Thực hiện chương trình 134 tại Kon Tum: Những ngôi nhà không móng...

Anh A Hleoh chỉ cho phóng viên xem "móng nhà" của mình

Nhà hỗ trợ hộ nghèo trao cho hộ giàu

Trước dư luận của bà con dân tộc thiểu số trên các địa bàn về hiện tượng trao “nhầm” nhà ở của chính quyền một số địa phương khi thực hiện Chương trình 134, UBND tỉnh Kon Tum đã quyết định thành lập Đoàn kiểm tra liên ngành nhằm làm rõ những khuất tất sau gần 2 năm triển khai Chương trình 134 trên toàn tỉnh. Đoàn kiểm tra liên ngành tỉnh đã kết luận: Thực hiện Chương trình 134 , chính quyền các huyện, thị xã trong tỉnh đã trao 146 căn nhà “nhầm” đối tượng, trong đó thị xã Kon Tum: 36 nhà; huyện Kon Plong: 25 nhà và huyện Đăk Glei: 85 nhà. Đây hầu hết là những hộ không phải là đối tượng của Chương trình 134 tại Kon Tum theo danh sách mà Sở Lao động-Thương binh–Xã hội đã bàn giao cho Ban Dân tộc tỉnh Kon Tum vào nửa cuối năm 2004. Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến những nhầm lẫn gây lãng phí 876 triệu đồng tiền của Nhà nước?

Trao đổi cùng chúng tôi về sự “nhầm lẫn” này, ông U Minh Nam–chuyên viên của Ban Dân tộc tỉnh Kon Tum - cho rằng: “Việc triển khai không đúng đối tượng của Chương trình 134 tại Kon Tum xuất phát từ chính quyền các cơ sở. Mặc dù trước khi triển khai, Ban Dân tộc chúng tôi đã làm tốt việc tuyên truyền, hướng dẫn cụ thể nhưng một số lãnh đạo chính quyền các xã lại chỉ đạo thực hiện chưa sát, chưa minh bạch nên đã hỗ trợ xây nhà cho những đối tượng nằm ngoài danh sách của đề án 134 trình UBND tỉnh Kon Tum!”. Theo ông U Minh Nam, nguyên nhân của việc nhầm lẫn đối tượng này chủ yếu là do một số chính quyền cấp cơ sở huyện, xã đã “áp dụng” tiêu chí hộ nghèo mới mà không căn cứ vào danh sách đã có từ Sở LĐ-TB-XH, bất chấp tinh thần của chương trình 134 là chỉ những hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo theo tiêu chí cũ (có sổ) mới được hỗ trợ làm nhà ở với mức 6 triệu đồng/nhà (kinh phí Trung ương 5 triệu đồng + 1 triệu đồng của địa phương). Ông Rơchâm Long-Phó Ban Dân tộc- cho rằng: Trong quá trình thực hiện Chương trình 134 tại Kon Tum, nhiều hộ được chính quyền “hỗ trợ” lại không thuộc đối tượng nghèo. Ngược lại, nhiều hộ nghèo thuộc diện được hỗ trợ làm nhà (có tên trong danh sách và có sổ nghèo hẳn hoi) lại không được hỗ trợ.

Mặc dù sự “nhầm lẫn” quá lớn gây lãng phí ngân sách Nhà nước nhưng giải trình của một số địa phương khá phi lý, khi cho rằng: Hầu hết các hộ được hỗ trợ “nhầm” cũng nghèo nên làm nhà trước cho họ rồi chờ… Chính phủ phê duyệt điều chỉnh đối tượng trong giai đoạn II (?).

