Chú ý hơn việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh
Theo tìm hiểu của phóng viên, năm học này, Trường THPT Việt Đức (Hà Nội) có tất cả 631 học sinh khối 12 và 100% các em có nguyện vọng xét tuyển vào các trường đại học. Bà Nguyễn Bội Quỳnh, Phó hiệu trưởng Trường THPT Việt Đức cho biết, không phải tới lớp 12, Trường THPT Việt Đức mới định hướng nghề nghiệp cho học sinh mà nhiệm vụ này đã được nhà trường thực hiện ngay từ khi học sinh mới vào lớp 10. Là một trường điểm, có đầu vào cao của thành phố nên học sinh có học lực khá khối nào đã được bản thân các em định hướng rõ ràng. Trong trường, các em được chia học theo các ban cơ bản như: A, A1, D…
Ngoài hướng dẫn các em ở trên lớp, Trường THPT Việt Đức còn thường xuyên kết hợp với Ban đại diện cha mẹ học sinh trường cùng các trường phổ thông khác tổ chức các ngày hội hướng nghiệp cho học sinh với sự tham gia tư vấn của các chuyên gia hàng đầu về giáo dục. Mới đây nhất là buổi định hướng nghề nghiệp cho các em khối 10 và 11, nhằm giúp các em hình dung lựa chọn nghề cho tương lai và một buổi tư vấn riêng đưa các thông tin sâu hơn trong việc chọn trường cho các em học sinh lớp 12. Theo bà Nguyễn Bội Quỳnh, các buổi giao lưu, tư vấn hướng nghiệp do nhà trường tổ chức là cơ hội để các em học sinh lựa chọn nguyện vọng đăng ký đúng vào các trường và được các phụ huynh rất hưởng ứng.
Trường THPT Lưu Hoàng, huyện Ứng Hòa (Hà Nội) cũng rất chú trọng việc định hướng chọn trường, chọn nghề cho các em học sinh. Ông Lưu Trọng Tài, Phó hiệu trưởng Trường THPT Lưu Hoàng cho biết, nhà trường có văn bản hướng dẫn cụ thể, tập trung triển khai tới các thầy, cô chủ nhiệm và học sinh. Bên cạnh đó, nhà trường có ban hướng nghiệp riêng. Các thầy, cô trong ban này sẽ triển khai định hướng nghề cho từng lớp. Nếu có học sinh nào thắc mắc, lúng túng trong việc chọn nghề, các thầy cô sẽ giải đáp cụ thể cho từng em. Theo tìm hiểu của chúng tôi, Trường THPT Lưu Hoàng là một trường có điểm thi đầu vào thấp nhất thành phố nên nhà trường phân luồng học sinh rất rõ ràng ngay từ năm lớp 10. Theo đó, những em nào có năng lực học thì sẽ được các thầy cô định hướng thi tốt nghiệp và chọn trường vào đại học, còn những em học lực hạn chế thì sẽ được định hướng nghề, giới thiệu ngành nghề trực tiếp trên lớp. Theo thống kê của nhà trường, tỷ lệ học sinh vào đại học chỉ chiếm 30%, còn lại là các em theo học nghề xong đi làm.
Các em học sinh tìm hiểu thông tin trong Ngày hội tuyển sinh hướng nghiệp năm 2016 tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh: Duy Văn
Vẫn chưa đi đúng hướng
Việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh không chỉ là trách nhiệm riêng của các trường, các cơ sở giáo dục mà còn của các cấp, các ngành. Thế nhưng, theo đánh giá của nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, PGS, TS Trần Xuân Nhĩ, công tác tư vấn hướng nghiệp ở cấp phổ thông vẫn chỉ là “cưỡi ngựa xem hoa”. Điều này được minh chứng ở sự lúng túng chọn ngành học của các em học sinh, những bất cập của các kỳ tuyển sinh đại học trước đó. Cùng quan điểm với PGS, TS Trần Xuân Nhĩ, PGS, TS Hoàng Minh Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa Hà Nội phân tích: “Chúng ta phải nhìn nhận vấn đề rằng, các em học sinh đã được định hướng ngành nghề rõ hay chưa khi thực tế hiện nay, nhiều sĩ tử thi đại học chỉ cốt trúng tuyển mà không cần chọn ngành. Nhiều em muốn học ngành y nhưng lại đăng ký học các môn xã hội hoặc muốn học các môn xã hội lại đăng ký ngành kỹ thuật… Ngay cả bản thân nhiều thầy cô và nhiều bậc phụ huynh cũng không thể hiểu rõ và chính xác giữa các mã ngành trong lĩnh vực kỹ thuật hay xã hội để định hướng cho các em. Điều này dẫn đến việc nhiều em chán nản, bỏ học giữa chừng vì chọn sai ngành học”.
