Lối mòn len dưới những tán cây cổ thụ, có đoạn lá khô phủ dày, thi thoảng những dây leo buông xuống giữa các thân cây vươn cao. Mấy em nhỏ trong đoàn du khách Đức lúc háo hức chạy lên trước, lúc lại tụt xuống sau. Lần đầu theo bố mẹ đi bộ giữa Vườn quốc gia Ba Bể, dường như đoạn đường nào cũng có điều khiến các em tò mò. Một em bất chợt dừng bên gốc cây lớn, ngửa cổ nhìn lên rồi đưa tay chạm vào lớp vỏ xù xì. Em khác đang bước thoăn thoắt bỗng đứng im nghe tiếng chim vọng trong rừng. Gặp những dây leo buông thấp bên lối đi, mấy đứa trẻ níu lấy, thích thú đu mình.

Du khách nước ngoài trên cung đường trekking Vườn quốc gia Ba Bể. Ảnh: HOÀNG BẮC

Anh Phùng Văn Hoàng, người bản Bó Lù, xã Ba Bể, vừa dẫn đường vừa để ý từng bước chân của đoàn. Thấy lũ trẻ còn mải mê với những dây leo, anh dừng lại chờ, tranh thủ đưa máy ảnh ghi lại khoảnh khắc ấy. Sinh ra và lớn lên bên hồ Ba Bể, Hoàng thuộc nhiều lối mòn xuyên rừng. Khoảng hai năm nay, chàng trai trẻ bắt đầu dẫn du khách trekking trên các cung đường trong Vườn quốc gia Ba Bể. Hoàng bảo, đi cùng nhiều đoàn mới thấy mỗi người tìm đến trekking vì một lý do khác nhau. Có người muốn thử sức trên những cung đường dài, người muốn rời những điểm tham quan quen thuộc để tìm hiểu thiên nhiên, văn hóa bản địa, cũng có người coi những giờ đi bộ xuyên rừng là dịp vận động và học thêm những điều mới lạ, thú vị từ thiên nhiên.

Với những đứa trẻ, khu rừng giống như một lớp học ngoài trời. Chúng chẳng mấy bận tâm phía trước còn bao xa. Khi được ngắm nhìn một thân cây cao lớn, nghe tiếng chim vọng từ vòm lá, thấy những con sóc chuyền cành hay sợi dây leo buông xuống cũng đủ khiến chúng dừng lại thích thú quan sát. Có đoạn chỉ vài trăm mét mà cả đoàn mất khá lâu mới đi qua. Người lớn kiên nhẫn đứng chờ, còn trẻ em thì mải mê với những khám phá nhỏ bé, mới lạ.

Sức hút của Ba Bể không chỉ nằm ở mặt hồ xanh giữa núi rừng. Được biết từ đầu năm 2026 đến nay, trung bình mỗi tháng danh thắng hồ Ba Bể thu hút khoảng từ 6.000 đến 6.500 du khách trong nước và khoảng từ 700-750 du khách quốc tế. Cùng với những chuyến thuyền trên hồ, đi bộ xuyên rừng, qua bản đang mở thêm một cách khám phá vùng đất này, nhất là với những du khách muốn dành nhiều thời gian hơn cho khám phá thiên nhiên và đời sống của cư dân bản địa.

Vườn quốc gia Ba Bể rộng hơn 10.000ha, nổi bật với hệ sinh thái rừng tự nhiên, núi đá vôi và hồ nước ngọt. Khi bước vào rừng, sự phong phú ấy mới hiện lên qua những điều rất đỗi gần gũi từ mùi lá mục ngai ngái dưới chân, sắc hoa điểm bên lối nhỏ, những chùm quả rừng nép trong tán lá...

Trước mỗi chuyến đi, anh Phùng Văn Hoàng chia nước uống, đồ ăn vào ba lô, kiểm tra gậy cho khách. Với đoàn có trẻ nhỏ, anh chọn cung đường và điều chỉnh nhịp đi phù hợp. Ở Ba Bể, những cung đường trekking như Kéo Siu-An Mạ, Kéo Siu-Động Thẳm Kít, Cốc Tộc-Đầu Đẳng, Pác Ngòi-Động Hua Mạ... đưa bước chân du khách từ những cánh rừng đến hồ nước, hang động và các bản làng. Một tuyến Hoàng thường dẫn khách xuyên rừng, qua hang Thẳm Kít rồi tới đền An Mạ. Rời bản một quãng, âm thanh cuộc sống dần lùi phía sau. Lối mòn luồn dưới nhiều tầng cây, gặp những cây nghiến, các loài cây cổ thụ vươn cao, cả đoàn lại dừng chân, ngước nhìn rồi hỏi Hoàng chuyện về khu rừng. Qua một đoạn dốc, mồ hôi bắt đầu thấm lưng áo, mọi người nghỉ dưới tán cây, uống nước và tận hưởng bầu không khí trong lành, mát dịu.

