Đổi mới giáo dục phổ thông - điều kiện tiên quyết nâng cao chất lượng giáo dục

Nâng cao chất lượng, đổi mới chương trình GDPT

Đến dự và phát biểu chỉ đạo hội thảo, đồng chí Tòng Thị Phóng, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó chủ tịch Thường trực Quốc hội nhấn mạnh: Giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) luôn giữ vị trí quan trọng đối với mỗi quốc gia, dân tộc. Trong xu thế hội nhập và phát triển toàn cầu hóa, GD&ĐT được coi là giải pháp hàng đầu của tiến trình phát triển kinh tế-xã hội. Trước sự vận động, phát triển không ngừng của khoa học, công nghệ và tri thức nhân loại, yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong thời kỳ mới, nền giáo dục nước ta đang đứng trước sự đòi hỏi phải đổi mới căn bản, toàn diện để đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhu cầu học tập suốt đời của nhân dân.

Một trong những yếu tố căn bản nhất để đổi mới, nâng cao chất lượng GDPT chính là đổi mới chương trình giáo dục. Về điều này, trong phát biểu đề dẫn hội thảo, đồng chí Phan Thanh Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội nêu rõ: "Chương trình GDPT luôn là tiền đề cho quá trình đổi mới giáo dục. Chúng ta đang đứng trước những yêu cầu rất bức bách của quá trình phát triển đất nước và hội nhập quốc tế trong một thế giới thay đổi và phát triển nhanh chóng".

Chính vì tầm quan trọng của việc đổi mới chương trình giáo dục để tạo nền tảng căn bản nâng cao chất lượng đào tạo, chương trình GDPT mới được xây dựng và đang có những bước chuẩn bị tích cực để đi vào thực tiễn. Đây sẽ là bước ngoặt căn bản, hứa hẹn nâng cao chất lượng của GD&ĐT. GS Nguyễn Minh Thuyết, Tổng chủ biên chương trình GDPT mới cho rằng: Chương trình giáo dục mới sẽ phải chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất của người học. Điều đó cũng chính là quan điểm chỉ đạo đổi mới giáo dục của Đảng, phù hợp với xu thế phát triển giáo dục trên thế giới hiện nay. Để thực hiện được điều đó, chương trình GDPT mới đã đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục theo các hướng dạy học phân hóa; dạy học tích hợp; dạy học thông qua hoạt động tích cực của người học và đổi mới đánh giá kết quả giáo dục.

Dưới góc nhìn của một nhà khoa học giáo dục, góp ý cho việc đổi mới giáo dục, PGS Trần Kiều, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cho rằng: Điều quan trọng trước hết là cần xác định rõ mục tiêu của chương trình GDPT. Mục tiêu chương trình cần thể hiện được những thành phần chủ yếu của nhân cách con người và mức độ cần đạt, đáp ứng những yêu cầu của xã hội với tư cách công dân. Để xác định được mục tiêu đúng đắn cần có sự tham gia của chính đối tượng thụ hưởng chương trình là học sinh. Đồng thời, giáo viên bằng kinh nghiệm qua hoạt động thực tiễn sẽ xác định những điều có thể làm được hoặc không làm được khi đảm bảo các mục tiêu nêu ra trong chương trình.

Bên cạnh những đổi mới về mục tiêu, phương pháp, việc đổi mới chương trình GDPT được triển khai cụ thể ra sao, cũng là băn khoăn mà ông Phạm Văn Hùng, Giám đốc Sở GD&ĐT Thừa Thiên-Huế đặt ra. Ông Hùng cho biết, để triển khai việc đổi mới chương trình GDPT hiệu quả, trước tiên cần tạo được sự đồng thuận của xã hội; có những lộ trình riêng cho các trường chưa đảm bảo điều kiện; cần quan tâm đến công tác đào tạo đội ngũ; có các văn bản quy phạm pháp luật về trường học, phân cấp quản lý giáo dục phù hợp; cung cấp các định mức kinh tế-kỹ thuật để triển khai tự chủ của đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập…