Từ cách lý giải của các địa phương, trách nhiệm về hậu quả của sự “nhầm lẫn vừa khó hiểu, vừa mang tính hệ thống” trong việc thực hiện Chương trình 134 hiện vẫn chưa thuộc về ai, tổ chức, cơ quan nào tại Kon Tum. Ông Nguyễn Công Khóa-Phó trưởng phòng Bảo trợ xã hội (Sở LĐ-TB-XH tỉnh Kon Tum)-thẳng thắn đặt vấn đề với chúng tôi: “Việc nhầm đối tượng trong triển khai Chương trình 134 gây hậu quả rất lớn. Tuy nhiên, tôi nói thẳng, trách nhiệm không thuộc về Sở LĐ-TB-XH, vì sở đã bàn giao danh sách hộ nghèo cho Ban Dân tộc tỉnh từ cuối năm 2004. Chúng tôi chỉ là một đơn vị hỗ trợ Ban Dân tộc thực hiện chương trình nhưng không bao giờ dung túng cho sự nhầm lẫn đó!”.

Nhà không móng, chuyện thật như đùa...

Mặc dù đến thời điểm hiện nay, toàn tỉnh Kon Tum đã xây dựng xong 6.180 căn nhà theo Chương trình 134 nhưng chất lượng của những căn nhà này thực sự là việc đáng bàn. Theo kết quả của Đoàn kiểm tra liên ngành tỉnh Kon Tum: Hầu hết các căn nhà tại các xã Mơ Rang, Ya Tăng, Rơh Kơi (huyện Sa Thầy); Đăk Ruông, Đăk Tơ Re (huyện Kon Rẫy); Đăk Blăh, Chư Hreng (thị xã Kon Tum) và một số địa điểm tại thị trấn Đăk Hà, Đăk Tô v.v… đều chỉ được xây dựng với diện tích quá nhỏ từ 20 đến 25m2 và chất lượng không bảo đảm.

Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, chúng tôi đến thôn Long Lo (thị trấn Đăk Ha). Gặp chúng tôi, anh A Hleoh-chủ nhân của một căn nhà hỗ trợ trong Chương trình 134-không ngần ngại nói thẳng: “Nhà làm cho mình yếu quá! Nhà không có móng, anh tin không?”. Nghe chủ nhà nói nhưng chúng tôi cũng “bán tín, bán nghi” bởi đây có lẽ là lần đầu tiên trong đời tôi nghe đến kiểu làm nhà mà không cần… xây móng! Anh A Hleoh vác cuốc mời chúng tôi ra vườn để chứng minh cho điều anh vừa nói. Chỉ sau vài nhát cuốc, móng của “căn nhà 134” đã được lộ ra chỉ là một lớp gạch mỏng chưa đầy 20cm không vữa (xi-măng)... Theo thống kê chưa đầy đủ, đã có hơn 100 căn nhà không móng như nhà của A Hleoh được xây dựng ở đây vào giữa năm 2005.

Chúng tôi tìm gặp ông Nguyễn Minh Giám, trưởng thôn Long Loi để tìm hiểu. Ông Nguyễn Minh Giám cho biết: Việc xây “nhà không móng” trên địa bàn thôn là điều khá phổ biến và cho đến thời điểm hiện nay (tức là sau gần 16 tháng đưa vào sử dụng) bản thân ông vẫn chưa thấy căn “nhà không móng” nào sập nên chưa có thiệt hại xảy ra(?).

Để giải quyết hậu quả sự “hỗ trợ nhầm” và “nhà không móng”, UBND tỉnh Kon Tum đã đề ra các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng thực hiện chương trình 134. Theo đó, tỉnh Kon Tum chỉ đạo các địa phương hỗ trợ làm nhà nhầm đối tượng phải tự chịu trách nhiệm giải quyết kinh phí để “sửa sai”. Tuy nhiên, theo tìm hiểu của chúng tôi đến nay, hầu hết các địa phương đều không biết lấy kinh phí ở đâu để giải quyết hậu quả của các sai phạm sau gần 2 năm thực hiện Chương trình 134. Chúng tôi cho rằng, những sai phạm trong thực hiện Chương trình 134 là đi ngược lại chủ trương, chính sách đậm tính nhân văn của Đảng, Nhà nước dành cho đồng bào các dân tộc thiểu số. Chính quyền địa phương không thể chỉ huy trách nhiệm chung chung, chỉ đạo khắc phục chung chung, mà phải được điều tra rõ nguyên nhân, chỉ rõ cá nhân, tập thể vi phạm và xử lý kịp thời, dứt điểm.