Học viện Kỹ thuật Quân sự: Khẳng định năng lực đào tạo tài năng cho Quân đội và đất nước

Những cơ sở, nền tảng vững chắc

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và nhận thức sâu sắc vai trò quyết định của nhân tố con người cùng khoa học, công nghệ (KHCN), Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng đã ban hành hệ thống chủ trương chiến lược, mang tính đột phá về phát triển nhân tài. Trên cơ sở đó, Bộ Quốc phòng trực tiếp giao Học viện KTQS nhiệm vụ xây dựng và triển khai đề án đào tạo kỹ sư quân sự tài năng, thạc sĩ tài năng, tiến sĩ chất lượng cao trong các ngành kỹ thuật, công nghệ then chốt. Đây là cơ sở chính trị và pháp lý vững chắc, tạo động lực để nhà trường mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng đào tạo tinh hoa trong thời kỳ mới.

Qua 60 năm xây dựng và phát triển, Học viện KTQS đã đào tạo hàng vạn cán bộ, hiện công tác trên nhiều cương vị tại các cơ quan, đơn vị trong Quân đội và nhiều lĩnh vực KHCN của đất nước. Trung tướng, GS, TS Lê Minh Thái, Giám đốc Học viện KTQS cho biết, Học viện đang tổ chức đào tạo ở cả 3 trình độ giáo dục đại học, với 60 ngành, 160 chương trình đào tạo, trong đó có 9/10 lĩnh vực công nghệ chiến lược. Kinh nghiệm quốc tế và trong nước cho thấy, đào tạo, bồi dưỡng nhân tài KHCN luôn gắn với các mô hình giáo dục tinh hoa đặc thù. Do đó, Học viện chủ động tham mưu, đề xuất với Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về định hướng đào tạo tài năng và đào tạo nguồn nhân lực cho những lĩnh vực mới, như: Công nghệ lượng tử, năng lượng nguyên tử, kỹ thuật địa vật lý, hàng không vũ trụ...

Về cơ cấu tổ chức và tiềm lực con người, Học viện KTQS hiện có 10 khoa, 6 viện chuyên ngành, 11 trung tâm, gần 1.000 giảng viên trực tiếp giảng dạy, nghiên cứu khoa học, trong đó có 8 giáo sư, 97 phó giáo sư và hơn 500 tiến sĩ. Đội ngũ cán bộ có chuyên môn sâu, nhiều kinh nghiệm chủ trì các dự án KHCN chiến lược, đáp ứng các tiêu chí của Bộ Giáo dục và Đào tạo về đội ngũ thực hiện chương trình đào tạo tài năng. Các chương trình đào tạo thường xuyên được rà soát, cập nhật để từng bước tiệm cận chuẩn quốc tế, bám sát thực tế vũ khí, trang bị kỹ thuật (VKTBKT) của các quân, binh chủng.

Bên cạnh đó, mạng lưới hợp tác quốc tế với khoảng 200 đối tác tại hơn 30 quốc gia giúp Học viện thường xuyên trao đổi học thuật, duy trì liên kết nghiên cứu với các trường đại học công nghệ hàng đầu. Hạ tầng kỹ thuật phục vụ đào tạo không ngừng được hiện đại hóa, với 120 phòng học phổ thông, 82 phòng thí nghiệm, 41 phòng học chuyên dụng, 27 xưởng thực hành cùng hệ thống thư viện với hơn 75.200 đầu tài liệu. Việc kết nối, dùng chung các phòng thí nghiệm hiện đại tại Bộ tư lệnh 86, Binh chủng Thông tin liên lạc, Quân chủng Phòng không-Không quân, Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội (Viettel) và Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng tạo điều kiện gắn đào tạo với nghiên cứu, thực tiễn, góp phần khẳng định năng lực đào tạo tài năng ở các trình độ của Học viện.