Coi trọng đội ngũ nhà giáo và phương thức quản lý giáo dục

Để tạo nên thành công của một chương trình giáo dục thì nguồn nhân lực là quan trọng nhất. Chính vì thế, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý đóng vai trò quan trọng, là lực lượng thực thi các nhiệm vụ và chủ trương đổi mới, nâng cao chất lượng GDPT, quyết định đến sự thành-bại của đổi mới giáo dục. Theo PGS Trần Trung Ninh (Khoa Hóa học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội), hiện nay trong ngành giáo dục đang tồn tại khá nhiều nghịch lý ở công tác đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ giáo viên, như: Tích lũy văn bằng, chứng chỉ, nhưng không đạt được giáo dục thực chất; việc đào tạo giáo viên phổ thông của nước ta hiện nay là để dạy học đơn môn nhưng theo lộ trình đổi mới giáo dục, đến năm 2019 giáo viên sẽ dạy môn học tích hợp…

Từ các vấn đề đó, đặt ra những yêu cầu trước mắt, vừa đáp ứng yêu cầu mang tính chiến lược lâu dài để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu đổi mới GDPT trong những năm tới. Về điều này, ông Hoàng Đức Minh, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý cơ sở giáo dục, Bộ GD&ĐT đề xuất: Tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục cho đội ngũ nhà giáo; từng bước chuẩn hóa đội ngũ; đổi mới đào tạo nhân lực cho ngành giáo dục; thực hiện các giải pháp về chính sách và cơ chế đối với đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục trong quá trình thực hiện đổi mới GDPT…

Bên cạnh đội ngũ nhà giáo thì một điều kiện quan trọng để thực hiện chương trình GDPT mới là mô hình quản lý của nhà trường phổ thông. Theo TS Phạm Đỗ Nhật Tiến, nguyên Trợ lý Bộ trưởng Bộ GD&ĐT, vấn đề tự chủ trong quản lý của các trường phổ thông là điều kiện cần, tuy nhiên, vấn đề này còn gặp nhiều khó khăn để có thể thực hiện. Đến nay, không chỉ riêng các trường mà ngay nhiều sở, phòng GD&ĐT cũng không có quyền trong tuyển dụng nhà giáo. Để hiện thực hóa quyền tự chủ phổ thông, TS Phạm Đỗ Nhật Tiến nêu quan điểm, trước mắt phải tạo được sự đồng thuận về nhận thức đối với một số nội dung quan trọng của tự chủ như: Tự chủ là phương tiện chứ không phải là mục đích; cần coi GDPT, đặc biệt giáo dục phổ cập là dịch vụ công thiết yếu; hoàn thiện thể chế tự chủ phổ thông; ban hành nghị định riêng về tự chủ trường phổ thông công lập…

Cùng quan điểm đó, TS Phạm Quang Huy, Trưởng phòng Giáo dục Trung học, Thường xuyên và Chuyên nghiệp, Sở GD&ĐT Đồng Tháp cũng đề xuất, việc chuyển dần đến thực hiện tự chủ hoàn toàn đòi hỏi ngành GD&ĐT phải là ngành dịch vụ có khả năng tự chủ hoàn toàn, năng lực tính đúng, tính đủ chi phí vào giá thành, từ đó có lợi nhuận để tích lũy và tái đầu tư cũng như tăng thu nhập, khuyến khích, tác động trở lại việc tự chủ có hiệu quả và nâng cao chất lượng giáo dục tại mỗi đơn vị.

Những hiến kế của các nhà khoa học, các chuyên gia, nhà quản lý giáo dục trong hội thảo lần này là tiền đề căn bản để hoạch định chính sách, góp phần đổi mới căn bản, toàn diện và nâng cao chất lượng GD&ĐT đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực trong thời kỳ mới./.

Bài và ảnh: DUY VĂN - NGUYỄN HOÀI