Ngay khi rời bến, chúng tôi theo con đò chở đầy ắp hành khách gồm người dân bản địa đi chợ, đi học và cả những du khách thập phương. Tất cả mọi người trên tàu đều tuân thủ nghiêm túc việc mặc áo phao cứu sinh. Khi đò đến gần đảo, những lồng bè nuôi trồng thủy sản hiện ra trên mặt nước trong xanh. Dọc bờ, các tàu cá vỏ gỗ neo đậu ngay ngắn. Trên sườn đồi phủ bóng cây, những ngôi nhà mái bằng, nhà ngói nằm men theo triền đá, tạo nên khung cảnh đặc trưng của một làng chài ven biển.

 Các tàu đánh bắt hải sản của ngư dân neo đậu.

Cập cầu tàu bước lên đảo, nhịp sống làng chài dẫn lối bằng những ngõ bê tông sạch sẽ, uốn lượn quanh co. Ở đây không có tiếng còi xe inh ỏi, phương tiện lưu thông chủ yếu là xe đạp, xe máy được người dân dựng ngay ngắn sát chân tường. Trên khắp các ngả đường, những lá cờ Tổ quốc được treo nổi bật. Nằm trang nghiêm giữa khu dân cư là Di tích Đình làng Trí Nguyên với cổng tam quan cổ kính, tường sơn vàng và cột cờ sừng sững trước sân. Đây là nơi sinh hoạt văn hóa, tâm linh gắn bó máu thịt với bao thế hệ ngư dân, nơi thờ các bậc tiên hiền khai hoang, mở đất, cùng lăng thờ thần Nam Hải che chở cho những chuyến biển bình an.

Hiện nay, trên đảo Trí Nguyên có gần 700 hộ dân sinh sống ổn định. Sinh kế chính của người dân gắn liền với biển khơi thông qua nghề khai thác hải sản tự nhiên và nuôi biển lồng bè. Tùy theo phương tiện, một bộ phận ngư dân dùng ghe nhỏ đánh bắt ven bờ đi về trong ngày, số còn lại tổ chức tàu công suất lớn vươn khơi xa.

Người dân di chuyển bằng xe đạp, xe máy trên đảo Trí Nguyên. 
Di tích Đình làng Trí Nguyên. 

Góp phần giữ gìn bình yên trên đảo là cán bộ, chiến sĩ Trạm kiểm soát Biên phòng Trí Nguyên (Đồn Biên phòng Cửa khẩu cảng Nha Trang, Ban chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Khánh Hòa). Bám địa bàn, duy trì tuần tra, kiểm soát và hỗ trợ người dân là những công việc được cán bộ, chiến sĩ thực hiện thường xuyên.

Thiếu tá QNCN Lê Quân, nhân viên kiểm soát, Trạm kiểm soát Biên phòng Trí Nguyên chia sẻ: “Nhiệm vụ trọng tâm của đơn vị là giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn và bảo đảm an toàn tuyệt đối tuyến vận chuyển đường thủy nội địa giữa đảo với đất liền. Chúng tôi thường xuyên phối hợp với cấp ủy, tổ dân phố quản lý chặt chẽ số nhân khẩu, phương tiện; kiểm tra quy chuẩn an toàn của các đò dân sinh, nhắc nhở chủ tàu và hành khách chấp hành quy định an toàn đường thủy”.

Cùng với đó, đơn vị tích cực đến từng hộ dân tuyên truyền Luật Thủy sản, vận động bà con chấp hành nghiêm các quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Cán bộ, chiến sĩ Biên phòng luôn gắn bó mật thiết với nhân dân, sẵn sàng cứu nạn, giúp đỡ bà con chằng chống lồng bè, tàu thuyền khi mưa bão ập đến, để ngư dân thực sự yên tâm vươn khơi bám biển.

Người dân nuôi biển lồng bè kết hợp với dịch vụ ẩm thực. 
 Ngư dân nuôi lồng bè.

Bên cạnh nghề biển truyền thống, những năm trở lại đây, nét nguyên sơ của Trí Nguyên đã mở ra hướng phát triển kinh tế mới theo hướng du lịch trải nghiệm cộng đồng. Nhiều gia đình đã cải tạo nhà bè nuôi cá thành điểm dừng chân ẩm thực trên biển, đón các đoàn khách tham quan, câu cá và thưởng thức hải sản tươi sống tại chỗ. Sự kết hợp này không chỉ nâng cao thu nhập cho ngư dân mà còn quảng bá hình ảnh làng chài thân thiện, mến khách đến bạn bè gần xa.

Vừa thưởng thức hải sản trên một căn nhà bè lộng gió nhìn ra vịnh, chị Minh Thương, du khách đến từ phường Hội Phú, tỉnh Gia Lai bộc bạch: “Đến Nha Trang, lần đầu tiên tôi sang thăm đảo Trí Nguyên, cảm giác rất ấn tượng. Khác xa sự ồn ào ở trung tâm, không gian nơi đây thật trong lành. Người dân làng chài rất mộc mạc, nhiệt tình chỉ đường và trò chuyện vui vẻ, niềm nở. Ngồi giữa bè nổi hóng gió biển mát rượi, ngắm cảnh núi non bao quanh và nhìn ghe thuyền nhấp nhô ngoài vịnh cho tôi một cảm giác thư thái trọn vẹn sau những ngày làm việc căng thẳng”.

Quang cảnh một góc đảo Trí Nguyên.

Chiều xuống, những con tàu cá vẫn neo mình bên mép nước nhấp nhô giữa vịnh Nha Trang. Nhịp sống trên đảo trở lại vẻ yên ả thường ngày. Với người dân Trí Nguyên, biển vừa là sinh kế, vừa gắn bó với đời sống văn hóa và những nếp sinh hoạt đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Cùng với sự đồng hành của cán bộ, chiến sĩ Biên phòng, làng chài tiếp tục duy trì nhịp sống bình dị, đón khách đến tham quan và trải nghiệm cuộc sống miền biển.