Đến Đại học Quốc gia (ĐHQG) TP Hồ Chí Minh, chúng tôi rất ấn tượng trước những bức tượng danh nhân văn hóa Việt Nam qua các thời kỳ được đặt trang trọng hai bên trục đường số 2 dẫn vào trung tâm khu đô thị đại học. Kể từ khi xuất hiện những bức tượng danh nhân giữa muôn sắc hoa lá, trục đường này được gọi bằng cái tên ấn tượng "Con đường danh nhân".
Trao đổi với PGS, TS Huỳnh Ngọc Sang, Giám đốc Trung tâm quản lý và phát triển Khu đô thị ĐHQG TP Hồ Chí Minh, chúng tôi được biết: Khi ĐHQG Thành phố triển khai cuộc vận động “Xây dựng Khu đô thị ĐHQG xanh, hiện đại”, Ban giám đốc ĐHQG Thành phố đã có ý tưởng thực hiện một con đường với những lối đi bộ, công viên nghỉ chân... cho giảng viên, sinh viên và đặt những bức tượng danh nhân văn hóa để cảnh quan Khu đô thị ĐHQG thêm hiện đại, văn minh và nhắc nhở, bồi đắp tinh thần học tập, cống hiến cho sinh viên, luôn ghi nhớ về lịch sử vẻ vang, các giá trị tốt đẹp của dân tộc.
Trục đường số 2 Khu đô thị ĐHQG TP Hồ Chí Minh trở nên sáng, đẹp, hiện đại khi đặt các tượng danh nhân văn hóa.
Trong khu đô thị ĐHQG có hai trục đường số 2 và 7 ở hướng Đông-Tây, Nam-Bắc sẽ được quy hoạch để đặt các tượng danh nhân văn hóa và tượng mỹ thuật. Đây là mô hình mà ĐHQG Thành phố đã tham khảo từ các mô hình giáo dục đại học hiện đại của các nước tiên tiến trên thế giới. “Chúng tôi không chủ trương xây dựng các tượng đồ sộ mà chủ yếu là tạo điểm nhấn cho cảnh quan không gian học thuật trở nên sang trọng, ý nghĩa. Khi chiêm ngưỡng, mọi người sẽ có cảm nhận riêng về ý nghĩa, ảnh hưởng của những danh nhân văn hóa đối với đời sống văn hóa tinh thần, ý chí phấn đấu của bản thân”, PGS, TS Huỳnh Ngọc Sang chia sẻ thêm.
Tiêu chí lựa chọn nhân vật để tạc tượng là những danh nhân nổi tiếng từ thời của chí sĩ yêu nước Phan Chu Trinh trở về trước. Theo đó, dự án này bắt đầu với 10 tượng danh nhân được ĐHQG Thành phố “đặt hàng” Thạc sĩ, nhà điêu khắc Trần Thị Diệu Phượng (ngụ quận 9, TP Hồ Chí Minh) thực hiện, gồm: Lê Văn Hưu, Lê Quý Đôn, Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Đoàn Thị Điểm, Chu Văn An, Cao Bá Quát, Nguyễn Đình Chiểu và Phan Chu Trinh. Ban đầu, lãnh đạo ĐHQG muốn làm tượng chân dung các danh nhân giống như hai bức tượng bán thân lớn của người có công truyền bá chữ Quốc ngữ là Alexandre de Rhodes và chữ Nôm là Hàn Thuyên đặt trong khuôn viên Ký túc xá khu A, nhưng sau đó đã duyệt phương án làm tượng toàn thân. Nhà điêu khắc Trần Thị Diệu Phượng cho biết: “Tôi đã thuyết phục lãnh đạo ĐHQG Thành phố thực hiện dự án gồm tượng đứng cao 2,2m, tượng ngồi cao 1,7m bằng đá granite. Một quần thể tượng như thế khi đưa ra không gian ngoài trời sẽ tạo nên hiệu ứng và ý thức thẩm mỹ cho sinh viên nhiều hơn vì cảm nhận được sự gần gũi, giản dị của các danh nhân".
