Phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN hiện đại và hội nhập quốc tế

Các ý kiến tham luận tại Đại hội lần thứ XII của Đảng đã tập trung làm rõ sự phát triển về lý luận và thực tiễn có tác động đến kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta trong thời gian tới.

Sự phát triển phù hợp

Trước khi Đại hội XII của Đảng diễn ra, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với GS, TS Vũ Văn Hiền, Phó chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận Trung ương về quan điểm phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta. Theo đồng chí Vũ Văn Hiền, quan điểm phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN trong dự thảo văn kiện Đại hội lần thứ XII của Đảng được sự quan tâm rất lớn của các tầng lớp nhân dân. Tuyệt đại đa số đảng viên, nhân dân, cán bộ, chiến sĩ LLVT đều thống nhất với quan điểm của Đảng và làm rõ thêm sự phát triển ngày càng hoàn thiện về lý luận và cơ sở thực tiễn của kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta qua các nhiệm kỳ Đại hội. Đại hội XI đã đưa vào Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (bổ sung, phát triển năm 2011) quan điểm về xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN: "Phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, hình thức tổ chức kinh doanh và hình thức phân phối", "Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Kinh tế tập thể không ngừng được củng cố và phát triển. Kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân. Kinh tế tư nhân là một trong những động lực của nền kinh tế...”.

Công nhân Công ty may cổ phần Venture Nghệ An đóng trên địa bàn huyện Thanh Chương sản xuất hàng may mặc xuất khẩu. Ảnh: TTXVN 

Trao đổi về vấn đề này, đồng chí Nghiêm Xuân Thành (Đảng bộ khối Doanh nghiệp Trung ương), đại biểu dự Đại hội XII của Đảng cho rằng: Đảng xác định kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta là một bộ phận của kinh tế quốc tế, đó là một nền kinh tế “mở”, hiện đại, vận hành theo quy luật của thị trường, thị trường phân bổ nguồn lực, Nhà nước quản lý bằng pháp luật, dưới sự lãnh đạo của Đảng là rất phù hợp với thực tiễn đất nước. Đại biểu Nguyễn Minh Hùng (Đoàn đại biểu Đảng bộ Hải Dương) khẳng định: Đại hội XI xác định “Kinh tế tư nhân là một trong những động lực của nền kinh tế", còn văn kiện Đại hội XII xác định: “Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế”. Đó là bước phát triển, bởi qua 30 năm đổi mới cũng như quá trình thực hiện Nghị quyết Đại hội XI của Đảng, kinh tế tư nhân đã khẳng định được vị trí, vai trò của mình trong nền kinh tế quốc dân.

Các đại biểu dự đại hội thống nhất cho rằng, chủ trương phát triển “Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN hiện đại và hội nhập quốc tế”; “Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế” là phù hợp với thực tiễn phát triển của đất nước. Cơ sở khách quan của chủ trương này xuất phát từ quá trình thực hiện kinh tế thị trường định hướng XHCN trong nhiệm kỳ qua vẫn còn hạn chế, bất cập, chưa thật sự phát huy đầy đủ quyền tự do kinh doanh của người dân theo quy định của Hiến pháp và pháp luật; chưa thu hút được nhiều nguồn lực, nhiều nguồn đầu tư phát triển kinh tế đất nước. Việc hoàn thiện thể chế kinh tế còn chậm, thiếu kiên quyết; hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách chưa hoàn chỉnh và đồng bộ, chất lượng không cao, chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế. Kết quả triển khai, thực thi thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN chưa tạo được đột phá lớn trong huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển. Doanh nghiệp nhà nước hoạt động hiệu quả chưa cao, chưa thể hiện được vai trò là lực lượng nòng cốt của kinh tế nhà nước. Hầu hết doanh nghiệp tư nhân quy mô còn nhỏ, thiếu liên kết, khả năng ứng phó với các rủi ro yếu; nhiều doanh nghiệp phá sản. Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài còn hạn chế trong chuyển giao công nghệ và trình độ quản lý tiên tiến; chưa tạo được đột phá lớn trong huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển...

Giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa

Đại biểu Nguyễn Thanh Ngọc (Đoàn đại biểu Đảng bộ tỉnh Tây Ninh) cho rằng, kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hoàn toàn khác với kinh tế thị trường ở các nước tư bản chủ nghĩa ở “đối tượng làm chủ sức mạnh nền kinh tế”. Trong nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, giới chủ làm chủ sức mạnh nền kinh tế; còn trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, đông đảo nhân dân lao động làm chủ sức mạnh nền kinh tế. Sự khác biệt đó đã nói rõ tính ưu việt của kinh tế thị trường định hướng XHCN. Để phát huy tính ưu việt này thì định hướng XHCN của nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế của Việt Nam cần có sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước pháp quyền XHCN, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội, phát huy các nguồn tiềm năng lớn để thúc đẩy, phát triển nền kinh tế-xã hội.

Theo đại biểu Võ Văn Minh (Đoàn đại biểu Đảng bộ Bình Dương): Để giữ đúng định hướng XHCN trong điều kiện nước ta hiện nay, khi kinh tế còn nhiều khó khăn, thách thức; kinh tế vĩ mô ổn định chưa vững chắc; năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh kinh tế thấp; vẫn còn tiềm ẩn nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế so với các nước trong khu vực và trên thế giới... Đảng ta cần tăng cường lãnh đạo quản lý kinh tế, giải phóng toàn bộ sức sản xuất xã hội, có chính sách phù hợp phát triển các thành phần kinh tế hoạt động theo cơ chế thị trường định hướng XHCN, bình đẳng và cạnh tranh theo pháp luật.

Các đại biểu thảo luận tại tổ, tại hội trường và trao đổi với phóng viên đều có chung nhận định, để nền kinh tế thị trường định hướng XHCN vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, bảo đảm sự phát triển ổn định, bền vững giữa các thành phần kinh tế, cần có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền XHCN, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Cần chú trọng phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trong phát triển kinh tế-xã hội; xác lập quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp để thúc đẩy phát triển mạnh lực lượng sản xuất; thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội trong từng bước, từng chính sách phát triển. Nhà nước pháp quyền XHCN quản lý nền kinh tế thị trường; nguồn lực nhà nước được Nhà nước phân bổ theo chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phù hợp cơ chế thị trường. Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch. Nhà nước sử dụng các nguồn lực của Nhà nước và công cụ, cơ chế, chính sách để định hướng, điều tiết nền kinh tế; thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội trong từng bước, từng chính sách phát triển.

Đại hội đã thảo luận tạo được sự thống nhất cao phương hướng hoàn thiện thể chế, phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN đến năm 2020 với mục tiêu: Phấn đấu cơ bản hoàn thiện đồng bộ hệ thống thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN theo các tiêu chuẩn phổ biến của nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; bảo đảm tính đồng bộ giữa thể chế kinh tế và thể chế chính trị, giữa Nhà nước và thị trường; bảo đảm sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, phát triển con người, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội. Bảo đảm an sinh xã hội, bảo vệ môi trường, phát triển xã hội bền vững; chủ động, tích cực hội nhập kinh tế quốc tế gắn với xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ. Bảo đảm tính công khai, minh bạch, tính dự báo được trong xây dựng và thực thi thể chế kinh tế, tạo điều kiện ổn định, thuận lợi cho phát triển kinh tế-xã hội. Tập trung hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường đồng bộ, hiện đại trên cơ sở tuân thủ đầy đủ các quy luật của kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế, chính sách, thực hiện đồng bộ các giải pháp để phát triển, vận hành thông suốt, hiệu quả các loại thị trường và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng, minh bạch. Việc xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, phân bổ nguồn lực cho sản xuất kinh doanh và quản lý giá phải theo cơ chế thị trường; đồng thời, sử dụng các nguồn lực của Nhà nước, các công cụ điều tiết, chính sách phân phối, phân phối lại để thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, bảo đảm an sinh xã hội, giảm nghèo, từng bước nâng cao phúc lợi xã hội và đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân...

PHẠM THU HẰNG