Coi trọng thực chất công tác khuyến học

Giữ mạch nguồn hiếu học

Ngày 6-9, hơn 150 thành viên dòng họ Nguyễn Đông Tác (Hà Nội) cùng dự lễ dâng hương tưởng niệm Tổ thứ 8-Hoàng Giáp-Tế tửu Nguyễn Trù tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám. Các bậc cao niên, những gia đình trẻ và con cháu ở nhiều lứa tuổi cùng hiện diện, chuyện trò, thăm hỏi; những gương mặt rạng rỡ, những cái bắt tay thân tình nối các thế hệ trong một không gian giàu truyền thống văn hiến.

Sự hiện diện đông đảo của con cháu trong một hoạt động tri ân tổ tiên không chỉ thể hiện sự gắn kết mà còn gợi nhắc về truyền thống “Dịch thế thi thư” (nối đời học vấn) của dòng họ.

Con cháu dòng họ Nguyễn Đông Tác tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám ngày 6-9.

Trên khắp đất nước, những năm qua, nhiều gia đình, dòng họ, tổ chức, cá nhân đã có những hoạt động khuyến học đa dạng. Trải qua 30 năm hình thành và phát triển, Hội Khuyến học Việt Nam có hơn 27,7 triệu hội viên. Trên môi trường số, có 11 triệu tài khoản đăng ký sử dụng phần mềm đánh giá danh hiệu “Công dân học tập”. Các phong trào thi đua học tập không ngừng lan tỏa và đi vào thực chất.

Trong 5 năm qua, Quỹ Khuyến học Việt Nam đã huy động gần 23 tỷ đồng và giải ngân hơn 36 tỷ đồng để hỗ trợ hàng chục nghìn suất Học bổng “Học không bao giờ cùng”, trao Giải thưởng Nhân tài Đất Việt và giúp đỡ học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn. Quỹ khuyến học tại các địa phương có số dư hơn 4.000 tỷ đồng...

Đằng sau những con số ấy là sự đóng góp của những người làm công tác khuyến học, khuyến tài bằng tinh thần tự nguyện và trách nhiệm cộng đồng. Có người tham gia công tác hội sau giờ làm việc, có người dành thời gian đến từng gia đình vận động, kết nối các nhà hảo tâm, theo dõi hoàn cảnh của học sinh. Có người tự nguyện đóng góp tiền bạc, công sức. Lại có người kiên trì thuyết phục phụ huynh hiểu rằng đầu tư cho việc học của con em cũng chính là đầu tư cho tương lai gia đình. Phần lớn họ đều chấp nhận thêm việc vào mình, “vác tù và hàng tổng” với mong muốn cộng đồng có thêm người được học hành đến nơi đến chốn.

Con cháu dòng họ Nguyễn Đông Tác tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám ngày 6-9.

Điểm chung đáng quý của họ là tinh thần coi việc học của thế hệ sau không chỉ là trách nhiệm riêng của từng gia đình mà còn là việc chung của cộng đồng, là sự quan tâm, khích lệ, là niềm tin được truyền từ người đi trước đến thế hệ đi sau; là lời nhắc nhở rằng hoàn cảnh khó khăn không nhất thiết phải trở thành giới hạn của con đường học vấn. Những việc làm ấy đã góp phần không nhỏ giữ gìn mạch nguồn hiếu học trong mỗi gia đình, cộng đồng.

GS, TS Nguyễn Thị Doan, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam chia sẻ: "Đảng và Nhà nước đã xác định, giai đoạn này, nguồn lực chính của đất nước là tài nguyên trí tuệ con người. Giáo dục và đào tạo quyết định vận mệnh của đất nước. Do đó, sự học nhằm nâng cao trí tuệ, bồi dưỡng tri thức để phát triển đất nước là sự nghiệp của toàn dân. Hội Khuyến học Việt Nam sẽ tiếp tục góp sức để cùng ngành giáo dục gánh vác và thúc đẩy sự nghiệp này".

Học để biết, để làm và tạo ra giá trị thực chất

Tại Hội thảo khoa học “Học tập suốt đời để dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám hy sinh vì lợi ích chung để trở thành người có ích cho xã hội” do Đảng ủy Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương và Trường Đại học Mở Hà Nội tổ chức ngày 9-9 vừa qua, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân nhìn nhận: “Giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và giáo dục thường xuyên đều cần được nhìn nhận thực chất hơn. Trong đó, Luật Học tập suốt đời nếu được xây dựng phải giải quyết bài toán không chỉ khuyến học mà còn phải khuyến nghề, khuyến nghiệp bên cạnh khuyến tài. Học tập suốt đời ngày nay không chỉ là bổ sung kiến thức hay kéo dài thời gian học tập mà còn là năng lực tự học, tự cập nhật, khả năng thích ứng với sự thay đổi, biết chuyển hóa tri thức thành hành động và giá trị phục vụ cộng đồng”.

Con cháu dòng họ Nguyễn Đông Tác tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám ngày 6-9.

Theo GS, TS Nguyễn Văn Minh, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, những thành công không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới đều gắn với tinh thần tự học. Song, điều khiến ông trăn trở là hiện nay, khoảng cách giữa bằng cấp với năng lực giải quyết công việc, nhất là trước những vấn đề mới chưa có tiền lệ. Chẳng hạn, việc học tập, đào tạo lại cho lực lượng lao động phổ thông, đặc biệt là công nhân trong các khu công nghiệp và người làm nông nghiệp đang chuyển sang phương thức sản xuất ứng dụng công nghệ.

Thế nhưng, coi trọng thực chất công tác khuyến học không có nghĩa là xem nhẹ việc vận động, tôn vinh hay xây dựng các mô hình học tập. Những hoạt động ấy vẫn cần thiết để khơi dậy tinh thần hiếu học và huy động nguồn lực xã hội, nhưng sau vận động phải là điều kiện học tập thuận lợi; sau danh hiệu phải là kết quả; sau tri thức phải là năng lực hành động.

GS, TS Nguyễn Văn Minh nêu quan điểm: “Khi công việc và yêu cầu kỹ năng thay đổi, người lao động cần được tạo điều kiện học nghề mới, bổ sung năng lực và thích ứng với thị trường lao động. Nếu học tập suốt đời chỉ được hiểu là vận động người dân tham gia các lớp học mà thiếu con đường chuyển kiến thức thành năng lực nghề nghiệp, mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sẽ khó đạt được”.

Con cháu dòng họ Nguyễn Đông Tác tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám ngày 6-9.

PGS, TS Nguyễn Thị Nhung, Hiệu trưởng Trường Đại học Mở Hà Nội cho rằng, các nền tảng học tập trực tuyến, học liệu mở và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách con người tiếp cận tri thức: Việc học không còn bị giới hạn bởi lớp học, thời gian biểu hay địa điểm địa lý. Do đó, cùng với cơ hội là yêu cầu mới về năng lực số, khả năng tự học, kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và trách nhiệm của người học.

Dưới góc nhìn của địa phương, ông Mai Tấn Linh, Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Đà Nẵng nhấn mạnh rằng, xây dựng thành phố học tập theo hướng thực chất phải bắt đầu từ trải nghiệm của người dân: Dễ tìm lớp học, dễ tiếp cận học liệu, học xong có thể áp dụng và có nơi chia sẻ kiến thức, đóng góp cho cộng đồng. Cách nhìn này đặt người học vào trung tâm, đồng thời đòi hỏi các cơ sở giáo dục, tổ chức xã hội, doanh nghiệp và chính quyền cùng tạo ra những cơ hội học tập phù hợp với nhu cầu thực tế.