Phóng viên (PV): Xin ông cho biết vì sao giá vàng lại có nhiều biến động trong thời gian ngắn như vậy? Các yếu tố từ xung đột chính trị, quân sự giữa các quốc gia trên thế giới tác động đến giá vàng như thế nào?

PGS, TS Phùng Thanh Quang, Viện Ngân hàng-Tài chính, Đại học Kinh tế quốc dân.

PGS, TS Phùng Thanh Quang: Giá vàng biến động mạnh trong thời gian ngắn thường phản ánh sự giao thoa của nhiều cú sốc kinh tế-tài chính-địa chính trị xảy ra đồng thời. Có thể tóm lược thành ba nhóm nguyên nhân chính như sau:

Thứ nhất là tâm lý “trú ẩn an toàn” tăng đột biến. Vàng từ lâu được coi là tài sản trú ẩn an toàn. Khi thế giới xuất hiện căng thẳng chính trị, xung đột quân sự, hay rủi ro suy thoái kinh tế, dòng tiền có xu hướng rút khỏi các tài sản nhiều rủi ro như cổ phiếu, tiền điện tử… để chuyển sang vàng.

Khi có các thông tin tiêu cực trên thế giới như leo thang chiến sự, đe dọa trừng phạt, mở rộng phạm vi xung đột... sẽ khiến cầu vàng tăng mạnh trong thời gian rất ngắn, kéo giá lên nhanh chóng. Đặc biệt, trong tình hình thế giới phát triển với tình trạng bất thường, khó lường, đầy thách thức như hiện nay, nhiều Ngân hàng Trung ương đã đẩy mạnh mua vàng để giảm lệ thuộc vào đồng USD và giảm nguy cơ bị gây sức ép chính trị.

Thứ hai là kỳ vọng về lạm phát, lãi suất và chính sách tiền tệ thay đổi: Những yếu tố bất định của địa chính trị toàn cầu làm gia tăng kỳ vọng lạm phát, trong khi lạm phát cao lại khiến giá trị tiền pháp định suy giảm, từ đó gia tăng sức hấp dẫn của vàng. Bên cạnh đó, thị trường cũng liên tục điều chỉnh kỳ vọng về lộ trình lãi suất của các ngân hàng trung ương. Nếu nhà đầu tư tin rằng lãi suất có thể giảm hoặc khó tăng mạnh, khi đó, vàng-tài sản không sinh lãi-sẽ trở nên hấp dẫn hơn.

Thứ ba là yếu tố đầu cơ và giao dịch thuật toán khuếch đại biến động. Trong bối cảnh địa chính trị thế giới đầy biến động, các quỹ đầu tư lớn và hệ thống giao dịch tự động phản ứng rất nhanh. Khi giá vàng vượt qua các ngưỡng kỹ thuật quan trọng, lệnh mua-bán tự động được kích hoạt hàng loạt, khiến biên độ dao động bị khuếch đại trong thời gian ngắn.

PV: Ông có lời khuyên gì cho người dân khi nhiều người rút tiết kiệm mua vàng?

PGS, TS Phùng Thanh Quang: Việc người dân tìm đến vàng như một điểm tựa để bảo toàn tài sản khi có biến động là “nét văn hóa” tương đối phổ biến của người Việt. Tuy nhiên, trước khi quyết định đầu tư vào kim loại quý này, theo tôi cần lưu ý các khía cạnh sau:

Thứ nhất, cần tránh tâm lý “đám đông” và mua đuổi theo giá cao. Khi giá vàng tăng nhanh, rủi ro điều chỉnh giảm cũng lớn. Nếu mua vàng khi giá đang tăng, người dân có thể mua đúng đỉnh và chịu lỗ khi thị trường đảo chiều. 

Thứ hai, không nên rút toàn bộ tiền tiết kiệm để mua vàng. Tiền gửi tiết kiệm có ưu điểm là an toàn, sinh lãi ổn định và có tính thanh khoản cao. Việc chuyển toàn bộ sang vàng có thể khiến người dân mất nguồn thu lãi ổn định, gặp khó khăn khi cần tiền gấp và chịu rủi ro biến động giá khi giá vàng đi xuống. Nếu quyết định mua vàng, nên dùng khoản tiền tạm thời dư thừa trong dài hạn để bảo đảm không ảnh hưởng đến các nhu cầu chi tiêu thường xuyên.

PV: Ông dự báo như thế nào về giá vàng trong thời gian tới?

PGS, TS Phùng Thanh Quang: Giá vàng rất nhạy cảm với yếu tố kinh tế, chính trị và kỳ vọng lãi suất. Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động hiện nay, giá vàng được dự báo tiếp tục tăng trong trung hạn và dài hạn, có thể chạm mốc khoảng 5.000-6.300 USD/ounce vào cuối năm 2026, nhờ nhu cầu mua vào của các ngân hàng trung ương và nhà đầu tư tìm tài sản an toàn. Lực mua ròng kỷ lục từ các ngân hàng Trung ương, đặc biệt là các thị trường mới nổi như Trung Quốc, sẽ tiếp tục là ngưỡng hỗ trợ mạnh mẽ cho giá vàng toàn cầu.

