Chăm lo sự nghiệp “trồng người”

Phóng viên (PV): Nhìn lại một năm qua, theo Giáo sư, ngành giáo dục đã có những chuyển biến gì trong việc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục?

GS, TSKH Vũ Minh Giang: Trong mấy năm gần đây, đặc biệt là trong năm 2016, ngành giáo dục đã có những đổi mới tích cực để đáp ứng yêu cầu giáo dục và đào tạo trong thời kỳ mới. Chúng ta đã bắt đầu thay đổi từ tư duy, triết lý giáo dục. Ngành giáo dục đang có sự thay đổi từ giáo dục nội dung sang giáo dục phương pháp, kỹ năng trên nền tảng tri thức tối thiểu. Đó là sự thay đổi lớn trong đổi mới giáo dục hiện nay. Ngành giáo dục cũng đã chú ý hơn đến dạy làm người, chú trọng hơn dạy ngoại khóa, giáo dục hướng nghiệp cho học sinh.

Tuyên dương học sinh đoạt giải Ô-lim-pích quốc tế và đạt điểm xuất sắc trong kỳ thi THPT Quốc gia năm 2016. Ảnh: ĐỨC TRUNG.

GS, TSKH Vũ Minh Giang: Thực tế đã có ý kiến cho rằng, giáo dục của chúng ta đang tụt hậu, vì vậy đổi mới được cho là chủ yếu khắc phục hạn chế. Cách nhìn nhận như vậy là chưa thỏa đáng. Bởi nếu nhìn rộng ra thì không chỉ riêng Việt Nam, mà giáo dục thế giới cũng đang đứng trước yêu cầu đổi mới.

Chúng ta đang sống trong một giai đoạn chuyển đổi. Ở đó, thế giới tràn ngập trong thông tin. Thông tin là nguồn lực, là cơ hội và nó còn là nguy cơ tác động đa chiều đến mọi mặt phát triển. Khi thế giới trở nên phẳng hơn, hiện tượng xảy ra ở vùng này hay vùng khác vẫn có thể gây nên những tác động tức thời đến nhiều nơi. Bởi vậy, đòi hỏi cần có kỹ năng khác, cách thức giáo dục khác phù hợp. Sự liên kết các quốc gia chặt chẽ, rộng mở, giáo dục lối sống với cộng đồng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Kỹ năng sống phải thay đổi. Bởi giáo dục-đào tạo không chỉ dạy kiến thức mà dạy cách ứng xử. Tóm lại, những gì đang diễn ra trong xu thế đổi mới cần phải đặt trong bối cảnh chung, đổi mới giáo dục của đất nước phải bắt nhịp xu thế đổi mới của giáo dục thế giới.

PV: Ngành giáo dục có trách nhiệm rất lớn trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ công cuộc xây dựng, phát triển đất nước. Theo Giáo sư, quá trình đổi mới giáo dục đã đáp ứng nhiệm vụ này như thế nào?

GS, TSKH Vũ Minh Giang: Việc thực hiện đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng sự thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững của nền kinh tế hiện nay là vô cùng cần thiết. Trí thức phải có bộ phận tinh hoa, bằng nhiều công đoạn để đào tạo họ trở thành người dẫn dắt sự phát triển của xã hội và tham gia vào bộ máy lãnh đạo. Các trường đại học hàng đầu phải quan tâm nâng cao chất lượng đào tạo nhân tài nhằm cung cấp các nhà lãnh đạo tương lai cho các ngành, các cấp và cho đất nước.

Muốn làm được như vậy, trước hết cần theo dõi từ sớm các nhân tài khi còn trẻ thông qua các kỳ thi học sinh giỏi các cấp. Đồng thời, thông qua thi chuyên môn để đánh giá đúng phương diện nào đó ở năng lực người học. Hiện nay, chương trình giáo dục để học sinh bộc lộ năng khiếu là chưa nhiều, do vậy, việc tuyển chọn thành một hệ thống từ nhỏ đến lớn còn thiếu. Lớp chọn, lớp chuyên mới ở khả năng “học gạo”, còn khả năng thuyết trình, thuyết phục, khả năng lãnh đạo khoa học không có. Vì thế, việc giáo dục phải tính đến hệ thống theo dõi học sinh từ nhỏ đến lúc trưởng thành.

Trong quá trình đào tạo sẽ có sự sàng lọc tự nhiên. Phải thêm công đoạn cần thiết như hóa giải những đố kỵ, ghen ghét, đó là tư duy của xã hội tiểu nông do lịch sử để lại. Giáo dục cho xã hội một thái độ kính trọng và trân trọng người tài chứ không phải chỉ dừng lại ở việc khuyến khích một cách chung chung. Giáo dục Việt Nam cần phải có sự đổi mới tư duy, đưa các chương trình giáo dục tiên tiến vào trường học. Bên cạnh đó, cần bồi dưỡng toàn diện về năng khiếu, về nghệ thuật, về ngoại giao... cho các nhân tài tương lai.

Việc dùng người tài ở đầu ra cũng phải thay đổi căn bản. Những người được coi là xuất sắc phải được trọng dụng thỏa đáng thì người tài mới có cách để thể hiện sau khi được đào tạo. Đầu ra là giải pháp quan trọng để nó tăng cường hiệu quả của cả quá trình. Do đó, phải có sự phối hợp với tất cả các ngành khác trong sử dụng và tổ chức nhân sự để phát huy cao nhất khả năng của nhân tài ở mọi lĩnh vực.

PV: Theo Giáo sư, vấn đề cấp bách trong bồi dưỡng và đào tạo nhân tài hiện nay là gì?

GS, TSKH Vũ Minh Giang: Trước hết, cần có cách thức thay đổi tư duy giáo dục, chuyển từ nền giáo dục lấy tiếp cận nội dung làm phương châm chủ đạo sang lấy tiếp cận phương pháp, kỹ năng và dạy làm người là chủ đạo. Bên cạnh đó, phải từng bước thay đổi chương trình giảng dạy ở các cấp học, trên cơ sở những nền kiến thức cụ thể, tối thiểu và căn bản. Dạy cho học sinh phương pháp luận để thích ứng với những đổi thay nhanh chóng của xã hội. Chương trình phải dạy học sinh, sinh viên cách xử lý và kỹ năng, phương pháp xử lý trước thông tin, trước tri thức. Điều quan trọng nữa là chú trọng xây dựng nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, những người trực tiếp thực thi sứ mệnh giáo dục, bồi dưỡng nhân tài trong tình hình mới. Vì vậy, cần sớm có những chính sách thiết thực chăm lo đội ngũ nhà giáo để họ đi tiên phong trong sự nghiệp “trồng người”, ươm mầm, bồi dưỡng tài năng cho đất nước.

PV: Trân trọng cảm ơn Giáo sư!

TUẤN VŨ (thực hiện)