Cảnh giác với chế độ “ẩn danh” trên mạng

Sự thật về chế độ "ẩn danh" trên trình duyệt

Theo các chuyên gia công nghệ, chúng ta thường thận trọng khi chia sẻ thông tin cá nhân ngoài đời thực, nhưng lại chủ quan khi thực hiện các thao tác trên không gian mạng, với suy nghĩ rằng chỉ cần “ẩn danh” là đủ an toàn. Thực tế cho thấy, việc làm này không như nhiều người tưởng. Ngay cả khi không đăng nhập tài khoản, không công khai danh tính, mỗi hành vi trực tuyến vẫn để lại những dấu vết có thể bị thu thập, liên kết và phân tích.

Thời gian gần đây, người dùng Reddit cho rằng, Google vẫn có thể thu thập dữ liệu duyệt web của người dùng ngay cả khi bật chế độ “ẩn danh” (Incognito mode) trên trình duyệt Chrome - tính năng vốn được xem là công cụ giúp lướt trình duyệt riêng tư. Thực tế, đây là điều không mới, bởi nhiều người đã đặt câu hỏi trên Reddit và nền tảng X (trước đây là Twitter) về mức độ “riêng tư” thật sự của chế độ ẩn danh trên Chrome.

Một số người dùng cho rằng đây là điều “ai cũng biết”, trong khi nhiều người khác lại tỏ ra ngạc nhiên và lo ngại khi biết rằng dữ liệu của họ có thể vẫn bị theo dõi dù đang ở chế độ ẩn danh.

Theo Tổ chức kiểm chứng thông tin Snopes, phần hướng dẫn chính thức trên trang Trợ giúp của Chrome nêu rõ: Chế độ ẩn danh “chỉ bảo vệ quyền riêng tư cục bộ trên thiết bị của bạn”, nghĩa là dữ liệu duyệt web sẽ không được lưu lại trên máy tính hay điện thoại người dùng.

Tuy nhiên, chế độ này “không ảnh hưởng đến cách Google thu thập dữ liệu khi bạn sử dụng các sản phẩm và dịch vụ khác”. Điều đó đồng nghĩa với việc Google vẫn có thể thu thập một phần thông tin người dùng.

Hiện nay, khi người dùng mở chế độ ẩn danh, Chrome hiển thị thông báo: “Những người khác sử dụng thiết bị này sẽ không thấy hoạt động của bạn, vì vậy bạn có thể duyệt web riêng tư hơn. Tuy nhiên, điều này không thay đổi cách các trang web bạn truy cập và dịch vụ họ dùng, bao gồm Google, thu thập dữ liệu. Các tệp tải xuống, dấu trang và danh sách đọc sẽ vẫn được lưu”.

Đoạn mô tả trên được cho là đã được cập nhật vào tháng 1-2024. Trước đó, Google chỉ hiển thị thông báo đơn giản hơn: “Bây giờ bạn có thể duyệt web riêng tư, và những người khác sử dụng thiết bị này sẽ không thấy hoạt động của bạn. Tuy nhiên, các tệp tải xuống và dấu trang vẫn sẽ được lưu”.

Google thông báo đã gỡ bỏ khỏi công cụ tìm kiếm nhiều bản tóm tắt sức khỏe do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra sau khi phát hiện chúng cung cấp thông tin sai lệch hoặc gây hiểu lầm. Thông báo của Google cho biết các bản tóm tắt này đã cung cấp thông tin không chính xác cho người dùng khi họ cố gắng tìm hiểu các vấn đề sức khỏe bằng công cụ tìm kiếm này, khiến những người đang gặp vấn đề nghiêm trọng tin rằng tình trạng của họ là bình thường hoặc có cách điều trị sai dẫn đến hậu quả nặng nề. Google cam kết sẽ liên tục xem xét chất lượng của bản tóm tắt do AI tạo ra (AI Overview) nhằm đảm bảo chỉ các câu trả lời đáng tin cậy được xuất hiện trên các công cụ tìm kiếm. Tuy nhiên, Google cũng khuyến cáo người dùng nên tìm kiếm lời khuyên sức khỏe từ các chuyên gia y tế.

