Bộ trưởng Ngô Xuân Lịch nêu rõ: Về vị trí, chức năng của cảnh sát biển, một số ý kiến đề nghị làm rõ vị trí, chức năng của cảnh sát biển. Bộ Quốc phòng báo cáo như sau: Quy định vị trí, chức năng của cảnh sát biển trong dự thảo luật nhằm thể chế Nghị quyết 09 ngày 9-2-2007 của Ban Chấp hành Trung ương khóa X về chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020, trong đó xác định xây dựng lực lượng vũ trang nòng cốt là hải quân, không quân, cảnh sát biển, biên phòng, dân quân tự vệ biển mạnh, làm chỗ dựa vững chắc cho ngư dân và các thành phần kinh tế sản xuất, khai thác tài nguyên biển và Nghị quyết 28 ngày 25-10-2013 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, cụ thể hóa quy định của Hiến pháp năm 2013, phù hợp với Luật Quốc phòng, Luật An ninh quốc gia, kế thừa Pháp lệnh lực lượng Cảnh sát biển năm 2008 về vị trí, chức năng của Cảnh sát biển Việt Nam.

Bộ trưởng Ngô Xuân Lịch báo cáo, giải trình làm rõ một số nội dung. 

Bộ trưởng Ngô Xuân Lịch nhấn mạnh, thực tiễn 20 năm qua, Cảnh sát biển Việt Nam thực hiện nhiệm vụ bằng các biện pháp mang tính dân sự, hòa bình là chủ yếu, như pháp luật, ngoại giao, tuyên truyền vận động, áp dụng biện pháp nghiệp vụ tương đồng với vị trí chức năng của cảnh sát biển các quốc gia khác, nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp trong bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia trên biển, bảo đảm an ninh trật tự, an toàn môi trường biển và bảo đảm việc chấp hành pháp luật Việt Nam, các điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Về một số ý kiến đề nghị cân nhắc quy định cảnh sát biển đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối trực tiếp về mọi mặt của Đảng Cộng sản Việt Nam, Bộ trưởng Ngô Xuân Lịch nêu rõ: Điều 5 dự thảo luật quy định, Cảnh sát biển Việt Nam đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng Cộng sản Việt Nam; sự thống lĩnh của Chủ tịch nước, sự quản lý thống nhất của Chính phủ; Bộ trưởng Bộ Quốc phòng trực tiếp quản lý và điều hành hoạt động của Cảnh sát biển Việt Nam, nhằm thể chế Nghị quyết số 18 ngày 25-10-2017 của Ban Chấp hành Trung ương Khóa XII. Đó là xây dựng lực lượng quân đội, công an theo hướng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; bảo đảm tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với lực lượng vũ trang, phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và Luật Quốc phòng quy định hoạt động quốc phòng đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự quản lý thống nhất của nhà nước.

Về sự cần thiết quyền hạn và phạm vi hoạt động của cảnh sát biển với Bộ đội Biên phòng và các lực lượng khác, trong đó nên quy định cảnh sát biển hoạt động từ lãnh hải trở ra, theo Bộ trưởng Ngô Xuân Lịch, pháp lệnh năm 1998 quy định cảnh sát biển hoạt động từ lãnh hải trở ra; song tổng kết 10 năm thực hiện quy định này thấy không phù hợp với thực tiễn. Do vậy, pháp lệnh năm 2008 quy định: Cảnh sát biển hoạt động trên các vùng biển và thềm lục địa Việt Nam. Kế thừa pháp lệnh năm 2008, phạm vi hoạt động của cảnh sát biển được quy định tại Điều 11 của dự thảo.

