Đột phá phát triển mạnh mẽ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Tại hội nghị triển khai công nghệ chiến lược với chủ đề: “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Động lực chính của mô hình tăng trưởng mới”, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhận định, thế giới đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh chiến lược mới, trong đó công nghệ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, vị thế và mức độ tự chủ của mỗi quốc gia. Những chuyển động lớn về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, năng lượng mới, công nghệ lượng tử hay sản xuất thông minh đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế toàn cầu, chuỗi cung ứng quốc tế và mô hình phát triển truyền thống.

Trong bối cảnh đó, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn là lĩnh vực hỗ trợ phát triển mà là nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững; là động lực nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng cuộc sống của nhân dân; là điều kiện để bảo đảm tự chủ, tự cường trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo.

Đối với Việt Nam, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã đặt ra nhiệm vụ: Muốn vượt qua bẫy thu nhập trung bình để trở thành nước phát triển, muốn xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập hiệu quả, chúng ta không có con đường nào khác ngoài đột phá phát triển mạnh mẽ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

“Tuy nhiên, để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển, điều quan trọng nhất hiện nay là phải khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Đó là nguồn lực trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia. Đó là nguồn lực đầu tư và năng lực tổ chức của doanh nghiệp. Đó là tiềm năng nghiên cứu, đào tạo của các viện nghiên cứu và trường đại học. Đó là sức sáng tạo, tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ Việt Nam. Đó là nguồn lực về thể chế, dữ liệu, hạ tầng và hợp tác quốc tế, nơi mà Nhà nước đóng vai trò kiến tạo”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân thông tin.

Thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát; thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học và công nghệ; đổi mới cơ chế tài chính; phát triển thị trường khoa học công nghệ; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; tạo môi trường thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ và startup công nghệ Việt Nam phát triển.

Ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, làm chủ công nghệ. 

Việc đầu tư phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính đang được thực hiện thông qua kế hoạch tái cấu trúc các chương trình khoa học công nghệ quốc gia; quy hoạch mạng lưới các trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia và địa phương. Theo định hướng này, 42 chương trình khoa học công nghệ quốc gia dự kiến sẽ được tổ chức lại theo hướng tinh gọn và phân tầng chức năng thành 6 chương trình lớn, gồm: Các chương trình nghiên cứu cơ bản; các chương trình khoa học công nghệ quốc gia; các chương trình triển khai công nghệ chiến lược quốc gia; các chương trình đổi mới sáng tạo quốc gia; các chương trình chuyển đổi số quốc gia; các chương trình nâng cao tiềm lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng nhấn mạnh, doanh nghiệp Việt Nam muốn phát triển nhanh và bền vững thì phải đầu tư cho nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số. Nhưng quan trọng hơn, doanh nghiệp phải mạnh dạn đầu tư cho tri thức, cho công nghệ và cho con người Việt Nam. Nhà nước sẽ tiếp tục ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp phát triển các lĩnh vực công nghệ có ý nghĩa chiến lược như, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, hạ tầng số, công nghệ năng lượng mới và sản xuất thông minh. 

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trong giai đoạn phát triển mới. Nhưng để biến cơ hội thành hiện thực, cần khơi thông mạnh mẽ hơn nữa mọi nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; cần tạo dựng một môi trường mà ở đó trí tuệ được tôn trọng, sáng tạo được khuyến khích và công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển đất nước.

Sẵn sàng làm chủ cuộc chơi công nghệ

Việt Nam là một trong những quốc gia sớm ban hành luật liên quan đến trí tuệ nhân tạo và công nghệ chiến lược. Trong đó, Luật Công nghệ cao (sửa đổi) có ý nghĩa quan trọng đối với vị thế quốc tế của Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ. Luật Công nghệ cao (sửa đổi) cho thấy Việt Nam đã sẵn sàng làm chủ cuộc chơi công nghệ, không chỉ vì sự phát triển của riêng mình mà còn để cùng thế giới kiến tạo những giá trị mới.

