Chuyển trọng tâm từ xây dựng thể chế sang tổ chức thực hiện

Nhiều cơ chế, chính sách mới được xây dựng theo hướng đổi mới

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh nhiều chủ trương lớn của Đảng đã được thể chế hóa bằng các luật, nghị định và cơ chế, chính sách mới, tạo nền tảng pháp lý ngày càng đầy đủ cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là hoàn thiện thể chế mà còn là đưa các chính sách nhanh chóng đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cho biết, kể từ khi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được ban hành, Bộ KH&CN đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội thông qua 10 luật, trình Chính phủ ban hành 33 nghị định, 1 nghị quyết; đồng thời đang tiếp tục hoàn thiện thêm nhiều quyết định và thông tư hướng dẫn. Đây là khối lượng công việc rất lớn, chưa từng có trong lịch sử của Bộ trong một khoảng thời gian ngắn.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại hội nghị.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, việc ban hành các luật, nghị định và thông tư mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn hiện nay là làm thế nào để các quy định được hiểu đúng, áp dụng thống nhất và triển khai hiệu quả ở các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

"Có thể làm ngày làm đêm để xây dựng các luật, nghị định, thông tư, nhưng để các quy định đó đi vào người thực thi và được vận dụng đúng thì không hề đơn giản", Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định. 

Chính vì vậy, Hội nghị được tổ chức nhằm chia sẻ những điểm mới trong hệ thống chính sách, đồng thời cùng các cơ quan, đơn vị tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Theo Bộ trưởng, nhiều cơ chế, chính sách mới đã được xây dựng theo hướng đổi mới tư duy, tiệm cận thông lệ quốc tế. Đơn cử, các quy định về công nghệ chiến lược không chỉ được đề cập trong Luật Khoa học và Công nghệ mà còn được cụ thể hóa trong Luật Công nghệ cao sửa đổi và các nghị định, thông tư hướng dẫn nhằm hình thành hành lang pháp lý phục vụ phát triển các công nghệ chiến lược của đất nước.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc tham chiếu thông lệ quốc tế khi xây dựng các định mức, cơ chế đãi ngộ dành cho đội ngũ nhân lực khoa học và công nghệ. Bộ KH&CN đã nghiên cứu mức thu nhập và chính sách của một số quốc gia trong khu vực như Singapore, Thái Lan và Indonesia để làm cơ sở xây dựng các quy định phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Đổi mới trong cơ chế hoạt động của các quỹ khoa học và công nghệ

Tại Hội nghị, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng dành nhiều thời gian chia sẻ về những đổi mới trong cơ chế hoạt động của các quỹ khoa học và công nghệ.

Theo đó, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia đã được nghiên cứu đổi mới mô hình hoạt động theo đúng tính chất của một quỹ tài chính, thay vì vận hành theo cơ chế dự toán ngân sách như trước đây. Việc thay đổi này nhằm tăng tính chủ động trong sử dụng nguồn lực, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ trong giai đoạn mới.

Bên cạnh đó, chức năng của Quỹ cũng được mở rộng. Nếu trước đây Quỹ chủ yếu hỗ trợ nghiên cứu cơ bản thì nay có thể tham gia hỗ trợ các khâu từ nghiên cứu, phát triển đến tạo ra sản phẩm mẫu.

Quang cảnh hội nghị.

Đối với giai đoạn đưa sản phẩm ra thị trường, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) sẽ tiếp tục đóng vai trò hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, những đổi mới về cơ chế tài chính và chính sách không thể thực hiện trong một sớm một chiều bởi hệ thống pháp luật có tính liên thông, tác động đến nhiều quy định hiện hành. Việc tạo ra các đột phá cần được triển khai từng bước, bảo đảm tính đồng bộ và khả thi trong quá trình thực hiện.

Bộ trưởng Bộ KH&CN nhận định, đến nay hệ thống thể chế về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cơ bản đã được bao phủ. Một số nội dung trong quá trình triển khai cần tiếp tục điều chỉnh kỹ thuật để phù hợp với thực tiễn, chẳng hạn như quy định về lập dự toán đối với công nghệ chiến lược hoặc cơ chế vận hành của các quỹ ở bộ, ngành và địa phương.

Trong thời gian tới, trọng tâm sẽ được chuyển từ xây dựng thể chế sang tổ chức thực hiện. Bộ KH&CN mong muốn cùng các bộ, ngành, địa phương bước sang giai đoạn mới - giai đoạn thực thi quyết liệt, thực thi đến cùng để tạo ra hiệu quả thực chất từ các chính sách đã ban hành.

Tại Hội nghị, các đại biểu tập trung thảo luận 4 chuyên đề lớn gồm: Thể chế cho công nghệ chiến lược; cơ chế đầu tư, mua sắm và thử nghiệm trong chuyển đổi số; đổi mới vai trò của các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; tháo gỡ vướng mắc trong lập, phân bổ và sử dụng nguồn lực ngân sách cho khoa học và công nghệ.

Bộ KH&CN khẳng định sẽ không chỉ đóng vai trò cơ quan tham mưu chính sách mà còn đồng hành cùng các bộ, ngành, địa phương, nhà khoa học và doanh nghiệp trong quá trình đưa các cơ chế, chính sách mới vào thực tiễn, góp phần tạo động lực cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của đất nước.