Hiện nay, bức tranh dự trữ ngoại hối của nhiều quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil... đang có sự dịch chuyển mang tính chiến lược: Tăng mạnh gom vàng, đồng thời giảm tỷ lệ nắm giữ trái phiếu Chính phủ Mỹ. Đây là những nhân tố góp phần duy trì xu hướng tăng giá vàng trong trung hạn và dài hạn. 

Đối với thị trường Việt Nam, giá vàng nhiều khả năng cũng duy trì xu hướng tăng trong dài hạn, do sự cộng hưởng bởi giá thế giới và yếu tố tỷ giá, tâm lý của người dân. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, các kịch bản điều chỉnh là rõ nét: Giá vàng có thể điều chỉnh giảm do hoạt động chốt lời hoặc biên độ biến động tăng khi thị trường tài chính biến động mạnh.

Khách hàng mua vàng tại Công ty cổ phần Vàng bạc đá quý Bảo Tín Mạnh Hải. Ảnh: NGỌC HẢI 

PV: Trước những biến động liên tục của giá vàng, để tránh thua lỗ khi đầu tư vào vàng, người mua vàng cần làm gì, thưa ông?

PGS, TS Phùng Thanh Quang: Thực tế thời gian qua, không ít nhà đầu tư cá nhân rơi vào tâm lý “sợ lỡ cơ hội” (FOMO), mua vàng khi giá đã tăng cao và sau đó chịu thua lỗ khi thị trường điều chỉnh. Để tăng tính hiệu quả và hạn chế rủi ro khi đầu tư vàng, nhà đầu tư cần lưu ý một số vấn đề sau:

Thứ nhất, nhà đầu tư cần xác định rõ mục tiêu nắm giữ vàng là gì. Nếu mua vàng để tích lũy dài hạn, phòng ngừa rủi ro lạm phát, biến động địa chính trị hoặc rủi ro hệ thống tài chính, thì cần chấp nhận nắm giữ trong trung hạn, dài hạn và không quá quan tâm đến biến động giá ngắn hạn. Ngược lại, nếu mục tiêu là đầu cơ ngắn hạn, nhà đầu tư cần xác định rõ biên độ dao động lớn có thể tạo lợi nhuận nhanh nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ thua lỗ lớn.

Thứ hai, không nên dồn toàn bộ tiền nhàn rỗi vào vàng, đặc biệt là khi giá đang ở vùng cao và tâm lý thị trường hưng phấn. Việc “đu đỉnh” thường xảy ra khi nhà đầu tư mua theo tin đồn hoặc cảm xúc sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO). Vàng chỉ nên chiếm một tỷ trọng hợp lý trong danh mục đầu tư (ví dụ 10-20% tùy khẩu vị rủi ro), bên cạnh tiền gửi, trái phiếu, cổ phiếu hoặc các tài sản khác.

Thứ ba, cần theo dõi các yếu tố vĩ mô ảnh hưởng đến giá vàng như lãi suất của các ngân hàng trung ương lớn, đặc biệt là chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), diễn biến lạm phát toàn cầu, căng thẳng địa chính trị và xu hướng tỷ giá. Khi lãi suất thực giảm hoặc bất ổn gia tăng, vàng thường được hưởng lợi. Tuy nhiên, thị trường thường phản ứng trước kỳ vọng chứ không chờ đến khi sự kiện chính thức xảy ra.

Thứ tư, lựa chọn hình thức đầu tư vàng cũng rất quan trọng. Nhà đầu tư cá nhân nên cân nhắc kỹ giữa vàng vật chất, vàng miếng thương hiệu, hay các sản phẩm tài chính, công cụ phái sinh liên quan đến vàng. Bên cạnh đó, cần lưu ý đến chênh lệch giá mua-bán, chi phí lưu giữ và tính thanh khoản. Việc mua bán qua các kênh chính thức, minh bạch sẽ giúp hạn chế rủi ro pháp lý và rủi ro chất lượng.

Thứ năm, cần đa dạng hóa danh mục tài sản. Thay vì “tất tay” vào vàng, nên phân bổ tài sản theo nguyên tắc cân bằng, đa dạng hóa danh mục đầu tư để phòng ngừa rủi ro. Với nhà đầu tư cá nhân, vàng nên được xem là kênh đầu tư dài hạn, không nên xem là kênh lướt sóng ngắn hạn vì rủi ro cao và chênh lệch giá mua bán là khá lớn.

Tại Việt Nam, khoảng cách giữa giá mua và giá bán có lúc lên tới vài triệu đồng/lượng. Nếu mua vào lúc thị trường đang "nóng" lên quá nhanh, nhà đầu tư có thể đối mặt với rủi ro thua lỗ do mức chênh lệch giá lớn này.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!