Luật Công nghệ cao (sửa đổi) nhấn mạnh ưu đãi cao nhất cho hoạt động công nghệ cao và công nghệ chiến lược. Những ưu đãi được coi là đột phá không chỉ nằm ở con số tài chính, mà nằm ở tư duy kiến tạo không gian phát triển mới. Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ cho biết, Luật đã đề ra các chính sách ưu đãi trọng tâm. Cụ thể: Luật xác lập vị thế “Công nghệ chiến lược” với ưu đãi đặc biệt: Luật lần đầu tiên luật hóa khái niệm “Công nghệ chiến lược” và “Doanh nghiệp công nghệ chiến lược”. Các đối tượng này được hưởng mức ưu đãi, hỗ trợ cao nhất theo quy định của pháp luật về đầu tư, thuế và đất đai. Các dự án sản xuất sản phẩm công nghệ chiến lược còn được áp dụng chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt.

Về cơ chế chấp nhận rủi ro trong đổi mới sáng tạo, là bước ngoặt về tư duy pháp lý. Luật quy định áp dụng cơ chế chấp nhận rủi ro cho các doanh nghiệp công nghệ cao và doanh nghiệp công nghệ chiến lược khi thực hiện các hoạt động nghiên cứu, phát triển. Điều này giúp doanh nghiệp dấn thân vào những mảng công nghệ khó, mới mà không bị áp lực bởi những rào cản hành chính về thất bại trong nghiên cứu.

Cùng với đó là mở cửa thị trường thông qua mua sắm công. Luật quy định cơ chế đặc biệt trong đấu thầu, ưu tiên đầu tư, thuê hoặc mua sắm các sản phẩm, dịch vụ công nghệ cao và công nghệ chiến lược sử dụng ngân sách nhà nước. Các sản phẩm này được đưa vào danh mục ưu đãi trong đấu thầu, giúp giải bài toán đầu ra cho sản phẩm công nghệ Việt.

Ảnh minh họa: qdnd.vn 

Về đột phá trong làm chủ công nghệ lõi, nhà nước áp dụng cơ chế đặc biệt trong việc giải mã công nghệ và mua bí quyết công nghệ đối với công nghệ chiến lược. Đồng thời, hỗ trợ kinh phí để doanh nghiệp thay thế sản phẩm, linh kiện công nghệ lõi nhập khẩu, từ đó thúc đẩy nội địa hóa và tự chủ công nghệ.

Về ưu đãi vượt trội cho nhân lực chất lượng cao, ngoài việc miễn, giảm thuế thu nhập cá nhân ở mức cao nhất, các chuyên gia R&D còn được Nhà nước bảo đảm các điều kiện sống và làm việc thuận lợi nhất như hỗ trợ về nhà ở, thủ tục cư trú và cấp giấy phép lao động.

Những mức ưu đãi thuế cao nhất và cơ chế chấp nhận rủi ro được đưa ra trong Luật Công nghệ cao (sửa đổi), doanh nghiệp sẽ mạnh dạn chuyển dịch từ gia công, lắp ráp sang nghiên cứu, phát triển công nghệ lõi. Đây là chìa khóa để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình.

Tại Hội nghị di động thế giới - MWC Barcelona, Tây Ban Nha 2026, Tập đoàn Viettel công bố tăng tốc nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa các sản phẩm công nghệ 6G do Viettel làm chủ, đồng thời tham gia liên minh chiến lược toàn cầu do Qualcomm Technologies khởi xướng nhằm đẩy nhanh quá trình phát triển và triển khai 6G trên phạm vi toàn cầu từ năm 2029.

Theo định hướng, 6G được thiết kế như một hệ thống AI-native, tích hợp trí tuệ nhân tạo xuyên suốt từ thiết bị, mạng lưới đến hạ tầng điện toán đám mây. Công nghệ này phát triển trên ba trụ cột chính: Kết nối thế hệ mới, cảm biến diện rộng và năng lực tính toán hiệu năng cao. Viettel tham gia vào các hoạt động nghiên cứu kiến trúc 6G, thử nghiệm sớm hệ thống và thiết bị tiền thương mại vào năm 2028, đóng góp xây dựng tiêu chuẩn và chuẩn bị cho triển khai thương mại từ năm 2029. 

Trung tướng Tào Đức Thắng, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel cho biết, việc tham gia liên minh 6G toàn cầu thể hiện cam kết của Viettel trong việc làm chủ công nghệ lõi và đóng góp vào hệ sinh thái 6G từ giai đoạn đầu. Viettel mong muốn cùng các đối tác thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời từng bước đưa các sản phẩm công nghệ do Việt Nam nghiên cứu, phát triển tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.