Cụ thể, để bảo đảm có lộ trình từng bước mở rộng độ bao phủ của chính sách bảo hiểm xã hội phù hợp, khả thi đối với nhóm đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, dự thảo luật sửa đổi quy định tại khoản 6, Điều 2, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng: Căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế-xã hội của từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, bảo đảm lộ trình thực hiện phù hợp.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận tại Tổ 2. Ảnh: PHẠM THẮNG

Thảo luận tại Tổ 2 (đoàn TP Hồ Chí Minh), cơ bản tán thành chủ trương mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, song Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, việc bổ sung nhóm người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số còn quá rộng, chưa xác định rõ ai đóng, đóng trên cơ sở thu nhập nào và trách nhiệm của nền tảng số ra sao. Nếu quy định bắt buộc khi chưa làm rõ các nội dung này sẽ khó thực thi, dễ phát sinh tranh chấp. Chủ tịch Quốc hội yêu cầu ban soạn thảo luật làm rõ các vấn đề này, đánh giá tác động kỹ lưỡng, quy định rõ đối tượng và thời điểm thực hiện.

Thảo luận tại Tổ 3, góp ý về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) đồng tình về chủ trương từng bước mở rộng diện bao phủ, hướng tới bảo hiểm xã hội toàn dân. Theo đại biểu, lực lượng lao động trên nền tảng số như tài xế công nghệ, người giao hàng... đang tăng nhanh nhưng gần như đứng ngoài lưới an sinh; khi ốm đau, tai nạn hay về già, họ không có chỗ dựa. Đây là khoảng trống cần được lấp đầy.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) phát biểu thảo luận tại Tổ 3. Ảnh: LÂM HIỂN

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn băn khoăn, dự thảo chỉ quy định theo hướng giao Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với nhóm này và cả “các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên”. Điều này cho thấy, phạm vi đối tượng như dự thảo là rất rộng, chưa có tiêu chí nhận diện. Cùng với đó, bảo hiểm xã hội bắt buộc là việc xác lập nghĩa vụ đóng góp mang tính bắt buộc đối với người dân và doanh nghiệp. Những vấn đề cốt lõi như ai là đối tượng, căn cứ đóng là thu nhập nào, doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm đóng hay không và ở mức nào, cần được xác định ở tầm luật hoặc ít nhất phải có tiêu chí, nguyên tắc khung trong luật, làm căn cứ để Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng phản ánh thực trạng hiện nay, cử tri là người lao động tự do, lao động nền tảng rất lo lắng khi thu nhập vốn bấp bênh lại bị trích thêm một khoản bắt buộc, trong khi hiện nay họ đang được tham gia tự nguyện và được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo Nghị định số 159/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Trên cơ sở đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị, cần bổ sung ngay trong luật các tiêu chí khung về đối tượng, căn cứ xác định thu nhập làm căn cứ đóng, trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng và yêu cầu bắt buộc phải lấy ý kiến của đối tượng chịu tác động trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội; thời điểm áp dụng không sớm hơn năm 2028, để có thời gian hoàn thiện pháp luật về lao động, việc làm và xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan thuế và các nền tảng số. Trường hợp chưa đủ điều kiện quy định rõ, đại biểu đề nghị chưa sửa khoản 6, Điều 2 lần này, mà xem xét khi sửa đổi toàn diện luật. Trong thời gian chuyển tiếp, đề nghị tiếp tục duy trì và nâng mức hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện cho nhóm lao động này.