Khí hậu miền Bắc lạnh, ẩm, thực phẩm dễ hỏng trong khi đó thức ăn những ngày Tết lại nhiều tinh bột, thịt mỡ, rượu bia rồi nước ngọt... Tết ở miền Bắc không thể thiếu bánh chưng, thịt đông, giò thủ, nem rán. Món nào cũng ngon, đẹp, nhiều ý nghĩa, nhưng nếu nhìn ở góc độ sinh học, đó là “gánh nặng tiêu hóa” thật sự. Chúng ta nạp nhiều đạm, béo, tinh bột, nhưng lại ít rau và nước lọc. Vì vậy, hiểu đúng về an toàn thực phẩm, cách dùng men tiêu hóa, lợi khuẩn hay thực phẩm hỗ trợ là điều quan trọng để ăn Tết ngon mà vẫn khỏe, ngủ ngon mà không lo chướng bụng.

Với những người làm việc văn phòng, dạ dày vốn nhỏ và ít tiết men tiêu hóa, việc chuyển sang khẩu phần gấp đôi năng lượng khiến thức ăn đọng lại lâu, sinh hơi, gây chướng, ợ nóng. Người có viêm dạ dày sẵn sẽ cảm nhận rõ: Sau bữa cỗ, bụng căng tức, buổi tối khó ngủ, sáng dậy miệng khô. Một nghịch lý khác là thiếu chất xơ. Rau xanh ít, trái cây bị nhường chỗ cho bánh, mứt, kẹo Tết. Chất xơ lại là “chổi cơ học” dọn sạch ruột. Khi vắng nó, phân khô, ruột co bóp yếu đi, táo bón nặng hơn. Nhiều người lầm tưởng “mấy ngày Tết không đi ngoài được là chuyện bình thường” nhưng thực ra đó là lời cảnh báo sớm; nếu kéo dài, người bệnh dễ thấy mệt mỏi, khó chịu, da xấu hơn và tăng nguy cơ trĩ.

Những món ăn ngày Tết giàu dinh dưỡng nhưng đó cũng là “gánh nặng tiêu hóa” . Ảnh: AN AN

Để giữ bụng “dễ chịu”, chỉ cần thêm rau luộc hoặc canh rau củ vào mỗi bữa. Ăn trái cây tươi sau ăn 30 phút: Bưởi, cam, thanh long, dứa - vị chua nhẹ kích thích dạ dày tiết men. Uống nước đều, ít nhất 1,5 - 2 lít mỗi ngày (tùy cân nặng, bệnh nền). Sau ăn, đi lại nhẹ 10 - 15 phút, hoặc bước lên xuống cầu thang vài vòng cơ học đơn giản giúp ruột làm việc, giảm đầy bụng và hỗ trợ giấc ngủ tối hôm đó. Rồi bạn sẽ thấy, chỉ thêm một đĩa rau và cốc nước, cái “nặng nề ngày mồng Hai” biến mất.

Rượu, bia là niềm vui không thể vắng trên bàn tiệc. Bia, rượu nồng độ thấp có thể kích thích dạ dày tiết thêm acid và các chất trung gian, khiến niêm mạc dễ bị bỏng rát, đầy hơi, ợ chua nhất là khi uống lúc đói hoặc kèm nhiều đồ cay nóng. Với rượu mạnh uống nhiều, dạ dày và đường ruột cũng có thể bị kích ứng; nói chung, càng uống nhiều, nguy cơ khó chịu tiêu hóa và mất ngủ càng tăng. Rượu còn có thể làm cho thành ruột “kém kín” hơn ở một số người, tạo điều kiện cho vi khuẩn và độc tố từ lòng ruột đi vào máu nhiều hơn, góp phần gây mệt mỏi, sạm da, ăn kém và ngủ chập chờn. Thêm đồ cay, ớt, tiêu, tỏi... hiệu ứng càng nhân đôi, niêm mạc dễ bị kích ứng, trào ngược xảy ra nhiều hơn.

Mặt khác, chúng ta có thể thấy tác hại của việc ăn uống thừa chất trong ngày Tết thấy rõ nhất ở ba nhóm: Trẻ em, người cao tuổi và người bệnh mạn tính.

Dịp Tết, trẻ được “thả ga” ăn mứt, bánh quy, kẹo dẻo, nước ngọt… Lượng đường cao khiến ruột non kéo nước vào, dễ gây tiêu chảy thẩm thấu, chướng bụng. Thêm giấc ngủ đảo lộn do đi chơi, hệ tiêu hóa chưa trưởng thành dễ bị “rối loạn nhịp sinh học”. Cách phòng rất đơn giản: Giữ 3 bữa chính đều đặn, hạn chế ăn vặt, không cho đồ sống lạ; thay vì kẹo, có thể cho trẻ ăn cam, chuối, uống sữa chua vừa ngon, vừa an toàn.

Người cao tuổi do dịch vị giảm, men tụy yếu, cơ thành ruột chậm co bóp. Món mặn, béo, dai làm dạ dày “vật lộn,” sinh đầy hơi, buồn nôn. Cách tốt nhất là chọn thực phẩm mềm, ít dầu: cá hấp, trứng luộc, canh rau củ, bí đỏ hầm. Một chén trà gừng ấm sau bữa ăn sẽ giúp tiêu hóa dễ chịu hơn, giảm lạnh bụng. Người già nên ăn chậm, nhai kỹ, đảm bảo mỗi bữa nhỏ nhưng đủ dưỡng chất.

Người bệnh mạn tính là nhóm cần “khả năng kiềm chế” mạnh nhất. Bởi với người mắc bệnh tiểu đường, chỉ 1/8 chiếc bánh chưng đã tương đương gần một bát cơm, nếu ăn thêm xôi hay mứt, đường huyết dễ tăng đột ngột. Với người mắc bệnh gout, các món nước lèo, canh măng ninh xương, thịt đỏ chứa nhiều purine – cơn đau khớp có thể bùng phát ngay đêm đó. Người nhiễm mỡ máu cao, thịt đông, giò thủ, nem rán là “quả bom” cholesterol. Và với người tăng huyết áp, căn bệnh “thầm lặng” nhưng phổ biến lại rất nhạy với muối. Dưa hành, giò chả, nước mắm đậm, hạt dưa đều giàu natri, khiến huyết áp dễ tăng. Cộng thêm rượu bia, cơ thể giữ nước, tim đập nhanh, đầu mặt nóng bừng, dễ choáng ngất, mất ngủ.

Hãy chọn món thanh đạm hơn, ăn nhạt hơn (giảm khoảng 1/3 muối so với ngày thường nếu có thể). Uống nhiều nước, ăn canh rau, trái cây chua nhẹ, và đo huyết áp mỗi ngày nếu có máy tại nhà. Về lâu dài, những điều nhỏ này chính là “món quà sức khỏe” bạn tự tặng cho mình.