Việc tạc tượng được chị Phượng dành nhiều thời gian và rất tâm huyết. Chị đã nghiên cứu, tìm tài liệu, đi thực tế đến những khu di tích, nhà lưu niệm của các danh nhân để thu thập thông tin, quan sát các mẫu tượng có sẵn. Chị cho biết: “Tôi phải nghiên cứu kỹ thông tin để lột tả được cốt cách, phong thái của các danh nhân với trang phục và động tác phù hợp, tạo nên sự tôn kính dành cho hình tượng nhân vật trong không gian giáo dục hiện đại. Một số nhân vật không có hình ảnh thì tôi dựa vào sách, phim, tạp chí, kịch, thậm chí là truyện tranh viết về nhân vật để có nguồn tư liệu bảo đảm đúng với nhân vật nhất”. Theo chị Phượng, thường các danh nhân là nam thì có nhiều hình ảnh, tượng lưu lại, nhưng danh nhân là nữ thì khó tìm hơn nhiều. Chẳng hạn như nhân vật Đoàn Thị Điểm, biệt hiệu là Hồng Hà nữ sĩ, ngôi sao sáng trong hàng ngũ những nữ sĩ Việt Nam và một nhà giáo tài đức vẹn toàn. Chị Phượng tạc tượng nhân vật này mặc trang phục của phụ nữ trong cung đình thế kỷ 17, tay cầm cuốn sách vì bà có thời gian vào cung dạy học cho thái tử…
Có được nguồn tư liệu, chị Phượng bắt đầu phác thảo trên giấy, lấy ý kiến đóng góp của ĐHQG Thành phố, sau đó đắp tượng bằng đất sét. Chị tiếp tục thực hiện các tượng bằng composite có kích cỡ tương ứng với tượng chính thức, đặt ở hai bên trục đường để lấy ý kiến đóng góp của giảng viên, sinh viên và các chuyên gia. Công đoạn cuối cùng là tạc tượng hoàn chỉnh bằng đá granite và đặt chính thức trên trục đường số 2. Đến Tết Bính Thân-2016, "Con đường danh nhân" đã có 5 tượng các danh nhân: Lê Văn Hưu, Nguyễn Du, Chu Văn An, Lê Quý Đôn và Đoàn Thị Điểm. Các tượng có bảng chú thích, đế tượng được ốp đá và xung quanh đế tượng trang trí đá trắng đẹp mắt.
"Con đường danh nhân" trong khuôn viên ĐHQG Thành phố đang thực hiện ở những giai đoạn đầu tiên, đã tạo nên điểm nhấn tươi sáng trong đời sống văn hóa của môi trường giáo dục. Sắp tới, các trường thành viên của ĐHQG Thành phố cũng thực hiện đặt tượng danh nhân, nhân vật lịch sử trong khuôn viên. Mới đây, nhân kỷ niệm 71 năm thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (22-12-1944/22-12-2015), Khoa Y ĐHQG Thành phố đã làm lễ đặt tượng liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm. Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn cũng đặt tượng danh nhân Nguyễn Trãi…
PGS, TS Huỳnh Ngọc Sang chia sẻ thêm: “Mô hình Quản lý đô thị đại học đang khá mới mẻ ở Việt Nam, chưa có hình mẫu trong nước để học tập nên chúng tôi vừa làm vừa học, vừa điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn... Về lâu dài, con đường đặt tượng danh nhân văn hóa Việt Nam là điểm nhấn quan trọng, nơi thường xuyên diễn ra những buổi giao lưu, sinh hoạt văn hóa vui tươi, lành mạnh của sinh viên và người dân thành phố, đưa lịch sử Việt Nam đến gần hơn với học sinh, sinh viên, khuyến khích các em tìm hiểu về lịch sử dân tộc. ĐHQG Thành phố tự hào là đơn vị tiên phong trong xây dựng môi trường văn hóa giáo dục hiện đại. Chúng tôi tiếp tục kêu gọi xã hội hóa để đồng bộ hóa toàn bộ dự án con đường đặt tượng danh nhân văn hóa Việt Nam”.
Bài và ảnh: HÙNG KHOA