Tôi liên lạc với anh Phạm Văn Lâm, nguyên Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự (CHQS) xã Ba Tô, huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi, nay anh là chuyên viên Văn phòng Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND) xã Ba Tô, tỉnh Quảng Ngãi, để hỏi thông tin về Bà mẹ Việt Nam anh hùng Đinh Thị Máy. Thật vui khi anh Lâm cho biết, mẹ còn sống và khỏe mạnh hơn hồi tôi cùng đoàn công tác của Ban CHQS huyện Ba Tơ đến thăm, tặng quà mẹ vào tháng 6-2025. Nhân dịp năm mới và đón Tết Bính Ngọ 2026, mẹ còn trò chuyện vui vẻ với các đoàn công tác của xã Ba Tô đến thăm, tặng quà mẹ.

Bà mẹ Việt Nam anh hùng Đinh Thị Máy 

Mẹ Đinh Thị Máy hiện sống trong căn nhà tình nghĩa của Cụm Thi đua Công an các huyện miền núi-hải đảo và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Ba Tơ (trước đây) tặng, cùng với cháu ngoại Đinh Văn Phát để cháu tiện chăm sóc bà. Những năm qua, Bà mẹ Việt Nam anh hùng Đinh Thị Máy được Công an huyện Ba Tơ, nay là Công an xã Ba Tô, nhận phụng dưỡng, chăm sóc và thường xuyên được các đoàn công tác của Quân khu 5, tỉnh Quảng Ngãi và các đoàn thể, chính quyền địa phương đến thăm hỏi, khám bệnh, cấp thuốc điều trị và tặng quà vào các dịp lễ, Tết đến, xuân về, khiến nỗi đau mất mát của mẹ với đi phần nào.       

Đoàn công tác Ban CHQS huyện Ba Tơ đến thăm Bà mẹ Việt Nam anh hùng Đinh Thị Máy, tháng 6-2025 

Bà mẹ Việt Nam anh hùng Đinh Thị Máy, người dân tộc Hrê, sinh năm 1922, ở thôn Mang Lùng 1, xã Ba Tô, tỉnh Quảng Ngãi. Mẹ có chồng là ông Phạm Văn Ép và con trai Đinh Văn Nếp, đã anh dũng hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Hơn một thế kỷ gắn bó với mảnh đất giàu truyền thống các mạng Ba Tơ kiên cường, mẹ Máy chứng kiến cảnh người dân quê mình sống trong cảnh lầm than dưới thời Pháp thuộc; những năm bom đạn địch cày xới trong cuộc kháng chiến chống Mỹ và sự đổi mới của làng, xã trong công cuộc đổi mới đất nước. Mẹ đã trải qua nỗi đau khi chồng là ông Phạm Văn Ép, cơ sở cách mạng ở xã Ba Tô, huyện Ba Tơ, bị địch sát hại năm 1972 và được tin con trai là Đinh Văn Nếp hy sinh vào tháng 1-1975, chỉ trước ngày đất nước thống nhất 3 tháng...

Đoàn công tác xã Ba Tô, tỉnh Quảng Ngãi đến thăm Bà mẹ Việt Nam anh hùng Đinh Thị Máy, tháng 1-2026. Ảnh do Văn phòng HĐND,UBND xã Ba Tô cung cấp
Đoàn công tác xã Ba Tô, tỉnh Quảng Ngãi đến thăm, tặng quà Bà mẹ Việt Nam anh hùng Đinh Thị Máy, tháng 1-2026. Ảnh do Văn phòng HĐND,UBND xã Ba Tô cung cấp 

Mẹ còn nhớ như in những năm tháng nuôi giấu cán bộ về xã Ba Tô hoạt động. Mẹ giúp chồng nấu cơm cho cán bộ, du kích; cung cấp những tin tức hoạt động của địch cho cán bộ cách mạng. Lính ngụy và dân phòng nhiều lần về càn quét ở làng, đốt nhà, cướp bóc, bắt người dân thoát ly với cách mạng; chúng còn bắt chồng của mẹ, đánh đập, nhưng ông kiên quyết không khai. Không khuất phục được chồng của mẹ, chúng hèn hạ sát hại ông, trong một trận càn vào năm 1972. Căm thù giặc, con trai của mẹ là anh Đinh Văn Nếp xung phong vào bộ đội, chiến đấu dũng cảm và hy sinh trong một trận đánh vào tháng 1-1975…

Năm tháng trôi qua lâu rồi, mẹ không nhớ được gì nhiều, nhưng hình ảnh chồng, con luôn trong tâm trí của mẹ. Mẹ bảo: Ông nhà tôi hiền lành, nhưng kiên quyết lắm. Còn con trai ngoan, luôn nghe lời cha mẹ. Hồi còn ở nhà với mẹ giúp mẹ được nhiều việc.

