Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có hiệu lực từ năm 2013. Việt Nam hiện ước tính có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Ở nhóm 13-17 tuổi, tỷ lệ hút thuốc giảm từ 5,36% (năm 2013) xuống 2,78% (năm 2019). Dù vậy, Việt Nam vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới, đứng thứ ba ASEAN.

Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn phát biểu tại hội thảo truyền thông chính sách Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn cho biết, mỗi năm, thuốc lá gây hơn 100.000 ca tử vong. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá năm 2022 ước khoảng 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP; nếu tính cả tổn thất môi trường, con số vượt 2% GDP. "Đây không chỉ là vấn đề y tế mà là bài toán phát triển quốc gia", Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết.

Theo Bộ Y tế, nhiều quy định hiện hành đã bộc lộ bất cập, đặc biệt trước sự xuất hiện và gia tăng nhanh của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm chứa nicotine mới, tiềm ẩn nguy cơ với giới trẻ. Thực tế giám sát cho thấy, trung bình có 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học tại các đô thị lớn; việc trưng bày, bán sản phẩm còn phổ biến.

Thời gian qua, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách siết quản lý. Nghị quyết số 173/2024/QH15 cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ ngày 1-1-2025. Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1-1-2026, điều chỉnh tăng thuế với thuốc lá. Luật Đầu tư (sửa đổi) cũng bổ sung quy định cấm đầu tư, kinh doanh các sản phẩm này.

Theo cơ quan chức năng, sau khi Nghị quyết 173 có hiệu lực, tình trạng lưu hành thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng giảm mạnh.

Quang cảnh hội thảo. 

Phát biểu tại hội thảo, đồng chí Đỗ Thị Lan, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội hoàn toàn đồng tình với ý kiến của Bộ Y tế và nhấn mạnh ý nghĩa đặc biệt quan trọng của hội thảo trong bối cảnh Quốc hội chuẩn bị xem xét hồ sơ dự án luật.

Theo đồng chí Đỗ Thị Lan, đến nay, hồ sơ chính sách vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện để trình cấp có thẩm quyền thẩm tra đúng quy định. Vì vậy, việc tổ chức hội thảo nhằm bổ sung các luận cứ khoa học, thực tiễn trong nước và quốc tế là rất cần thiết, góp phần xây dựng dự án luật có chất lượng, bảo đảm mục tiêu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Đồng chí Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cũng khẳng định truyền thông chính sách rộng rãi, tham vấn đa chiều trước khi ban hành văn bản quy phạm pháp luật để bảo đảm chính sách khi được thông qua sẽ sát thực tiễn, khả thi và phát huy hiệu quả.

Tại hội thảo, các chuyên gia và nhà quản lý đã trình bày nhiều bằng chứng khoa học về tác hại của thuốc lá. Ông Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai phân tích thực trạng sử dụng thuốc lá và những hệ lụy nặng nề đối với sức khỏe từ thực tế điều trị ở trung tâm. Ông Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện WHO tại Việt Nam, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, khuyến cáo về sản phẩm thuốc lá mới và các điều kiện bảo đảm thực thi hiệu quả. Các tổ chức xã hội cũng cung cấp tổng quan kinh nghiệm quốc tế về cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe trên bao bì.

Thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh tại hội thảo là: Sửa đổi luật không chỉ để hoàn thiện hệ thống pháp luật, mà để ngăn chặn sớm nguy cơ bệnh tật, tử vong và gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra. Trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá mới đang nhắm tới giới trẻ, mỗi sự chậm trễ trong hoàn thiện khung pháp lý có thể đồng nghĩa với thêm nhiều tổn thất về sức khỏe và tương lai của thế hệ trẻ.