Chuẩn hóa đội ngũ giáo viên
Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, năm học 2015-2016, cả nước có hơn 1,4 triệu giáo viên. Trong đó ở bậc học mầm non, số giáo viên trực tiếp đứng lớp là 294.655; giáo viên trực tiếp giảng dạy ở bậc học tiểu học là 396.843; số giáo viên ở bậc học THCS là 313.526 và bậc THPT là 150.900. Việc chuẩn bị đội ngũ giáo viên kế cận cũng đã được ngành Giáo dục chú trọng. Năm 2016, tổng chỉ tiêu tuyển sinh đào tạo hệ sư phạm trên cả nước là 65.322. Trong đó, đào tạo trình độ đại học là 26.885, cao đẳng 22.677, đào tạo trung cấp sư phạm chính quy là 15.760. Dự kiến đến năm 2018 số sinh viên sư phạm ra trường công tác ở bậc tiểu học là 19.200, THCS là 18.700 và THPT là 23.000. Với số giáo viên tương lai này sẽ đáp ứng đủ nhu cầu thay thế nguồn giáo viên đã đến tuổi nghỉ hưu qua các năm.
Giờ học của cô và trò Trường Phổ thông dân tộc nội trú-THCS huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái.
Riêng với bậc mầm non, theo quy định thì trong các cơ sở giáo dục mầm non công lập phải có tỷ lệ 2,2 giáo viên trên lớp, mẫu giáo là 2,5 giáo viên trên một nhóm trẻ. Tuy nhiên, với số lượng giáo viên trực tiếp đứng lớp ở bậc học mầm non hiện nay thì tỷ lệ giáo viên trên đầu lớp mới chỉ đạt 1,76. Nghịch lý là ở chỗ, dù tỷ lệ giáo viên trên đầu lớp vẫn chưa đạt yêu cầu, song ở nhiều địa phương, tình trạng thừa giáo viên mầm non, sinh viên tốt nghiệp chưa có việc làm vẫn còn tồn tại.
Trong những năm qua, bên cạnh tăng về số lượng thì việc đào tạo đạt chuẩn giáo viên đã được ngành giáo dục chú trọng thực hiện. Giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn chiếm tỷ lệ cao ở các bậc học. Ở bậc tiểu học, số giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn chiếm tỷ lệ 99,9% (năm 2016), ở cả bậc học THCS và THPT, tỷ lệ này là 99,49%. Như vậy, về cơ bản có thể thấy ngành giáo dục đã có nhiều cố gắng trong việc xây dựng, đào tạo đội ngũ cán bộ, giáo viên đáp ứng mục tiêu và nhiệm vụ của ngành.
Trao đổi với chúng tôi về vấn đề nguồn lực giáo viên, bà Nguyễn Thúy Hồng, Phó cục trưởng Cục Nhà giáo và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục (Bộ GD&ĐT), cho biết: Hiện nay vẫn còn tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ ở một số cấp học, bậc học và một bộ phận nhỏ giáo viên chưa đạt chuẩn đào tạo (bậc tiểu học là 0,23%, giáo viên THCS là 0,51% và 0,51% giáo viên THPT)... Bộ GD&ĐT đã và đang triển khai xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật và các hoạt động quản lý, chỉ đạo, tạo chuyển biến cơ bản và toàn diện trong công tác đào tạo, phát triển đội ngũ nhà giáo theo hướng chuẩn hóa, nâng cao chất lượng, bảo đảm đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục.
Cần xây dựng liên kết đào tạo nguồn “nhân lực đặc biệt”
Có thể coi các thầy, cô giáo là những lao động trong lĩnh vực nghề nghiệp đặc biệt. “Sản phẩm” quá trình lao động của họ chính là các thế hệ học trò, chủ nhân tương lai của đất nước. Vì thế, để có thể có được một đội ngũ nhà giáo-“nhân lực đặc biệt” phục vụ cho sự nghiệp GD&ĐT, bên cạnh những chính sách kịp thời, cần phải có những hướng đi mang tính chiến lược trong quá trình đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên.
