Phát hiện, giám sát nguy cơ dịch bệnh qua ứng dụng bản đồ số

Từ bản đồ số đến giám sát dịch tễ thời gian thực

Chuyển đổi số đang mở ra những phương thức quản lý hoàn toàn mới trong lĩnh vực y tế dự phòng. Từ những công cụ công nghệ quen thuộc như điện thoại thông minh, Google Maps hay Google Sheets, cán bộ y tế hiện nay có thể nhanh chóng khoanh vùng, giám sát và đánh giá nguy cơ dịch bệnh theo thời gian thực. Sáng kiến “Ứng dụng Google Maps trong khoanh vùng và đánh giá sơ bộ xu hướng ổ dịch SXH tại Hà Nội” của CDC TP Hà Nội đã đoạt giải nhì Hội thi kỹ thuật sáng tạo tuổi trẻ ngành y tế khu vực Hà Nội lần thứ 31 được tổ chức cuối năm 2025. Sáng kiến không chỉ mang lại hiệu quả thiết thực trong công tác phòng, chống dịch mà còn là minh chứng rõ nét cho quyết tâm đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh chuyển đổi số của ngành y tế dự phòng Thủ đô.

Hướng dẫn bệnh nhân đăng ký khám chữa bệnh tại Kiosh tự động tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang (Hà Nội). Ảnh: TRẦN ANH

Phường Long Biên là một trong những địa phương đầu tiên của Hà Nội sử dụng ứng dụng bản đồ số trong công tác phòng, chống SXH. Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Khắc Thúy, Giám đốc Trạm Y tế phường Long Biên cho biết, sau khi được CDC TP Hà Nội tập huấn kỹ thuật ứng dụng Google Maps trong khoanh vùng dịch tễ và quản lý dữ liệu ca bệnh, đơn vị đã triển khai ngay vào hoạt động chuyên môn hằng ngày. Theo đó, khi tiếp nhận thông tin ca bệnh từ bệnh viện, phòng khám, hệ thống giám sát truyền nhiễm hoặc phản ánh từ người dân, cán bộ y tế tiến hành điều tra, xác minh và ghi nhận chính xác vị trí cư trú của người bệnh bằng ứng dụng Google Maps trên điện thoại thông minh. Các tọa độ được cập nhật vào hệ thống dữ liệu điện tử và đồng bộ lên bản đồ số dịch tễ của phường.

“Trên bản đồ, chúng tôi có thể theo dõi trực quan vị trí ca bệnh, ổ dịch, các khu vực nguy cơ và diễn biến dịch bệnh theo thời gian thực. Điều này giúp cán bộ chuyên trách nhanh chóng đánh giá tình hình, xác định khu vực trọng điểm và xây dựng phương án xử lý phù hợp. Đặc biệt, trong công tác xử lý ổ dịch SXH, Google Maps được sử dụng để xác định chính xác phạm vi khoanh vùng, lập danh sách hộ dân trong vùng nguy cơ, tổ chức điều tra bọ gậy, phun hóa chất và giám sát sau xử lý. Các bản đồ được chia sẻ trực tuyến cho cán bộ thực địa, giúp mọi thành viên tham gia chống dịch có thể tiếp cận thông tin thống nhất ngay trên điện thoại di động”, bác sĩ Nguyễn Khắc Thúy cho biết.

Nhân viên y tế Bệnh viện Bạch Mai hướng dẫn người dân tải app Bạch Mai care - Hồ sơ sức khỏe. Ảnh do Bệnh viện Bạch Mai cung cấp

Đối với cán bộ phụ trách công tác phòng, chống dịch của địa phương, ứng dụng này lại càng hữu ích. Anh Khúc Thành Vương, phụ trách công tác phòng, chống dịch của Trạm Y tế phường Long Biên chia sẻ, việc cập nhật vị trí ca bệnh trên Google Maps đã giúp cán bộ y tế cơ sở khoanh vùng ổ dịch nhanh chóng và chính xác hơn. Thay vì mất nhiều thời gian tổng hợp thủ công thông tin từ sổ sách, bản đồ giấy hoặc dựa vào kinh nghiệm thực địa như trước đây, dữ liệu được hiển thị trực quan trên nền tảng số giúp cán bộ phòng, chống dịch nhanh chóng xác định khu vực cần điều tra dịch tễ, tổ chức xử lý môi trường, diệt lăng quăng, bọ gậy và tuyên truyền phòng bệnh. Việc khoanh vùng sớm ngay từ khi xuất hiện ca bệnh đầu tiên giúp rút ngắn thời gian đáp ứng dịch, hạn chế nguy cơ bỏ sót các hộ gia đình trong vùng nguy cơ và góp phần ngăn chặn dịch bệnh lan rộng. Với ứng dụng này, ngay khi ghi nhận ca mắc mới, nhân viên y tế có thể xác định chính xác vị trí bệnh nhân trên bản đồ số, đánh giá khoảng cách với các ca bệnh khác, từ đó nhận diện sớm nguy cơ hình thành ổ dịch hoặc cụm dịch trong cộng đồng. Ngoài ra, bản đồ số còn hỗ trợ theo dõi diễn biến dịch theo thời gian thực, giúp nhân viên y tế liên tục cập nhật các điểm phát sinh ca bệnh mới, từ đó điều chỉnh phạm vi giám sát và có các biện pháp can thiệp phù hợp với tình hình thực tế tại địa bàn. Đây là một trong những lợi ích nổi bật của chuyển đổi số trong công tác phòng, chống dịch bệnh tại tuyến y tế cơ sở.