Bộ trưởng Ngô Xuân Lịch khẳng định, quy định như trên phù hợp với pháp luật và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên như Luật Biên giới quốc gia năm 2003, Luật An ninh quốc gia năm 2004, Luật Biển Việt Nam năm 2012, Bộ luật Hàng hải năm 2015 và Hiệp định hợp tác nghề cá ở Vịnh Bắc Bộ giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Theo đó, cảnh sát biển là lực lượng thực hiện nhiệm vụ liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước. "Trên cùng một vùng biển, đối với những việc liên quan đến chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của nhiều lực lượng thì lực lượng nào phát hiện trước lực lượng đó phải tiến hành xử lý ngay trong phạm vi thẩm quyền của mình và chuyển hồ sơ cho lực lượng có chức năng, nhiệm vụ chủ trì giải quyết. Pháp luật hiện hành quy định Bộ đội Biên phòng là lực lượng nòng cốt chuyên trách quản lý, bảo vệ an ninh, trật tự biên giới quốc gia trên đất liền, hải đảo vùng biển. Cảnh sát biển là lực lượng chuyên trách của nhà nước thực hiện chức năng quản lý an ninh, trật tự, an toàn và bảo đảm chấp hành pháp luật trên các vùng biển và thềm lục địa Việt Nam", Bộ trưởng Ngô Xuân Lịch nêu rõ.

Dự thảo quy định tại khoản 2 Điều 23 việc phối hợp giữa Cảnh sát biển Việt Nam và các lực lượng thuộc Bộ Quốc phòng do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định. Thực tiễn thời gian vừa qua, hai lực lượng này đã phối hợp tốt, phát huy được sức mạnh tổng hợp trong bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc gia, giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn trên biển, không để xảy ra khoảng trống về quản lý, bảo vệ biển đảo.

Về phối hợp hoạt động của cảnh sát biển với Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố ven biển, đơn vị hành chính đặc biệt, bộ, ngành và lực lượng kiểm ngư tham gia xử lý các tình huống quốc phòng, an ninh và hợp tác quốc tế của cảnh sát biển, Bộ trưởng Ngô Xuân Lịch khẳng định, hoạt động phối hợp của cảnh sát biển với Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố ven biển đã được quy định tại Điều 47 của dự thảo luật. Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ Quốc phòng bổ sung đơn vị hành chính đặc biệt vào điều này.

Hoạt động phối hợp của cảnh sát biển với lực lượng các bộ, ngành, trong đó có kiểm ngư đã được quy định tại Chương IV dự  thảo luật. Tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Ban soạn thảo sẽ thể hiện rõ hơn nội dung và đối tượng phối hợp của cảnh sát biển. Việc xử lý tình huống quốc phòng, an ninh trên biển, hải quân là lực lượng nòng cốt, các lực lượng khác là lực lượng phối hợp, trong đó có cảnh sát biển.

Về một số ý kiến đề nghị làm rõ chủ thể quản lý nhà nước đối với cảnh sát biển trong dự thảo luật, Bộ trưởng Ngô Xuân Lịch nêu rõ: Việc quy định vai trò quản lý nhà nước của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đối với cảnh sát biển như dự thảo luật bảo đảm phù hợp với các khoản, các Điều 95, 99 Hiến pháp năm 2013 và các Điều 32, 33, 37 của Luật Tổ chức Chính phủ năm 2015. Theo đó, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ là người đứng đầu và lãnh đạo một bộ cơ quan ngang bộ thực hiện các công việc cụ thể theo ngành, lĩnh vực được phân công hoặc ủy quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chịu trách nhiệm trước Thủ tướng Chính phủ, Quốc hội về quản lý nhà nước ngành, lĩnh vực trong phạm vi cả nước hoặc về công tác được giao phụ trách.

Dự thảo luật quy định Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng chịu trách nhiệm trước Chính phủ về quản lý nhà nước đối với cảnh sát biển nhằm bảo đảm tính linh hoạt, chủ động trong quản lý điều hành hoạt động của cảnh sát biển.

"Quy định như trên tránh hiểu cảnh sát biển là lực lượng quân sự, dẫn đến bất lợi trong ứng xử giữa lực lượng chấp pháp của các quốc gia khác với cảnh sát biển trên khu vực Biển Đông, không để các thế lực thù địch lợi dụng, khiêu khích, tạo xung đột vũ trang, góp phần giữ gìn vùng biển hòa bình, ổn định và phát triển bền vững", Bộ trưởng Ngô Xuân Lịch nhấn mạnh.

Bộ trưởng Ngô Xuân Lịch cho biết, Bộ Quốc phòng sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu tối đa ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội để chỉnh lý, bổ sung dự thảo luật theo quy định.

THẢO NGUYÊN