Trong thực tế, không hiếm trường hợp hồ sơ hành chính, hồ sơ đất đai, hồ sơ giải quyết khiếu nại, tố cáo hay hồ sơ tư pháp bị thất lạc, thiếu trang, không còn bản gốc hoặc không thể cung cấp khi người dân có yêu cầu. Đáng nói, nhiều tài liệu trong số đó lại do chính cơ quan nhà nước có trách nhiệm quản lý, lưu trữ.

Quốc hội khóa XVI họp phiên toàn thể tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất. Ảnh: TRỌNG HẢI

Khi hồ sơ bị mất, người dân thường là bên chịu thiệt trước tiên. Vì vậy, nếu pháp luật không đặt ra cơ chế xử lý rõ ràng trong trường hợp này, người dân sẽ rơi vào một vòng luẩn quẩn: Muốn chứng minh quyền lợi thì phải có hồ sơ, nhưng hồ sơ lại không còn do nguyên nhân thuộc trách nhiệm của cơ quan nhà nước; cuối cùng, chính người dân phải chịu bất lợi vì một sai sót mà mình hoàn toàn không kiểm soát được.

Thảo luận về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) đặt câu hỏi: Tài liệu mà cơ quan nhà nước có trách nhiệm lưu giữ nhưng do nguyên nhân thuộc trách nhiệm của chính cơ quan nhà nước nay bị thất lạc, không còn đầy đủ hoặc không thể cung cấp thì hậu quả pháp lý thuộc về ai? Từ đó, đại biểu đề nghị dự thảo luật bổ sung nguyên tắc: Người yêu cầu bồi thường không phải gánh chịu bất lợi do cơ quan nhà nước làm mất, thất lạc hoặc không thực hiện đầy đủ trách nhiệm lưu trữ tài liệu, chứng cứ. Trong trường hợp này, cơ quan giải quyết bồi thường phải chủ động xác minh thông tin từ các nguồn hợp pháp khác và chấp nhận chứng cứ thay thế theo quy định của pháp luật.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước vì vậy không chỉ cần hướng tới việc đơn giản hóa, rút ngắn quy trình giải quyết yêu cầu bồi thường. Quan trọng hơn, luật phải bảo đảm người bị thiệt hại thực sự có khả năng tiếp cận cơ chế bồi thường; cơ quan nhà nước thực sự chịu trách nhiệm đối với những sai sót thuộc phạm vi quản lý của mình; đồng thời trách nhiệm của người thi hành công vụ phải được xác định tương xứng với tính chất, mức độ lỗi và hậu quả gây ra.