Với kinh nghiệm nhiều năm trong công tác tuyển sinh của Trường Đại học dân lập Đông Đô, Thạc sĩ Lê Quang Trung cho rằng, hiện nay việc cải cách giáo dục vẫn chỉ theo mô típ cũ mà chưa chú ý xem xã hội đang cần gì để định hướng giúp các em bắt kịp ngay sau khi ra trường. Tâm lý trọng bằng cấp dẫn đến đại đa số các em học sinh và các bậc phụ huynh có tư tưởng phải vào bằng được đại học. Trong khi đó, hiện nay xã hội đang rất thiếu thợ. Theo thống kê, thạc sĩ, cử nhân thất nghiệp tới 60%, còn đội ngũ thợ thì chưa học xong đã có các doanh nghiệp đặt hàng. Thạc sĩ Lê Quang Trung cho rằng, chính phần kinh phí hạn hẹp để đầu tư đào tạo nghề cho học sinh là “cái khó bó cái khôn”. Nhiều cơ sở đào tạo nghề rất cần có phân xưởng, máy móc, nguyên vật liệu để học viên thực hành, nhưng lại không có hoặc chỉ được đầu tư nhỏ lẻ, thiếu đồng bộ. Vì thế, nhiều học viên tốt nghiệp không biết làm hoặc tay nghề rất hạn chế.
Chị Bùi Thị Huy, phụ huynh một học sinh học Trường THPT Đoàn Kết, quận Hai Bà Trưng (Hà Nội) cho biết, trước kỳ tuyển sinh đại học sắp tới, chị và con rất hoang mang vì không biết chọn trường nào để sau này con học xong xin được việc làm. Học viện Nông nghiệp Việt Nam là nguyện vọng số 1 của hai mẹ con chị, nhưng nhìn lượng thí sinh đầu vào năm ngoái chị lại lo lắng sợ sức học của con không thể “chọi” được, còn đăng ký vào trường khác nếu đỗ rồi theo học 4 năm mà không xin được việc thì chị cũng đành cho con ở nhà bán hàng giống chị.
Theo Nghị quyết số 29-NQ/TW của Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, có điểm đáng chú ý là học sinh từ cấp tiểu học đến THCS phải bắt buộc theo học chương trình cơ bản với thời gian học tập 9 năm. Bước sang cấp THPT, học sinh sẽ được tự chọn học 1 trong 3 luồng: Định hướng chung, kỹ thuật công nghệ và năng khiếu với thời gian học tập là 3 năm dựa theo sở thích, năng lực phù hợp. Tuy nhiên, theo GS, NGND Phạm Minh Hạc, nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục (nay là Bộ GD&ĐT), việc phân luồng định hướng nghề nghiệp cho học sinh vẫn chưa được hiểu đúng. Việc phân luồng nghề nghiệp sớm sẽ giúp học sinh làm quen dần với từng loại nghề, nhưng hiện nay tỷ lệ học sinh theo học nghề rất ít, phần lớn vẫn đổ dồn vào đại học. GS, NGND Phạm Minh Hạc cũng cho rằng, hướng nghiệp là phải hướng các em tự lập bằng nghề sau khi ra trường. Nhà trường và các bậc phụ huynh nên đánh giá đúng trình độ của con em mình. Ngay cả các em học sinh cũng phải tự tính toán được thực lực của bản thân, yêu cầu của xã hội và gia đình để không còn mơ hồ trong việc chọn ngành, chọn nghề cho tương lai.
Bài và ảnh: NGUYỄN HOÀI