Cha tôi là một ông giáo làng đã nghỉ hưu. Từ hồi chúng tôi còn thơ bé cho đến bây giờ, khi cha tôi đã lên chức ông nội, mỗi dịp xuân sang, ông lại nhắc nhở con cháu việc khai bút như là một nghi thức không thể thiếu trong ngày đầu năm mới. Sáng Mồng Một Tết, ông lấy ra cuốn sổ bọc vải đỏ được đặt trang trọng bên trong chiếc hộp. Sau khi con cháu đã ăn mặc chỉnh tề đứng ngay ngắn bên cạnh, ông thắp một nén nhang và bắt đầu lật mở trang tiếp theo của cuốn sổ rồi nắn nót viết những dòng đầu tiên: “Xuân Bính Thân 2016…”. Sau đó lần lượt con cháu ngồi ngay ngắn đặt bút viết. Đó có thể là câu chúc, một câu châm ngôn, vài câu thơ, một lời hứa năm mới, hay một ước vọng đầu xuân…

Xa xưa, tục khai bút thường được các nhà giáo, các thầy đồ hay những người theo nghiệp chữ nghĩa thực hiện. Ngày nay, mỹ tục ấy đang được nhân rộng từ nhà này sang nhà khác, được nhiều người đón nhận. Không chỉ gia đình tôi, mà nhiều gia đình khác trên mọi miền đất nước ta, cứ mỗi dịp năm mới, khai bút đầu xuân được tái hiện như một mỹ tục thể hiện ước vọng thành đạt và cũng là lời nhắc nhở, giáo dục thế hệ con cháu chăm lo việc học hành sao cho chu toàn, đến nơi đến chốn.

Không chỉ có ở gia đình, nhiều tổ chức giáo dục, nhiều nhà trường, thầy cô giáo ngày đầu năm mới cũng thường tổ chức khai bút, qua đó giúp các bậc phụ huynh, các em học sinh và những người làm công tác giáo dục nâng cao ý thức, trách nhiệm đối với sự nghiệp "trồng người".

Trong xã hội hiện đại, nhiều thành tựu khoa học kỹ thuật đã đưa tri thức nhân loại đến gần con người hơn, dễ tiếp cận hơn. Nhưng không vì thế mà tập tục khai bút đầu xuân lại mất đi giá trị thiêng liêng của nó. Dĩ nhiên, cũng không phải không có những ông bố, bà mẹ vì mải mê công việc mà quên đi sự quan tâm đúng mức việc học hành của con cái, và cũng không phải không có những đứa trẻ còn chưa ý thức hết được trách nhiệm đối với học tập, không mấy mặn mà với việc đèn sách... Vậy nên, phong tục khai bút đầu xuân của người xưa truyền lại đến hôm nay như là lời nhắc nhẹ nhàng đối với các ông bố, bà mẹ và con cháu quan tâm hơn tới việc học hành, để trong những ngày nghỉ Tết con cháu không quên nhiệm vụ học tập.

Đối với nhiều dòng họ, thôn bản, làng xã, khai bút đầu xuân cũng là dịp trao phần thưởng tặng các em học sinh hiếu học, ghi tên các em học sinh chăm ngoan học giỏi vào bảng vàng khuyến học của dòng họ, làng xã. Có thể nói rằng, phong tục khai bút đầu xuân là một nét đẹp văn hóa, qua đó tôn vinh truyền thống hiếu học của dân tộc ta. Đây cũng là một hình thức khuyến khích học sinh chăm chỉ, tích cực học tập tốt hơn, góp phần thúc đẩy nhà nhà học tập, người người học tập, cả xã hội chăm lo việc học suốt đời.

TUỆ ANH