Không nên chạy theo thông tin chưa kiểm chứng
Phóng viên (PV): Ông đánh giá như thế nào về chất lượng các đề thi cho học sinh phổ thông hiện nay? Theo ông, các đề thi có phù hợp với năng lực của học sinh không?
PGS, TS Nguyễn Đức Minh: Chất lượng đề thi hiện nay có nhiều cấp độ khác nhau, có các đề thi của trường, đề thi cấp phòng, cấp sở, cấp quốc gia. Chúng ta thấy rằng những đề thi ở cấp quản lý cao thường được thẩm định tốt hơn, cho nên bao giờ cũng xem xét vấn đề có đáp ứng được yêu cầu, mục tiêu để đánh giá học sinh theo chương trình hay không. Tuy nhiên, đối với những đề thi ở cấp thấp hơn, thường là do các nhóm giáo viên nhà trường ra đề thì nhiều khi chưa tốt lắm, bản thân các giáo viên và nhà trường thì thường mức độ nắm bắt về đánh giá mục tiêu giáo dục theo chương trình chưa cao. Nói thực ra là năng lực của những người ra đề cũng có hạn. Cho nên sẽ còn những hạn chế nhất định.
PV: Hiện nay, xu hướng ra đề một số bộ môn Văn học, Lịch sử thường bám theo các đề tài nóng của xã hội, có khi theo chuyện một ca sĩ, một diễn viên, hay một bộ phim trên truyền hình… cũng có thể đưa vào đề thi. Ông suy nghĩ gì về vấn đề này?
PGS, TS Nguyễn Đức Minh: Muốn đánh giá năng lực học sinh thì chúng ta phải đưa học sinh vào bối cảnh đời sống thực để học sinh giải quyết vấn đề đó. Thế cho nên, việc lấy một nhân vật nào đó trong lịch sử, trong sự kiện đời sống kinh tế-xã hội hằng ngày thì đó là việc làm rất tốt. Những người có kinh nghiệm thường sẽ chọn lựa những tình huống, nhân vật có tính chất điển hình và mang tính giáo dục cao. Trong khi đó, người kinh nghiệm chưa có nhiều, hoặc là vì lý do rất muốn đổi mới, dẫn đến việc đánh giá về tác động của đề thi đối với học sinh, đặc biệt là tính giáo dục trong đề thi chưa được thấu đáo. Đưa thực tế cuộc sống vào đề thi rất cần nhưng phải có liều lượng phù hợp chứ không phải đưa theo kiểu tùy hứng, không ăn nhập với mục tiêu giáo dục. Mục tiêu của giáo dục không phải là chạy theo trào lưu, chạy theo những điều mới xảy ra, những thông tin chưa được kiểm chứng...
Đổi mới ra đề như thế nào?
PV: Ông có thể chia sẻ những xu hướng ra đề thi trước đây khác với bây giờ như thế nào? Người ra đề phải có những phẩm chất gì?
PGS, TS Nguyễn Đức Minh: Ngày xưa khi chúng ta đánh giá theo nội dung thì chủ yếu nhất chúng ta tập trung vào mảng kiến thức trong sách giáo khoa. Nếu chúng ta trả lời một cái gì đó lệch ra khỏi sách giáo khoa thì sẽ được đánh giá là không chuẩn mực. Tuy nhiên, đến nay, khi chúng ta đưa ra những vấn đề đánh giá năng lực, phẩm chất của học sinh thì khi đánh giá năng lực cần phải đưa vào tình huống trong đời sống thực. Trong đời sống thực thì mỗi học sinh sẽ có góc nhìn riêng của nó. Và học sinh sử dụng những kiến thức học được chứ không phải kiến thức được học. Chúng ta thấy rất rõ rằng cùng một câu hỏi có thể có nhiều đáp án, cho nên việc thẩm định đáp án đúng của các học sinh rất quan trọng. Điều đó đòi hỏi giáo viên phải nâng tầm của mình lên, ngoài yếu tố chuyên môn cần có vốn sống xã hội phong phú.
PV: Thi trắc nghiệm đã được áp dụng ở những môn học tự nhiên, theo ông cách ra đề thi trắc nghiệm có phù hợp với nội dung một số môn xã hội không?
PGS, TS Nguyễn Đức Minh: Trắc nghiệm là một trào lưu đã có từ lâu và chúng ta đã ra nhiều đề thi trắc nghiệm. Tôi nghĩ rằng môn xã hội vẫn có thể ra trắc nghiệm, trắc nghiệm dưới nhiều hình thức khác nhau. Chúng ta thường quen với trắc nghiệm lựa chọn phương án, tuy nhiên để đánh giá năng lực, chúng ta không bắt buộc phải theo trắc nghiệm cổ điển, nghĩa là trong một số phương án có một phương án duy nhất là đúng. Chúng ta có thể ra đề trắc nghiệm đối với môn xã hội mà vẫn có thể làm theo trắc nghiệm truyền thống. Ví dụ: Chúng ta có thể trắc nghiệm với hình thức ghép câu, với hình thức điền câu ngắn… Đề thi cũng cần đa dạng để cho học sinh đỡ nhàm chán, có thể kết hợp giữa trắc nghiệm và tự luận.
PV: Theo ông cần xây dựng phương pháp đổi mới ra đề thi như thế nào cho hiệu quả?
PGS, TS Nguyễn Đức Minh: Trong bối cảnh hiện nay, việc ra đề thi gắn với sự kiện văn hóa, xã hội thời sự của đất nước là rất cần thiết. Tuy nhiên, khi ra đề thì cần phải chọn lựa, xem rất nhiều khía cạnh khác nhau để làm sao đáp ứng được việc đánh giá theo đúng mục tiêu của chương trình giáo dục là đừng vượt quá, mà cũng đừng thấp quá đối với học sinh. Nó phải vừa phù hợp với lứa tuổi cũng như hứng thú, sở thích của học sinh. Chúng ta không chạy theo những trào lưu "hot" mà chưa được thẩm định, đánh giá một cách kỹ càng. Không phải cứ những câu hỏi hay tổng hợp vào một đề thì sẽ hay. Bởi vì các câu hỏi có mối liên quan đến nhau, phải sắp xếp theo một trật tự nhất định để làm thế nào đấy nó không vượt quá sức của học sinh nhưng vẫn phân loại được học sinh. Vấn đề nữa chúng ta cần quan tâm, đó là học sinh ở mỗi địa phương, mỗi cơ sở giáo dục có truyền thống, văn hóa, phong tục riêng, nên khi ra đề rất phải chú trọng vấn đề này, khi chọn lựa phải hết sức cẩn thận.
PV: Trân trọng cảm ơn ông!