Chất lượng là cốt lõi

Tự chủ tạo ra những kết quả khả quan

Nghị quyết số 77/NQ-CP của Chính phủ về thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập giai đoạn 2014-2017 (Nghị quyết số 77) ra đời được kỳ vọng tạo cú huých lớn, trở thành tiền đề cho hướng phát triển đại học mới năng động, thực chất và đặc biệt có chất lượng hơn. Thực hiện nghị quyết này, đến nay đã có 13 trường đại học công lập trực thuộc các bộ, ngành Trung ương được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án trong năm 2015. Hiện nay, Thủ tướng Chính phủ cũng đang xem xét phê duyệt đề án thí điểm thêm 3 trường.

Ngày hội Tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp tại Hà Nội năm 2016. Ảnh: DUY VĂN 

Tìm hướng nâng cao chất lượng

Xác định chất lượng giáo dục là vấn đề rất quan trọng nhưng đại diện Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh cho rằng, thực tế điểm tuyển sinh đầu vào của trường thời gian qua đã cao hơn nhưng đầu ra chưa như mong muốn. Nếu siết chặt đầu ra cũng có nghĩa là nguồn thu chủ yếu của trường từ học phí giảm xuống. Có thể nói đây là câu chuyện không của riêng trường nào. Với nền giáo dục hiện tại ở Việt Nam, có một nghịch lý là học phổ thông thì rất nặng nhưng khi vào được trường đại học rồi lại thoải mái chơi vì hầu hết sinh viên sẽ tốt nghiệp ra trường. Trong khi đó, ở các nước khác, họ có nhiều kỳ tuyển sinh vì liên tục có người bị đào thải và họ phải tuyển thêm sinh viên. Việc xin chuyển sang các trường khác cho phù hợp với năng lực học cũng dễ dàng.

Song song với đó, để nâng cao chất lượng giáo dục, tạo sự cạnh tranh bình đẳng giữa các cơ sở giáo dục đại học, nhiều trường nêu quan điểm, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần sớm hoàn thành việc xếp hạng các trường để người học và xã hội nhìn thấy sự khác biệt về chất lượng. Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Bùi Văn Ga cho biết, đến nay, bộ đã lập 4 trung tâm kiểm định để đánh giá chất lượng giáo dục và tiến tới sẽ xếp hạng các trường đại học. Các trường cũng đã tự đánh giá theo hướng dẫn của bộ. Trong năm nay, bộ sẽ thúc đẩy 4 trung tâm hoạt động để có bức tranh tổng thể xếp hạng các trường đại học. Thêm vào đó, những văn bản của bộ đều theo hướng buộc tất cả các trường phải qua kiểm định mới được mở ngành.

Để giải quyết rốt ráo vấn đề, Phó thủ tướng Vũ Đức Đam cho rằng, Việt Nam cần cơ chế để siết chặt đầu ra không chỉ năm thứ 4-5 mà ngay từ năm thứ nhất, thứ hai. Cùng với đó cũng cần cơ chế bù chỉ tiêu bị hao hụt hoặc cho phép liên thông giữa các trường có “thương hiệu” với các trường thấp hơn. Phó thủ tướng lưu ý, Việt Nam mới có ít cơ quan kiểm định chất lượng giáo dục. Để tránh tình trạng cơ quan kiểm định như không có quyền hạn thực tế, kiểm định xong nhưng “chẳng để làm gì”, cần khẳng định nguyên tắc tôn trọng các khuyến nghị của cơ quan kiểm định. Bên cạnh đó, các trường phải rất nghiêm túc thực hiện tự đánh giá theo hướng dẫn và kết quả này được công khai trên internet. Các trường đưa ra thông tin sai sẽ giống như khai gian thuế.

Tạo cơ chế tự chủ thực sự

Tại các trường đại học trên thế giới, hội đồng trường (hay hội đồng quản trị) là cơ quan quyền lực tối cao. Tại Việt Nam, Trường Đại học FPT, hội đồng trường là cơ quan quyền lực thực sự, giữ vai trò chủ chốt trong việc bầu, miễn nhiệm hiệu trưởng trường, đưa ra các quyết sách, định hướng quan trọng trong trường. Hiệu trưởng là người thừa hành các quyết định đó. Trong khi đó, các trường đại học công lập của ta dù theo cơ chế tự chủ của Nghị quyết số 77 nhưng vẫn có 6/13 trường chưa có hội đồng trường. Những trường có thì hội đồng trường vẫn mờ nhạt, chưa thể hiện được hết vai trò của mình. Các trường đại học lý giải rằng, hội đồng trường không có quyền lực thực bởi việc bổ nhiệm hiệu trưởng trường vẫn do các bộ chủ quản thực hiện. Quyền lực thực sự của trường thường nằm trong tay hiệu trưởng. Theo NGƯT, Giáo sư, TS Lê Vinh Danh, Hiệu trưởng Trường Đại học Tôn Đức Thắng, khi trường thực hiện tự chủ mà cán bộ của trường vẫn do cơ quan chủ quản bổ nhiệm là không phù hợp.

“Chúng ta giao tự chủ thì vai trò bộ chủ quản phải bớt đi. Trong khi đó, để giám sát hiệu quả, hội đồng trường phải được tăng quyền và được giải trình về phương hướng phát triển, đầu tư, nhân sự, có cơ chế kiểm soát và phân định chức năng điều hành của ban giám hiệu, hiệu trưởng… Do đó, chúng ta cần kiện toàn hội đồng trường nếu chưa đủ mạnh, chủ tịch hội đồng trường phải là người có uy tín, có ảnh hưởng”, Phó thủ tướng Vũ Đức Đam kết luận. Ông yêu cầu, các bộ chủ quản thay vì cách làm hiện nay sẽ thực hiện xem xét kỹ nhân sự hội đồng trường. Khi đó chính hội đồng trường là đại diện của cơ quan chủ quản. Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, các bộ chỉ làm công tác phê chuẩn.

Phó thủ tướng Vũ Đức Đam khẳng định, giao quyền tự chủ cho các trường đại học là con đường tất yếu, tuy không vội vàng, nhưng cần khẩn trương, quyết liệt với quan điểm lớn nhất là nâng cao chất lượng đào tạo đại học. Có một số dự án ODA chúng ta ưu tiên cho các trường tự chủ và sẽ tự chủ. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý, tự chủ ở đây không có nghĩa là nhà nước buông bỏ, không làm giảm cơ hội tiếp cận giáo dục đại học chất lượng cao của con em các gia đình khó khăn. Tự chủ phải gắn liền với trách nhiệm giải trình để bảo đảm chất lượng, kiểm định công khai và chặt chẽ tất cả các trường, nếu vi phạm sẽ bị xử phạt nặng hơn.

MINH NHÃ