Vì sao con người dễ “sập bẫy” deepfake?

Deepfake - Deepvoice là mối đe dọa lớn

Nội dung chương trình tập trung làm rõ bản chất của công nghệ deepfake, các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến phổ biến và xu hướng tội phạm mạng mới. Các chuyên gia phân tích nhiều tình huống thực tế như giả mạo khuôn mặt, giọng nói người thân để vay tiền, lừa chuyển khoản; giả danh doanh nghiệp, cơ quan chức năng nhằm chiếm đoạt tài sản; đặc biệt là các chiêu trò lợi dụng tâm lý mua sắm, khuyến mãi, quà tặng và trúng thưởng dịp Tết.

Theo ông Vũ Duy Hiền, Phó tổng Thư ký kiêm Chánh văn phòng Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, khảo sát an ninh mạng năm 2025 khu vực người dùng cá nhân cho thấy tỷ lệ nạn nhân lừa đảo trực tuyến đã giảm so với năm 2024, từ 0,45% xuống còn 0,18%, tương đương cứ khoảng 555 người thì có 1 người là nạn nhân. Tuy nhiên, dù số lượng vụ việc giảm nhưng hình thức lừa đảo lại tăng lên với mức độ tinh vi hơn rất nhiều. Tội phạm mạng hiện nay không còn dùng những thủ thuật đơn giản như gọi điện dụ dỗ thông thường. Chúng đã nâng tầm khi ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) vào các kịch bản lừa đảo.

Những công cụ vốn được tạo ra để phát triển xã hội lại đang bị các đối tượng xấu khai thác triệt để như một "kẽ hở" để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản. Trong đó, lừa đảo thông qua AI chính là hình thức phổ biến nhất, đứng vị trí số một trong danh sách các phương thức lừa đảo năm 2025.

Ông Vũ Duy Hiền khẳng định, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia xác định vai trò là "cầu nối" giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và các chuyên gia đầu ngành. Nhiệm vụ của Hiệp hội là tạo ra sự đồng lòng, cùng nhau xây dựng những phương thức phòng vệ hiệu quả, giúp người dân thấu hiểu các thủ đoạn của tội phạm và nâng cao ý thức tự bảo vệ trên không gian mạng.

Ở góc độ cơ quan quản lý nhà nước, Trung tá Lê Thanh Bình, Phó trưởng phòng 5, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, nhận định tội phạm mạng đã và đang trở thành một vấn nạn toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ AI phát triển mạnh mẽ. Tại Việt Nam, với hơn 79 triệu người sử dụng Internet, chiếm khoảng 78% dân số, nguy cơ mất an ninh, an toàn trên không gian mạng ngày càng hiện hữu.

Theo thống kê của Bộ Công an, riêng trong năm 2025, lực lượng chức năng đã phát hiện hơn 4.200 vụ việc lừa đảo trực tuyến, gây thiệt hại ước tính khoảng 8.000 tỷ đồng. Cũng theo đại diện Cục A05, trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, bên cạnh 4 thủ đoạn lừa đảo “nổi cộm” gồm giả mạo dịch vụ lữ hành, vé tàu xe; rao bán, thanh lý tour du lịch giá rẻ; phát tán mã độc qua email đặt phòng; và chiêu trò tri ân khách hàng, tặng quà cuối năm, người dân cần đặc biệt cảnh giác với các biến thể lừa đảo kết hợp giữa deepfake và deepvoice.

Tin tặc sau khi chiếm quyền điều khiển tài khoản mạng xã hội sẽ thực hiện các cuộc gọi video giả mạo hình ảnh, giọng nói của người thân, bạn bè để vay tiền hoặc yêu cầu chuyển khoản khẩn cấp. Thủ đoạn này tạo cảm giác tin cậy tuyệt đối, khiến nhiều nạn nhân mất cảnh giác và dễ dàng sập bẫy chỉ trong thời gian ngắn.

Chuyên gia công nghệ chia sẻ thông tin về hình thức lừa đảo qua hình thức video deepfake.

Trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ đúng đắn cho cộng đồng chính là “lá chắn” quan trọng nhất

Bên cạnh những phân tích, cảnh báo ở góc độ kỹ thuật, tọa đàm còn tiếp cận vấn đề từ khía cạnh tâm lý - xã hội, làm rõ lý do vì sao con người dễ “sập bẫy” lừa đảo deepfake, nhất là trong những thời điểm cảm xúc chi phối mạnh như dịp cuối năm.

Theo PGS, TS Trần Thành Nam, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, chuyên gia Viện Tâm lý Việt - Pháp: “Sống trong một thế giới quá tải về mặt thông tin dễ tạo thành những “điểm mù nhận thức” khiến những người trẻ trở thành mục tiêu lừa đảo trên mạng. Tốc độ và hội chứng FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) khiến chúng ta thiếu kiểm soát cảm xúc, thiếu cân nhắc rủi ro. Tâm lý bầy đàn, tin thưởng mù quáng vào những bằng chứng giả trên mạng xã hội. Thiếu tư duy phản biện, thiếu tư duy tài chính số, ưu tiên tốc độ hơn kiểm chứng và nhu cầu được công nhận, được chú ý khiến người trẻ dễ sa vào bẫy của các chiêu trò lừa đảo!”.

PGS, TS Trần Thành Nam cho biết, 5 mối nguy trên không gian mạng: Thứ nhất, thông tin giả mạo, sai lệch đồi trụy, thư rác. Thứ hai, vấn đề bảo mật thông tin bị theo dõi, thu thập và sử dụng các thông tin cá nhân, bị đánh cắp, bị truy cập các tài khoản với mục đích xấu như lừa đảo. Thứ ba, sử dụng và nghiện Internet, nghiện game. Thứ tư, bị bạo lực, bắt nạt và quấy rối qua mạng bằng nhiều hình thức như đe dọa, tung thông tin bôi xấu danh dự,... Thứ năm, các phần mềm độc hại và virus có thể tấn công, làm mất an toàn dữ liệu cũng như các hệ thống liên quan.