Thực tế cho thấy, trong nhiều năm qua, hai trường sư phạm trọng điểm của cả nước là Trường Đại học Sư phạm (ĐHSP) Hà Nội và Trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh đang giữ vai trò là “cỗ máy cái” trong đào tạo đội ngũ giáo viên cho đất nước, đặc biệt là đội ngũ nhà giáo chất lượng cao. Riêng Trường ĐHSP Hà Nội, tính đến nay đã đào tạo được hơn 83.000 cử nhân khoa học, 11.500 thạc sĩ và 952 tiến sĩ trong lĩnh vực giáo dục. Năm 2016, trường tiếp tục tuyển sinh đào tạo 1.925 chỉ tiêu ở các chuyên ngành sư phạm. Còn đối với Trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh, năm 2016, nhà trường tuyển 1.730 chỉ tiêu đào tạo các chuyên ngành sư phạm.
Dù có những thời kỳ các trường trọng điểm đã đáp ứng được phần lớn nguồn nhân lực giáo viên cho cả nước, tuy nhiên, cần phải nhận thức vấn đề, quá trình này cũng cần đáp ứng nhu cầu về nhân lực giáo dục và yêu cầu của thực tiễn ở từng địa phương. Trong nhiều năm qua, thông qua hệ thống các trường đại học tại địa phương có đào tạo sư phạm đã góp phần giảm tải cho các trường sư phạm đầu mối và cân đối nguồn lực giáo viên cho từng vùng, từng khu vực theo đặc trưng phát triển và nhu cầu nguồn lực của địa phương. Giáo sư Đinh Quang Báo, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐHSP Hà Nội, cho rằng: Trong bối cảnh mới, sự phát triển đội ngũ giáo viên là quá trình đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng. Các cơ sở đào tạo giáo viên đều tham gia vào quá trình đó. Và vai trò đào tạo giáo viên tại các trường địa phương là không thể phủ nhận.
Hiện nay có xu thế là các địa phương thường tổ chức bồi dưỡng, đào tạo lại cho phù hợp với yêu cầu nghề nghiệp ở từng vùng miền. Điều này đúng ở các địa phương miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc thù. Vì vậy, nếu nói hệ thống các trường sư phạm địa phương có lợi thế hơn về mặt thực tiễn trong đào tạo đội ngũ giáo viên cũng không phải không có lý. Song để bảo đảm thực hiện tốt nhiệm vụ đó, đòi hỏi phải có điều kiện cả về cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ đào tạo có uy tín. Vì thế cần thiết phải tạo nên sự liên kết trong đào tạo thành một hệ thống giữa các trường trọng điểm và các trường địa phương trong công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên.
Theo PGS. TS Nguyễn Mạnh An, Hiệu trưởng Trường Đại học Hồng Đức (tỉnh Thanh Hóa) thì việc đào tạo giáo viên là một quá trình liên tục. Vì vậy, giáo viên sau khi được tốt nghiệp ở các trường ĐHSP còn cần được bồi dưỡng thêm trong thực tế. Chính vì vậy, để việc đào tạo giáo viên ở các trường ĐHSP có chất lượng cần chú trọng phối hợp với sở GD&ĐT địa phương, các trường phổ thông và cơ sở giáo dục trên địa bàn để nắm bắt, chủ động điều chỉnh, đổi mới kịp thời chương trình đào tạo giáo viên có chất lượng và hiệu quả.
Như vậy, để thực sự có một đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu về chuyên môn nghiệp vụ, phù hợp với đặc trưng của mỗi địa phương, việc tạo liên kết giữa các trường ĐHSP trọng điểm và các trường đào tạo ngành sư phạm ở địa phương cũng như sở GD&ĐT các tỉnh, thành phố là cần thiết để mang lại hiệu quả trong đào tạo, chuẩn hóa nguồn lực giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục của đất nước.
Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Phùng Xuân Nhạ: “Đứng trước sự đổi mới của ngành giáo dục, các thầy, cô giáo không chỉ có tâm huyết mà cần có năng lực, kiến thức đáp ứng được các tiêu chuẩn để giảng dạy theo phương pháp tiếp cận năng lực. Các thầy, cô giáo được tiếp cận với phương pháp và làm chủ được công nghệ mới thì lúc đó chất lượng đào tạo, giảng dạy mới tốt!”
Bài và ảnh: DUY VĂN