí tạo nguồn do thương nhân tự xác định theo thực tế kinh doanh. Đối với địa bàn xa cảng, kho, thương nhân đầu mối được quyết định giá bán thực tế cao hơn nhưng không vượt quá 2% so với giá công bố cùng thời điểm để bù đắp chi phí phát sinh hợp lý. Đối với chi phí kinh doanh định mức, các doanh nghiệp sẽ áp dụng mức khởi điểm do Bộ Công Thương công bố. Hằng năm, thương nhân tự điều chỉnh chi phí này theo biến động chỉ số giá tiêu dùng (CPI) do Bộ Công Thương thông báo. Định kỳ 3 năm/lần, Bộ Công Thương rà soát và công bố lại trên cơ sở báo cáo kiểm toán độc lập của doanh nghiệp.

Ông Trần Hữu Linh cũng cho biết, dù doanh nghiệp tự quyết giá nhưng dự thảo nghị định quy định rõ các điều kiện để Nhà nước can thiệp, điều hành giá xăng dầu. Khi chi phí biến động bất thường, tác động tiêu cực đến nguồn cung, có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh năng lượng, Bộ Công Thương phối hợp Bộ Tài chính xem xét điều chỉnh trước thời hạn khi được Thủ tướng Chính phủ cho phép. Cụ thể, Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Tài chính sẽ thực hiện điều hành khi giá biến động bất thường (tăng hoặc giảm liên tục 1-4 tuần hoặc biến động cộng dồn 15-20% trở lên trong thời gian ngắn) gây tác động lớn đến kinh tế-xã hội. Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ quyết định chủ trương biện pháp và thời hạn bình ổn giá.

Một vấn đề khác được Cục trưởng Trần Hữu Linh nhấn mạnh là nghĩa vụ niêm yết và kê khai giá xăng dầu trong bối cảnh giá theo cơ chế thị trường. Cụ thể, nếu doanh nghiệp được quyền tự quyết định giá xăng dầu, trường hợp giá thị trường biến động, doanh nghiệp có thể điều chỉnh giá ngay trong ngày. Khi đó, nghĩa vụ niêm yết giá phải được thực hiện đầy đủ và cơ quan quản lý sẽ tăng cường hậu kiểm. "Có thể sáng cây xăng một giá, chiều có thể điều chỉnh ngay, có tăng, giảm ngay lập tức trong ngày. Mỗi lần như vậy thì việc niêm yết giá, kê khai giá phải thực hiện", ông Trần Hữu Linh thông tin.

Như vậy, cơ chế mới không đồng nghĩa với việc “thả nổi giá”, theo nghĩa doanh nghiệp có thể tùy ý đưa ra bất kỳ mức giá nào. Thay vào đó, thị trường được vận hành trên cơ sở một khung thông tin, quy định và trách nhiệm rõ ràng hơn: Doanh nghiệp có quyền quyết định giá nhưng phải giải trình, kê khai và chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý.

Tại hội nghị, các ý kiến góp ý đề xuất dự thảo cần làm rõ cơ chế phân bổ chi phí, lợi nhuận và quyền mua bán giữa các thương nhân. Phản hồi các kiến nghị, đại diện Bộ Công Thương cho biết, Bộ Công Thương sẽ tiếp thu, nghiên cứu kỹ công thức giá, nhất là cách xác định chi phí kinh doanh và lợi nhuận giữa các khâu.