Nhân viên y tế Trạm Y tế phường Long Biên kiểm tra công tác phòng, chống sốt xuất huyết trên địa bàn. Ảnh do Trạm Y tế phường Long Biên cung cấp

Anh Khúc Thành Vương cho biết thêm, không chỉ dừng lại ở việc sử dụng Google Maps trong khoanh vùng dịch SXH, Trạm Y tế phường Long Biên còn xây dựng phiếu phản ánh ca bệnh truyền nhiễm trực tuyến bằng Google Forms và mã QR. Đường link, mã QR, định vị địa chỉ Trạm Y tế phường Long Biên, các điểm y tế cùng số điện thoại hotline hiển thị trực tiếp trên bản đồ số được phổ biến tới các nhóm Zalo của bí thư chi bộ, tổ trưởng tổ dân phố và nhóm dân cư. Người dân chỉ cần quét mã QR hoặc truy cập đường link trên điện thoại để gửi thông tin về các trường hợp nghi ngờ mắc SXH, sởi, tay chân miệng, cúm hoặc các bệnh truyền nhiễm khác. Người dân có thể phản ánh các trường hợp nghi ngờ mắc bất kỳ lúc nào, kể cả ngoài giờ hành chính. Nhờ đó, Trạm Y tế có thêm nguồn thông tin trực tiếp từ cộng đồng giúp phát hiện ca bệnh sớm hơn, hạn chế nguy cơ lây lan bệnh truyền nhiễm.

Hướng tới hệ thống giám sát dịch tễ thông minh

Từ một công cụ quen thuộc phục vụ tìm đường, Google Maps đã được những người làm công tác y tế dự phòng sáng tạo, phát triển thành giải pháp hữu ích trong giám sát dịch tễ. Thành công của sáng kiến không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống dịch bệnh trên địa bàn Thủ đô mà còn khẳng định tinh thần chủ động, sáng tạo của đội ngũ cán bộ CDC TP Hà Nội trong hành trình xây dựng nền y tế số hiện đại, lấy người dân làm trung tâm phục vụ.

Thành công của mô hình cũng cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của chuyển đổi số trong công tác y tế dự phòng, tạo nền tảng để xây dựng hệ thống giám sát dịch tễ thông minh, hiện đại và hiệu quả hơn trong tương lai.

Giám đốc CDC TP Hà Nội Bùi Văn Hào cho biết, nếu như trước đây việc khoanh vùng ổ dịch có thể mất từ 2 đến 4 giờ đồng hồ, thậm chí lâu hơn tùy thuộc địa hình và mức độ phức tạp của khu vực thì với giải pháp mới, thời gian thực hiện chỉ còn khoảng 10-15 phút. Bản đồ vệ tinh trực quan giúp cán bộ y tế dễ dàng nhận diện các hộ gia đình, khu dân cư, tuyến đường và những yếu tố nguy cơ liên quan, từ đó nâng cao độ chính xác trong xác định phạm vi ổ dịch. Thời gian tới, CDC TP Hà Nội sẽ tiếp tục hoàn thiện và mở rộng ứng dụng bản đồ số trong công tác giám sát dịch bệnh. Năm 2026, Trung tâm đặt mục tiêu nhân rộng mô hình tại 126 trạm y tế xã, phường; bảo đảm thống nhất quy trình thu thập dữ liệu, chuẩn hóa chế độ báo cáo và xây dựng hệ thống bản đồ số đồng bộ từ tuyến cơ sở đến tuyến thành phố. Đồng thời, CDC TP Hà Nội định hướng mở rộng phạm vi ứng dụng đối với nhiều nhóm bệnh khác như tay chân miệng, sởi và các bệnh không lây nhiễm. Đây được kỳ vọng sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng cảnh báo sớm, tăng hiệu quả phòng, chống dịch bệnh trong tương lai. 

Thành công bước đầu của mô hình cho thấy khả năng nhân rộng trên phạm vi toàn quốc. Với ưu thế chi phí thấp, dễ triển khai, không đòi hỏi hạ tầng công nghệ phức tạp, ứng dụng bản đồ số có thể trở thành công cụ hữu hiệu hỗ trợ ngành y tế tại nhiều địa bàn, từ đô thị đến nông thôn, miền núi, hải đảo. Việc nhân rộng mô hình sẽ góp phần chuẩn hóa quy trình thu thập, quản lý dữ liệu dịch bệnh, nâng cao năng lực cảnh báo sớm và chủ động ứng phó với các nguy cơ dịch bệnh ngay từ cơ sở.