Căn bệnh của ngành giáo dục: Đâu là nguyên nhân sâu xa?

Chất lượng giáo viên không cao, học sinh là người gánh chịu hậu quả.

Vẫn yếu và thiếu

Theo kết quả giám sát, qua nhiều năm phát triển, chúng ta đã xây dựng được một đội ngũ nhà giáo trong hệ thống giáo dục quốc dân. Tính đến năm 2005, cả nước có khoảng 979.500 nhà giáo. Tuy nhiên, cơ cấu đội ngũ giáo viên hiện không đồng bộ, vừa thiếu, vừa thừa, ảnh hưởng lớn đến mục tiêu giáo dục toàn diện. Đội ngũ giáo viên phổ thông đang thiếu nghiêm trọng, ở hầu hết các địa phương. Giảng viên đại học cũng thiếu trầm trọng, thể hiện ở tỷ lệ giảng viên/ sinh viên khá cao. Số lượng giáo viên ở các trường trung cấp chuyên nghiệp thiếu và khả năng giảng dạy thực hành yếu là vấn đề đáng lo ngại khi chúng ta đang muốn tăng và mở rộng quy mô đào tạo trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề.

Bên đó, trình độ chuyên môn và tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp cũng đang là những vấn đề đặt ra rất bức xúc. Tỷ lệ đạt chuẩn trình độ mầm non hiện nay mới đạt hơn 77%. Tỷ lệ giáo viên phổ thông không đáp ứng được yêu cầu về chuyên môn hiện nay ở tiểu học là 23%, THCS là 11,6% và THPT là 19,1%. Tỷ lệ giáo viên chưa đạt yêu cầu về năng lực sư phạm cũng trong khoảng 20%. Đáng chú ý, tỷ lệ giáo viên chưa đạt trình độ chuẩn về đạo đức ở các cấp phổ thông chiếm 3-5%; tỷ lệ giáo viên chưa đạt yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp ở THCS là 2,7% và THPT là 3,8%.

Quản lý giáo dục là công cụ giữ vai trò quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục. Quản lý giáo dục thiếu chặt chẽ, buông lỏng sẽ làm mất kỷ cương, nảy sinh gian dối, đánh giá không khách quan trong thi cử và các hoạt động liên quan đến dạy và học. Thế nhưng, lâu nay đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục của ta phần lớn không được đào tạo chuyên môn, chủ yếu hoạt động theo kinh nghiệm nên có nhiều hạn chế trong công tác quản lý. Những năm gần đây, cán bộ quản lý giáo dục có xu hướng buông lỏng quản lý, không kiên quyết trong xử lý và đấu tranh với những tiêu cực…

Đổi mới tư duy giáo dục là vấn đề cốt lõi

Theo đại biểu Trần Thị Tâm Đan, quan điểm phát triển nhanh số lượng sinh viên trên tổng số dân hiện nay là không ổn, có vấn đề về chất lượng, ảnh hưởng đến cơ cấu lao động, nghề nghiệp. Đặc biệt là hình thức giáo dục đại học tại chức, đây là chủ trương đúng đắn của nhà nước nhưng việc tổ chức thực hiện lại chưa đúng hướng, đúng mục đích, cần phải sớm chấn chỉnh ngay. 20 năm đổi mới ta không hề đưa cán bộ giảng dạy đại học đi bồi dưỡng ở nước ngoài, vì vậy năng lực trình độ của cán bộ hạn chế, lạc hậu dẫn đến chất lượng giáo dục đại học yếu, chất lượng luận án thạc sĩ, tiến sĩ không cao. Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Vọng cho rằng: Chính sách của nhà nước đối với giáo viên tình nguyện công tác tại vùng sâu, vùng xa chưa phù hợp, tình trạng giáo viên quay về nhiều. Nguyên nhân là do cơ sở vật chất quá yếu kém, nhất là nhà công vụ dành cho giáo viên. Vấn đề này cần được quan tâm hơn nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở vùng sâu, vùng xa. Nên khôi phục lại chế độ thâm niên cho nhà giáo.

Đại biểu Tào Hữu Phùng không đồng tình với báo cáo giám sát cho rằng nguyên nhân sâu xa của sự suy thoái đạo đức của một bộ phận giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là do thu nhập yếu kém, không đủ sống. Đại biểu cho rằng nói vậy thì hòa cả làng, rồi giải pháp đưa ra cuối cùng cũng chỉ là tăng lương. Mà tăng lương thì bao nhiêu cho đủ và chỉ tăng lương thôi thì chưa giải quyết được vấn đề. Ở đây, nguyên nhân sâu xa nằm ở quan điểm giáo dục tư cách người thầy và nhận thức tư cách, đạo đức của người thầy. Nguyên nhân nữa là do tăng quy mô đào tạo chưa tương xứng với số lượng và chất lượng của đội ngũ giáo viên, đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục. Việc mua điểm phổ biến hiện nay đang là vấn đề vô cùng nguy hại cần sớm có biện pháp chấn chỉnh.

Đại biểu Hoàng Thanh Phú cho rằng thiếu giáo viên là do chưa quan tâm tới quy hoạch đào tạo. Cán bộ quản lý giáo dục yếu là do không chú trọng kế hoạch chuẩn bị và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ kế cận (hiện tượng trái ngạch, thiếu chuyên môn rất nguy hiểm). Nền giáo dục có nhiều bất cập tạo nên vòng luẩn quẩn trong giáo dục, đào tạo: Chất lượng đào tạo giáo viên yếu kém tạo nên những giáo viên không đủ năng lực chuyên môn, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp; những giáo viên đó lại làm ảnh hưởng đến chất lượng của những thế hệ kế tiếp… Trình độ, năng lực quản lý các vấn đề giáo dục, đào tạo hạn chế sẽ tạo ra những kẽ hở cho tiêu cực nảy sinh. Đó chính là nguyên nhân sau xa, chứ không phải do thu nhập thấp.

Nhiều đại biểu cho rằng vấn đề cốt lõi hiện nay là đổi mới tư duy giáo dục. Có thể nói nguyên nhân chính của những tồn tại, yếu kém của đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là do tư duy giáo dục chậm đổi mới, chưa coi trọng việc xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục khi chuyển sang nền kinh tế thị trường; thiếu chủ động trong quy hoạch, kế hoạch đào tạo đội ngũ này. Việc đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp giáo dục chưa gắn chặt chẽ với việc đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo ở các trường, khoa sư phạm. Công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, giữ gìn phẩm chất đạo đức trong đội ngũ giáo viên chưa được coi trọng. Hệ thống chế độ, chính sách cho đội ngũ nhà giáo còn có nhiều bất cập…

HẠNH NGUYÊN