Đến thăm mẹ Đinh Thị Máy, tôi được nghe đồng chí Huỳnh Thanh Bảo, nguyên Phó chủ tịch UBND xã Ba Tô, huyện Ba Tơ (nay là Chánh văn phòng HĐND, UBND xã Ba Tô, tỉnh Quảng Ngãi) kể: "Mẹ Máy "tuyển" con rể rất đặc biệt. Hồi ấy, anh Lãi là thanh niên của làng đến tìm hiểu con gái của mẹ. Mẹ yêu cầu anh Lãi phải viết ra giấy họ tên, con nhà ai, gia đình có ai đi làm cách mạng không? Y như là phải "trình bày trích ngang" như bây giờ vậy. Nhận bản khai của anh Lãi xong, thấy chưa là đảng viên, mẹ yêu cầu anh Lãi phải phấn đấu để trở thành đảng viên. Tổ chức lễ cưới với con gái của mẹ xong được ít lâu, thì anh Lãi nhận lệnh gọi nhập ngũ vào quân đội, tham gia chiến đấu, làm nhiệm vụ quốc tế giúp bạn Campuchia. Giữ lời hứa với mẹ vợ, anh Lãi đã phấn đấu, được kết nạp vào Đảng. Sau khi giải ngũ, anh Lãi về công tác ở địa phương.

Nghe các đồng chí kể chuyện của mẹ với chúng tôi, mẹ Máy bảo: "Các cán bộ nhớ thế nhỉ. Chuyện lâu rồi mà. Nhưng hồi ấy tôi thương con gái và con rể lắm. Nhà đã có bố và anh trai nó hy sinh rồi, đi bộ đội chiến đấu, trước hòn tên mũi đạn chẳng biết thế nào. Nhưng mẹ động viên con rể "đi bộ đội là nghĩa vụ của công dân, vất vả, khổ cực phải phấn đấu, chớ có bỏ về. Trước khi con rể lên đường, mẹ tổ chức bữa cơm liên hoan và động viên con rể "con cứ yên tâm lên đường, việc ở nhà đã có mẹ cùng lo"…   

Quân y Quân khu 5 đến thăm, khám sức khỏe Bà mẹ Việt Nam anh hùng Đinh Thị Máy, năm 2024. Ảnh do HĐND,UBND xã Ba Tô cung cấp 

Tôi còn được các đồng chí cán bộ xã Ba Tô kể, mẹ Đinh Thị Máy là một công dân gương mẫu. Ngày quê hương được giải phóng, mẹ tích cực lao động, làm ruộng, khai hoang trồng keo phủ xanh đồi trọc quanh nhà. Những năm trước, mẹ còn khỏe thì tích cực tham gia tuyên truyền, vận động bà con làng xã xây dựng nông thôn mới. Mẹ nói với những người trẻ phải chăm chỉ học hành, biết làm kinh tế giỏi và chấp hành nghiêm đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật Nhà nước. Người dân trong làng còn nhớ, mẹ rất cảnh giác, hễ có người lạ vào làng, mẹ tìm hiểu, đề phòng kẻ xấu. Khi ở làng có nhiều người mua xe máy, nhất là thanh niên khi đi lại, mẹ nhắc không được phóng nhanh, vượt ẩu. Mẹ còn còn khuyên nhiều người không nên uống rượu say và chỉ nên uống rượu khi làng có việc vui…

Sống cuộc đời giản dị, Bà mẹ Việt Nam anh hùng Đinh Thị Máy là niềm tự hào của người Hrê ở xã Ba Tô, tỉnh Quảng Ngãi. Khi các đoàn công tác đến thăm hỏi, mẹ rất mừng. Mẹ bảo: "Các cán bộ chu đáo quá, ngoài tiền trợ cấp hằng tháng, từ năm 2025, tỉnh còn cho mẹ 6 triệu đồng; rồi còn cử quân y đến khám bệnh, cấp thuốc điều trị cho mẹ. Mẹ rất biết ơn Đảng, Nhà nước, các cán bộ xã và các con…".