Hình mẫu “ODA thế hệ mới”

50 tỷ yên cho chuyển đổi xanh

Theo đuổi mục tiêu tăng trưởng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu trở thành yêu cầu thiết yếu trong bối cảnh suy thoái môi trường gia tăng, tài nguyên cạn kiệt và các tác động tiêu cực đến phát triển bền vững. Với cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Việt Nam đang thúc đẩy hoàn thiện khung pháp lý và chính sách để hiện thực hóa mục tiêu. Nhật Bản đã thông qua nhiều cơ quan, trong đó có Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tại Việt Nam, tiếp tục đồng hành hỗ trợ Việt Nam.

Dự án nhà máy điện gió ở Quảng Trị do JICA hỗ trợ, góp phần hiện thực hóa định hướng chuyển đổi xanh và phát triển năng lượng bền vững của Chính phủ Việt Nam. Ảnh do JICA cung cấp

Chỉ trong 8 tháng, từ đề xuất đến triển khai “khoản vay chương trình cho chuyển đổi xanh hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu” trị giá 50 tỷ yên (tương đương 8.350 tỷ đồng) đã được Chính phủ hai nước Nhật Bản-Việt Nam phê duyệt, dự kiến ký kết trong tháng 3-2026. Đây là khoản vay hỗ trợ ngân sách thứ hai của Chính phủ Nhật Bản dành cho Việt Nam kể từ năm 2023, đồng thời là hình mẫu “ODA thế hệ mới” với quy trình rút gọn, giải ngân nhanh gắn với cải cách chính sách. Khoản vay này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy chuyển đổi xanh thông qua hỗ trợ xây dựng chính sách và cung cấp nguồn lực tài chính, đồng thời nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực cho phát triển bền vững.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Những năm gần đây, các hiện tượng thiên tai như bão, lũ với cường độ và quy mô lớn đã gây thiệt hại đáng kể về kinh tế-xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Trước thực tế này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế bền vững, trung hòa carbon và góp phần hạn chế gia tăng nhiệt độ toàn cầu. Thứ trưởng Trần Quốc Phương khẳng định, nhu cầu nguồn lực tài chính cho tăng trưởng xanh là rất lớn. Theo các chuyên gia, tổng nhu cầu cho các biện pháp giảm phát thải đến năm 2030 là khoảng 68,75 tỷ USD. Trong đó, nguồn lực trong nước dự kiến hơn 24,7 tỷ USD (chiếm 36%), còn lại khoảng 44 tỷ USD (chiếm 64%) cần huy động từ quốc tế. Vì vậy, Việt Nam mong muốn các đối tác, trong đó có Nhật Bản, tiếp tục hỗ trợ về tài chính, công nghệ và nhân lực.

Ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện Văn phòng JICA Việt Nam cho biết, hai bên đã hợp tác lâu dài trong lĩnh vực biến đổi khí hậu và phòng, chống thiên tai. Tuy nhiên, chương trình khoản vay lần này mang tính chất khác biệt, đại diện cho “ODA trong kỷ nguyên mới”. Nếu như ODA truyền thống tập trung vào các dự án hạ tầng cụ thể thì "ODA thế hệ mới" nhấn mạnh tốc độ, quy mô và cách tiếp cận chiến lược. Với chương trình này, chúng tôi hướng tới hỗ trợ xây dựng chính sách, tạo lập thị trường và kết nối nguồn lực. Nói cách khác, khoản vay không chỉ dừng lại ở việc cung cấp vốn mà còn hỗ trợ Việt Nam thiết kế các cơ chế, chính sách để thu hút đầu tư, đồng thời kết nối với những doanh nghiệp Nhật Bản sở hữu công nghệ tiên tiến trong các lĩnh vực như năng lượng sạch, trí tuệ nhân tạo hay quản lý rủi ro thiên tai. Chúng tôi tin rằng, chỉ khi kết hợp được 3 yếu tố: Chính sách, thị trường và công nghệ thì quá trình chuyển đổi xanh mới có thể diễn ra một cách bền vững. Theo đó, chương trình không chỉ cung cấp vốn mà còn hỗ trợ xây dựng chính sách, phát triển thị trường, kết nối nguồn lực, đặc biệt là với các doanh nghiệp Nhật Bản. Việc giải ngân dự kiến hoàn tất trong năm 2026, nhanh hơn đáng kể so với các dự án hạ tầng truyền thống.

3 trụ cột chính sách dẫn dắt dòng vốn và cải cách thể chế xanh

Ông Dương Hùng Cường, Phó cục trưởng Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính) cho biết, Việt Nam đã có nhiều cam kết mạnh mẽ trong thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững, đặc biệt là Chiến lược quốc gia, Kế hoạch hành động về tăng trưởng xanh. Chính sách đã được hai bên thống nhất với 25 hành động cụ thể, triển khai theo 3 trụ cột: Xây dựng ưu đãi tài chính, đầu tư và cơ chế cho chuyển đổi xanh; Tăng cường các biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu và nâng cao khả năng phục hồi sau thiên tai; Hoàn thiện chính sách thực hiện đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC). Song song với đó, Chính phủ đã ban hành Kế hoạch quốc gia thích ứng với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, nhằm nâng cao năng lực thích ứng của các ngành, lĩnh vực và địa phương.

Hiện nay, khuôn khổ chính sách cho chuyển đổi xanh tại Việt Nam đang dần hoàn thiện, kết hợp các công cụ tài chính, cơ chế thị trường, chính sách năng lượng và quản lý môi trường. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả thực thi, cần tiếp tục tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương, khu vực tư nhân, đối tác quốc tế, đồng thời hoàn thiện hệ thống dữ liệu và cơ chế giám sát, đánh giá chính sách.

Ông Ito Naoki, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam cho rằng, khoản vay chương trình này không chỉ đơn thuần là một công cụ tài chính như trước đây mà còn là sáng kiến đầu tiên trên thế giới, thông qua ODA của Nhật Bản nhằm đề xuất và triển khai các dự án đáp ứng nhu cầu của Việt Nam về tăng trưởng xanh, phòng, chống thiên tai. Đây có thể trở thành một “cú hích” quan trọng để hiện thực hóa đổi mới sáng tạo-một trong những trụ cột hợp tác mới giữa Nhật Bản và Việt Nam. Đại sứ Ito Naoki khẳng định: “Việc ký kết khoản vay chương trình này không phải là điểm kết thúc mà là khởi đầu của các sáng kiến mới và nỗ lực chủ động hướng tới tăng trưởng xanh. JICA sẽ đẩy nhanh hơn nữa việc hỗ trợ tăng trưởng xanh và Net Zero ở Việt Nam thông qua việc giải ngân khoản vay chương trình này và thực hiện các chính sách đã được cam kết”.