Theo phát hiện của các kênh truyền thông, các bản tóm tắt do AI tạo ra đã đưa ra các chẩn đoán về chức năng gan của người dùng mà không dựa trên đánh giá bối cảnh đầy đủ về tuổi tác, giới tính hoặc dân tộc. Điều này có nguy cơ khiến những người bị bệnh nặng tin rằng họ có kết quả bình thường và không đi kiểm tra sức khỏe. Ngoài ra, bản tóm tắt của AI cũng gợi ý chế độ ăn uống cho bệnh nhân ung thư tuyến tụy ngược lại với hướng dẫn điều trị tiêu chuẩn.

Nhiều người tin tưởng rằng để chế độ ẩn danh trên trình duyệt sẽ không bị thu thập thông tin cá nhân/Ảnh minh họa.

Cần chủ động kiểm soát những gì để lại trên internet

Nhiều người đang hiểu sai về khái niệm ẩn danh trên mạng. “Chúng ta nghĩ rằng đeo một chiếc mặt nạ giấu danh tính để lên mạng là xong, sẽ không ai biết mình là ai, không ai biết về những sở thích, thói quen riêng tư. Nhưng thực tế thì không phải như vậy”, ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng Ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) cho biết.

Ngay cả khi người dùng không đăng nhập vào bất kỳ tài khoản nào, các hệ thống kỹ thuật vẫn có thể ghi nhận dấu vết thiết bị. Những điểm truy cập wifi công cộng, theo ông Vũ Ngọc Sơn, hoàn toàn có khả năng lưu lại địa chỉ IP, ID của điện thoại hoặc các thông tin kết nối khác. “Chỉ cần bạn kết nối mạng, dù chưa đăng nhập, hệ thống đã có thể biết bạn là ai ở mức độ nhất định”, ông nói.

Nguy hiểm hơn, việc nhận diện con người trên không gian mạng không chỉ dựa vào các thông tin định danh cứng như tên hay số điện thoại. Ngoài đời, một người có thể đeo khẩu trang, đội mũ, đeo kính đen nhưng vẫn dễ bị nhận ra qua dáng đi, phong cách ăn mặc quen thuộc. Trên môi trường số cũng vậy. Bạn có thể sử dụng chế độ ẩn danh, nhưng vẫn truy cập những trang web quen thuộc, vẫn giữ một giọng văn đặc trưng, vẫn đăng tải hình ảnh tại những địa điểm thường xuyên lui tới.

“Khi các cỗ máy thu thập dữ liệu hành vi và liên kết chúng lại với nhau, chúng hoàn toàn có thể chỉ ra rằng đó chính là bạn”, ông Vũ Ngọc Sơn, cảnh báo. Theo ông, ngay cả khi không có tên thật hay tài khoản cụ thể, chân dung số của một người vẫn có thể được dựng lên tương đối đầy đủ thông qua thói quen, ngôn ngữ và hành vi lặp lại.

Chính điều đó khiến không gian mạng trở thành môi trường tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc “không định danh” không đồng nghĩa với việc “không bị nhận diện”. Trái lại, dữ liệu hành vi đôi khi còn phản ánh con người thật rõ ràng hơn cả thông tin cá nhân truyền thống.

Khi tham gia vào không gian mạng, mỗi người cần ý thức rằng mình đang chấp nhận để lại dấu vết, dù là vô tình hay có chủ đích. Những dấu vết ấy, nếu rơi vào tay các hệ thống thu thập dữ liệu hoặc các đối tượng xấu, hoàn toàn có thể bị khai thác để xâm phạm quyền riêng tư, thao túng hành vi hoặc phục vụ mục đích không mong muốn.

Trong kỷ nguyên số, an toàn không đến từ việc “giấu mặt” hay tin vào ảo giác ẩn danh. Như ông Vũ Ngọc Sơn khuyến nghị, điều quan trọng nhất là hiểu rõ cách dữ liệu được thu thập, cách hành vi bị theo dõi và chủ động kiểm soát những gì mình để lại trên mạng. Khi đó, người dùng mới thực sự có thể tự bảo vệ mình trước những rủi ro ngày càng tinh vi của không gian mạng.