Đánh giá về ông, nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu từng viết: “Nói đến đồng chí Hoàng Đan - tướng Hoàng Đan, toàn quân ai cũng biết rõ và ngưỡng mộ ông. Một con người hầu như cả cuộc đời, cả sự nghiệp của ông đều gắn bó trong lĩnh vực quân sự... Đồng chí còn là một nhà giáo, nhà quản lý khoa học quân sự giỏi, với dày dặn kinh nghiệm qua thực tiễn chiến trường nhiều năm nên ông có uy tín lớn trong Quân đội và nhân dân ta”.

Với những đóng góp cho Quân đội, đất nước, năm 2015, Thiếu tướng Hoàng Đan đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Vị tướng dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm

Nhận xét về Thiếu tướng Hoàng Đan, Thượng tướng Hoàng Minh Thảo từng viết: "Tướng Hoàng Đan là một tướng chiến trận. Nơi nào có cuộc chiến ác liệt nhất là có mặt tướng Hoàng Đan. Ông chiến đấu dũng cảm và chỉ huy có mưu trí”.

Thiếu tướng Hoàng Đan sinh năm 1928, tại xã Nghi Thuận, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An (nay là xã Trung Lộc, tỉnh Nghệ An). Tham gia cách mạng từ sớm, năm 1946 ông nhập ngũ, sau đó kinh qua nhiều chức vụ khác nhau trên chiến trường.  

Cuộc đời quân ngũ của ông gắn liền với những năm tháng chiến tranh ác liệt từ kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, cứu nước đến chiến tranh biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc. Ở cương vị nào, trên chiến trường nào, tướng Hoàng Đan cũng được biết đến là người chỉ huy trí dũng song toàn. Ông được đồng chí, đồng đội yêu thương, cảm phục bởi dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm.

Thiếu tướng Hoàng Đan (hàng đầu tiên, thứ hai từ trái qua) tại Quảng Trị năm 1973. Ảnh: Sách ''Từ sông Bến Hải đến Dinh Độc Lập" 

Ông được nhắc đến như một vị tướng của trận mạc, không ngại gian khó tới tận chiến trường thực địa để trinh sát, chỉ đạo trực tiếp các đơn vị chiến đấu. Đặc biệt, ngay khi trở thành sĩ quan cao cấp, Thiếu tướng Hoàng Đan vẫn giữ lối làm việc kỷ luật khi luôn xông pha, không ngại hiểm nguy. Ông luôn trăn trở, tìm tòi cách đánh mới, làm sao để tổn thất ít nhất về quân số, về cơ sở vật chất tại các thành phố, làng mạc.

Trong một cuộc phỏng vấn với báo chí, ông Hoàng Nam Tiến, con trai của Thiếu tướng Hoàng Đan từng chia sẻ: “Là người chỉ huy trong Quân đội, ba tôi hiểu mình phải thực hiện tốt nhất nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước, Bác Hồ giao cho. Nếu chỉ dũng cảm, chỉ kiên quyết chấp hành mệnh lệnh chiến đấu và chiến thắng là không đủ, mà cần phải mưu trí, thông minh, am hiểu nghệ thuật chiến tranh, am hiểu khoa học kỹ thuật, làm sao chiến thắng nhưng đổ máu, hy sinh thấp nhất. Một người lính có thể là người con, người em, người anh, và thậm chí là người cha của một gia đình. Vì thế, chúng ta không thể nói trận đánh nào đó có tổn thất nhỏ, bởi mỗi người lính ngã xuống là tổn thất không thể bù đắp đối với gia đình...”.

Trái tim ấm nóng cùng chuyện tình đẹp

Không chỉ được biết đến là vị tướng tài, Thiếu tướng Hoàng Đan còn khiến nhiều người ngưỡng mộ bởi chuyện tình đẹp với người vợ tào khang-bà Nguyễn Thị An Vinh.

Những bức thư của ông gửi cho vợ trong suốt nhiều năm xa cách đã được người con trai thứ của ông là ông Hoàng Nam Tiến lưu giữ, xuất bản thành cuốn sách "Thư cho em".

 

Vợ chồng Thiếu tướng Hoàng Đan và các con. Ảnh: qdnd.vn

Trong cuốn sách, người đọc cảm nhận được tình yêu chân thành với trái tim ấm nóng của vị tướng trận mạc. Vẫn mang phong cách quyết chiến, quyết thắng trên chiến trường, khi đã xác định được tiếng gọi nơi con tim, tướng Hoàng Đan “hành động đúng như một người chỉ huy trước khi bước vào trận đánh... Đêm tối mù mịt và những bất trắc của chiến tranh không ngăn được bước chân người lính khát khao tìm hạnh phúc” (trích cuốn “Thư cho em”).

Dù xa cách liên miên, nhưng tướng Hoàng Đan vẫn luôn giữ tình yêu nhiệt thành với người vợ tào khang của mình. Trong mỗi bức thư gửi vợ, ông đều chủ động thể hiện tình cảm với những lời ngọt ngào, chân tình nhất. “Kể từ khi chúng ta đặt vấn đề chính thức với nhau, nghĩa là đã thành vợ chồng chưa cưới, lúc đó em 20 tuổi và anh 25 tuổi em nhỉ. Từ đó đến nay đã hơn mười năm nhưng anh vẫn cứ cảm tưởng như mới ngày nào đó. Kể từ cái hôn anh hôn em đầu tiên hôm chúng ta về thăm mẹ, anh vẫn còn nhớ như mới ngày nào gần đây. Có lẽ thời gian thì đã lâu rồi nhưng trong ý nghĩ của anh, tất cả những cảm tưởng như mới gần đây. Lúc nào anh cũng cảm thấy em của anh bé bỏng như những ngày anh mới yêu em”, (trích cuốn “Thư cho em”).

... “Chồng em yêu em nhiều, anh tin cái đó cũng giúp em vui được phải không em, vì thực tế anh cũng vậy. Tuy sống ở tập thể công tác luôn nhưng có em yêu anh nhiều cũng làm anh vui vẻ công tác hơn”,  (trích cuốn “Thư cho em”)-có thể thấy, Thiếu tướng Hoàng Đan không ngại thể hiện tình cảm, tình yêu mãnh liệt với vợ. Những bức thư trải dài theo năm tháng, đã giúp tình yêu giữa hai người thêm bền chặt, giúp ông có thêm động lực để yên tâm chiến đấu, công tác, cống hiến cho Quân đội, Tổ quốc.