Theo bác sĩ chuyên khoa II Dương Quốc Bảo, Phó trưởng khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện đa khoa Đống Đa, cúm mùa là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất trong mùa đông. Bệnh do vi rút cúm gây ra, lây truyền qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc tiếp xúc gần với người lành. Các triệu chứng thường gặp bao gồm sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, ho, sổ mũi, đau họng, mệt mỏi toàn thân. Đa số các trường hợp cúm mùa diễn biến nhẹ và có thể tự khỏi sau vài ngày nếu được chăm sóc đúng cách.

Tuy nhiên, ở những đối tượng nguy cơ cao như người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, cúm mùa có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, suy hô hấp, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Người dân nên chủ động tiêm phòng để phòng chống các bệnh truyền nhiễm. 

Bên cạnh cúm mùa, các bệnh viêm đường hô hấp cấp như: Viêm mũi họng, viêm phế quản, viêm phổi cũng gia tăng rõ rệt trong những tháng mùa lạnh. Người bệnh thường có các biểu hiện như ho kéo dài, khó thở, đau ngực, sốt cao. Trẻ nhỏ và người già là nhóm dễ bị nặng nếu không được theo dõi sát và điều trị đúng phác đồ, bệnh có thể dẫn đến suy hô hấp và nhiều biến chứng nghiêm trọng khác.

Ngoài các bệnh lý đường hô hấp, đây cũng là thời điểm dễ bùng phát một số bệnh truyền nhiễm do vi rút khác như sởi và thủy đậu. Bệnh có khả năng lây lan rất nhanh qua đường hô hấp, đặc biệt trong môi trường tập thể như trường học, nhà trẻ, khu dân cư đông đúc. Bệnh thường khởi phát với các triệu chứng sốt, mệt mỏi, sau đó xuất hiện phát ban đặc trưng. Nếu không được chăm sóc và theo dõi đúng cách, có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, viêm não... Đáng lưu ý, phần lớn các trường hợp mắc bệnh nặng thường rơi vào nhóm trẻ em chưa được tiêm phòng hoặc tiêm phòng chưa đầy đủ.

Ngoài ra, tiêu chảy do vi rút, đặc biệt là vi rút rota, cũng có xu hướng gia tăng vào mùa đông, nhất là ở trẻ nhỏ. Bệnh biểu hiện bằng tiêu chảy nhiều lần trong ngày, phân lỏng, có thể kèm theo nôn, sốt nhẹ đến vừa. Nếu không được bù nước kịp thời, có thể dẫn đến mất nước nguy hiểm.

Trước thực trạng các bệnh truyền nhiễm mùa đông diễn biến phức tạp, việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo có ý nghĩa quyết định trong xử trí và điều trị hiệu quả. Người dân cần đặc biệt lưu ý khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, nhất là sốt cao liên tục không hạ; ho nhiều, đau họng, khó thở; mệt mỏi bất thường; phát ban trên da; tiêu chảy nhiều lần trong ngày hoặc nôn liên tục. Khi có những biểu hiện này, người bệnh không nên chủ quan hoặc tự ý mua thuốc điều trị, đặc biệt là việc lạm dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ, bởi điều này không những không mang lại hiệu quả mà còn tiềm ẩn nguy cơ kháng thuốc và nhiều tác dụng không mong muốn khác.

Đối với trẻ nhỏ, cha mẹ và người chăm sóc cần theo dõi sát hơn nữa. Nếu trẻ có các dấu hiệu như bỏ bú, ăn kém, quấy khóc nhiều, thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, co giật, li bì, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được khám và xử trí kịp thời. Việc trì hoãn thăm khám có thể khiến bệnh tiến triển nặng, gây khó khăn cho điều trị và làm tăng nguy cơ biến chứng.

Bác sĩ CK II Dương Quốc Bảo khuyến cáo, phòng bệnh vẫn luôn là biện pháp chủ động, hiệu quả và bền vững nhất. Mỗi người dân cần nâng cao ý thức tự bảo vệ sức khỏe bằng những hành động cụ thể, thiết thực trong sinh hoạt hàng ngày. Tiêm chủng đầy đủ theo lịch là biện pháp quan trọng hàng đầu, giúp cơ thể tạo miễn dịch chủ động, giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng nặng. Đặc biệt, vắc xin cúm mùa cần được tiêm nhắc lại hàng năm, nhất là đối với người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền. Các loại vắc xin phòng sởi - rubella, thủy đậu cũng cần được thực hiện đầy đủ, đúng lịch theo khuyến cáo của ngành y tế.

Bên cạnh tiêm chủng, việc giữ ấm cơ thể trong mùa lạnh là yếu tố không thể bỏ qua. Người dân cần chú ý giữ ấm các vùng dễ bị nhiễm lạnh như cổ, ngực, bàn chân; tránh để cơ thể bị nhiễm lạnh đột ngột khi thời tiết thay đổi. Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, trên các phương tiện giao thông công cộng hoặc khi có triệu chứng ho, sổ mũi không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn là hành động có trách nhiệm với cộng đồng, góp phần hạn chế lây lan mầm bệnh.

Thói quen vệ sinh cá nhân đúng cách cũng đóng vai trò quan trọng trong phòng chống dịch bệnh. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, nhất là trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi ho, hắt hơi hay tiếp xúc với các bề mặt công cộng, sẽ giúp loại bỏ đáng kể vi rút, vi khuẩn gây bệnh. Song song với đó, việc đảm bảo chế độ dinh dưỡng hợp lý, ăn uống đủ chất, tăng cường rau xanh, trái cây, bổ sung vitamin và khoáng chất, uống đủ nước mỗi ngày sẽ giúp nâng cao sức đề kháng, tăng khả năng chống chọi với bệnh tật. 

Bác sĩ CK II Dương Quốc Bảo khuyến cáo, mỗi người dân cần chủ động lắng nghe cơ thể mình, không chủ quan trước những dấu hiệu bất thường; khi có biểu hiện nghi ngờ bệnh truyền nhiễm cần thăm khám sớm để được chẩn đoán chính xác, điều trị kịp thời, đúng phác đồ, từ đó giảm thiểu nguy cơ biến chứng và hạn chế lây lan trong cộng đồng.