Đặc điểm nổi bật của hoạt động quân sự hiện đại là sự phụ thuộc ngày càng lớn vào KHCN. Trình độ hiện đại của Quân đội trước hết thể hiện ở trình độ VKTBKT. Nhưng suy cho cùng, hiệu quả của VKTBKT phụ thuộc quyết định vào trình độ của đội ngũ cán bộ trực tiếp khai thác, sử dụng, làm chủ, cải tiến và phát triển trang bị. Thiếu tướng, TS Phùng Thị Phú, Phó cục trưởng Cục Quân huấn-Nhà trường (Bộ Tổng Tham mưu) đánh giá: Nhiều cán bộ được đào tạo tại Học viện KTQS sau khi về đơn vị đã nhanh chóng tiếp cận, khai thác và làm chủ VKTBKT; tham gia nghiên cứu, cải tiến, hiện đại hóa trang bị hiện có, góp phần nâng cao hệ số kỹ thuật, khả năng sẵn sàng chiến đấu và sức mạnh tổng hợp của Quân đội. Điều đó khẳng định hiệu quả đào tạo của Học viện không chỉ được đo bằng văn bằng hay kết quả học tập, mà quan trọng hơn là năng lực thực tiễn và đóng góp của học viên sau khi tốt nghiệp.

Thủ trưởng Bộ Quốc phòng tham quan sản phẩm nghiên cứu khoa học của Học viện Kỹ thuật Quân sự, tháng 5-2026. Ảnh: KHÁNH NGÂN

Xác định mô hình đào tạo tài năng

Sự phát triển vượt bậc của KHCN, vũ khí công nghệ cao và chiến tranh mạng đang làm thay đổi sâu sắc phương thức tác chiến hiện đại. Trong bối cảnh đó, xây dựng và phát triển nền công nghiệp quốc phòng tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại là nhiệm vụ chiến lược trọng yếu, nhằm nâng cao khả năng tự chủ về VKTBKT.

Đáp ứng yêu cầu đó, Học viện KTQS đã xây dựng mô hình đào tạo tài năng theo nguyên tắc cá thể hóa, tổ chức theo nhóm nhỏ trong các ngành kỹ thuật, công nghệ then chốt, tập trung phát triển năng lực nghiên cứu và sáng tạo của người học. Mô hình được thiết kế liên thông giữa đào tạo đại học và sau đại học; trong đó, kỹ sư quân sự tài năng là nguồn dự tuyển quan trọng cho đào tạo thạc sĩ tài năng và tiến sĩ chất lượng cao. Quá trình đào tạo kết hợp chặt chẽ học lý thuyết với tham gia các nhóm nghiên cứu, thực hành, thực tập tại các nhà máy, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài Quân đội, các cơ sở đào tạo có uy tín ở nước ngoài. Mô hình được triển khai đồng bộ từ tuyển chọn đầu vào, xác định chuẩn đầu ra, xây dựng chương trình, giáo trình, tài liệu, phát triển đội ngũ giảng viên đến hiện đại hóa cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm và thực hiện chính sách đãi ngộ theo quy định của Nhà nước, Bộ Quốc phòng.

Học viện Kỹ thuật Quân sự tích cực nghiên cứu, ứng dụng công nghệ nâng cao toàn diện chất lượng giáo dục-đào tạo, nghiên cứu khoa học. Ảnh: NINH HOAN

Theo Thiếu tướng, GS, TS Trần Xuân Nam, Phó giám đốc Học viện KTQS, để hiện thực hóa mục tiêu đào tạo tài năng, nhà trường tập trung xây dựng mục tiêu, chuẩn đầu ra và chương trình đào tạo hiện đại, tiên tiến, tiếp cận chuẩn mực quốc tế, chú trọng trình độ chuyên môn sâu và năng lực hội nhập, đáp ứng yêu cầu làm chủ VKTBKT hiện đại. Đồng thời, xây dựng hệ thống giáo trình, tài liệu và ngân hàng câu hỏi đánh giá học phần phục vụ đào tạo kỹ sư quân sự tài năng, thạc sĩ tài năng, tiến sĩ chất lượng cao, bảo đảm tính hệ thống, độ tin cậy, chiều sâu lý luận và nghiên cứu, tiếp cận chuẩn mực quốc tế.

Cùng với đó, Học viện KTQS chú trọng xây dựng, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục đáp ứng yêu cầu đào tạo tài năng theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo; phấn đấu có trên 80% giảng viên tham gia đào tạo tài năng đạt trình độ tiến sĩ. Việc tuyển chọn học viên phải bảo đảm tiêu chuẩn chính trị và các yêu cầu về chất lượng theo quy định. Quá trình đào tạo bảo đảm chất lượng theo hướng “tinh hoa, chuyên sâu, hội nhập quốc tế gắn với nghiên cứu khoa học”. Nhà trường đồng thời xây dựng hệ thống giảng đường, phòng thí nghiệm hiện đại, có khả năng kết nối đa phương tiện, hỗ trợ học tập theo dự án và nghiên cứu liên ngành.