Du khách nước ngoài trên cung đường trekking Vườn quốc gia Ba Bể. Ảnh: HOÀNG BẮC

Với những du khách muốn đi xa hơn, Hoàng còn dẫn hành trình dài khoảng 17km dành cho người có sức khỏe tốt. Con đường vượt dốc, xuyên rừng đến những những bản làng của đồng bào Mông, Dao. Khách có thể theo chân bà con ra nương, ghé nhà dân, quan sát công việc và sinh hoạt thường ngày. Có gia đình còn giữ đàn nhị, Hoàng đưa khách vào nhà nghe chủ nhà chơi đàn. Cứ như thế, hành trình nối từ rừng vào bản, từ cảnh sắc đến những nét sinh hoạt đời thường thật tự nhiên, gần gũi. Sau những bước chân khám phá, một phần thú vị khác của chuyến đi bắt đầu từ bữa ăn mang theo hương vị vùng hồ. Người địa phương chuẩn bị cơm nắm gói lá dong, xôi vừng, thịt gà, thịt lợn... có chặng đường dài, khi nghỉ chân mới đem nướng. Sau vài giờ đi bộ, mọi người quây quần bên bữa ăn giữa rừng. Chị Hứa Thị Thầm, ở bản Pác Ngòi, xã Ba Bể, từng nhiều lần dẫn khách trekking kể rằng khách nước ngoài rất thích cơm nắm lá chuối, lá dong. Món ăn giản dị, mộc mạc với người vùng hồ, nhưng lại đem đến trải nghiệm mới lạ, hấp dẫn đối với họ. Nhiều vị khách tò mò từ cách gói đến hương vị, ăn rồi tấm tắc khen ngon.

Sau một chuyến trekking cùng Hoàng, hai du khách người Anh là Guy và Alex khá ấn tượng với cảnh sắc và cuộc sống vùng hồ. Alex chia sẻ: “Không khí ở đây thật tuyệt vời, thiên nhiên hùng vĩ và mọi người rất thân thiện. Đi bộ qua rừng và các bản làng giúp tôi thấy nhiều vẻ đẹp hơn ở Ba Bể”. Với Hoàng, mỗi đoàn khách lại đem đến một câu chuyện, một kinh nghiệm mới. Có lần thấy rác dọc lối đi, một du khách gợi ý anh mang theo túi để tiện nhặt trong mỗi chuyến trekking. Từ đó, chiếc túi nhỏ trở thành vật quen thuộc trong ba lô. “Mỗi du khách cho mình thêm một ý tưởng, một kinh nghiệm từ những nơi họ từng đi qua”, Hoàng nói.

Những ngày đầu gặp khách nước ngoài, có điều không diễn đạt được, Hoàng phải lấy điện thoại dùng phần mềm dịch. Dần dần, anh cố gắng trò chuyện trực tiếp để vừa dẫn khách, vừa luyện thêm tiếng Anh. Vốn từ và sự tự tin từ đó tăng lên sau mỗi chuyến đi. Biết chụp ảnh, quay phim và sử dụng flycam cũng giúp Hoàng có thêm cách giới thiệu vẻ đẹp quê mình. Anh vừa dẫn khách, vừa ghi lại những khoảnh khắc trên đường. Kết thúc hành trình, những bức ảnh, thước phim theo du khách trở về và từ đó, hình ảnh Ba Bể lại có cơ hội đến với những người chưa từng đặt chân tới.

Càng đi Hoàng càng thấy việc thuộc đường và nhiệt tình với khách vẫn chưa đủ. Với một chuyến xuyên rừng còn đòi hỏi người dẫn phải biết chọn cung phù hợp với thể lực từng đoàn, theo dõi thời tiết và chủ động xử lý tình huống phát sinh. “Hiện nay, chủ yếu tôi dẫn khách bằng kinh nghiệm và những kiến thức tự tích lũy. Tôi mong có các lớp đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ để người địa phương muốn làm nghề được học bài bản, làm tour chuyên nghiệp, an toàn”, Hoàng nói.

Hoàng không phải người duy nhất đưa du khách đi bộ khám phá Ba Bể. Ở các bản Pác Ngòi, Bó Lù, Cốc Tộc, Bản Cám... nhiều gia đình làm homestay cũng trực tiếp dẫn khách xuyên rừng, lên nương, ghé bản hoặc kết nối với những người am hiểu từng cung đường. Người dẫn đường, người chuẩn bị bữa ăn, gia đình đón khách nghỉ lại... mỗi người một việc, cùng tạo nên những trải nghiệm gần gũi cho du khách. Từ công việc và nếp sống thường ngày, người dân địa phương đang góp phần giới thiệu cảnh sắc, văn hóa, con người quê mình đến với bạn bè gần xa.

Sau một ngày xuyên rừng, qua bản, chiều xuống cũng là lúc đoàn khách trở về bên hồ. Ba Bể hiện ra sau những mảng xanh thẫm của cây rừng, mặt nước êm dưới chân núi, những chiếc thuyền nhỏ trở về bến, khói bếp bảng lảng trên những nếp nhà ven hồ. Phía sau mặt hồ quen thuộc còn một Ba Bể để khám phá bằng từng bước chân. Đi bộ chậm hơn, nhưng cũng là cách để du khách đến gần hơn với thiên nhiên, cuộc sống và con người nơi đây.