Ngày 27-2, Bộ Tài nguyên và Môi trường tổ chức hội nghị kiểm điểm công tác quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường. Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã tới dự và phát biểu. Hội nghị diễn ra trong hai ngày 27 và 28-2, thảo luận các chuyên đề về quản lý đất đai, tài nguyên nước, môi trường, khoáng sản và công tác tổ chức bộ máy quản lý các lĩnh vực này.

Pháp luật và việc thực thi pháp luật còn nhiều bất cập

Không khí hội nghị nóng bỏng bởi ý kiến của đại diện các địa phương về những tồn tại trong hệ thống chính sách, văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý đất đai và những khó khăn, vướng mắc trong việc thực thi của chính quyền cơ sở.

Quy hoạch rồi để đó, biến đất nông nghiệp thành đất hoang, còn đất ở cũng không được xây dựng (ảnh Đ.V)

Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, từ khi Luật Đất đai có hiệu lực, công tác quản lý ngày càng đi vào nền nếp, số vụ vi phạm pháp luật về đất đai giảm hẳn. Tình trạng đầu cơ đất đai kéo dài trong nhiều năm trước đó đã cơ bản được khắc phục, đồng thời chặn đứng được cơn sốt về giá đất. Những hiện tượng tham nhũng, lãng phí trong quản lý đất đai cũng đã giảm nhiều so với trước.

Tuy nhiên, vẫn có một số văn bản pháp luật thuộc thẩm quyền của Trung ương chưa được ban hành đồng bộ như: Văn bản quy phạm pháp luật về tài chính đất đai (các luật thuế mới có liên quan đến đất); văn bản hướng dẫn thực hiện giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai (vẫn chưa có Thông tư liên tịch hướng dẫn phạm vi giải quyết tranh chấp, khiếu nại về đất đai giữa Tòa án, Viện kiểm sát, Thanh tra chính phủ và Bộ Tài nguyên và Môi trường); văn bản quy phạm pháp luật về đăng ký bất động sản. Bên cạnh đó, pháp luật về đất đai và pháp luật khác có liên quan như xây dựng, nhà ở, dân sự, đầu tư cũng có nhiều điểm chưa thống nhất dẫn đến khó áp dụng. Nhiều địa phương không kịp thời ban hành các văn bản quy định nhằm cụ thể hoá việc áp dụng pháp luật tại địa phương.

Việc áp dụng pháp luật về đất đai ở các địa phương nổi lên hai vướng mắc chính là giải quyết những vụ việc phức tạp do lịch sử để lại mà cơ quan giải quyết trước đây đã áp dụng sai pháp luật và giải quyết việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Trong khi đó thì hiện nay, cấp quận, huyện, cấp xã, phường vẫn chưa quản lý tốt theo sự phân công, phân cấp và theo thẩm quyền, trách nhiệm được giao. Nhiều nơi chưa chỉ đạo cơ sở thực hiện tốt chức năng phát hiện, ngăn chặn kịp thời và xử lý ngay những hành vi vi phạm pháp luật về đất đai ngay từ khi hành vi đó mới bắt đầu. Cơ chế giám sát của Hội đồng nhân dân các cấp đối với việc thi hành pháp luật về đất đai chưa được sát sao, cụ thể. Đặc biệt, cải cách thủ tục hành chính trong quản lý đất đai chưa được thực hiện ráo riết, vẫn còn tình trạng cán bộ, công chức gây phiền hà, nhũng nhiễu cho tổ chức và người dân.

Nhiều nguyên nhân dẫn đến quy hoạch “treo”

Vấn đề nữa rất bức xúc trong lĩnh vực đất đai là quy hoạch. Hiện tính đồng bộ giữa quy hoạch phát triển kinh tế- xã hội, quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng vẫn chưa thật hợp lý, còn vùng chồng lấn và vùng trắng; chưa thực sự trở thành một hệ thống quy hoạch phát triển thống nhất của cả nước. Nhiều địa phương rất chậm trễ trong việc lập, điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Hiện còn 38% số huyện và 34% số xã chưa có quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được xét duyệt; hầu hết quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt chưa được điều chỉnh cho phù hợp với tình hình thực tế.

Chất lượng quy hoạch sử dụng đất còn thấp, thiếu đồng bộ, chưa hợp lý, tính khả thi thấp và nhất là thiếu tính bền vững. Quy hoạch còn mang nặng tính chủ quan duy ý chí, áp đặt, nhiều trường hợp quy hoạch theo phong trào. Không ít trường hợp vì muốn có nhiều công trình, dự án cho địa phương, muốn chỉnh trang, mở rộng đô thị nhằm để lại “dấu ấn” của nhiệm kỳ lãnh đạo nên đã nôn nóng chỉ đạo lập và xét duyệt quy hoạch mà không cân nhắc đầy đủ khả năng thực hiện. Ngược lại, nhiều trường hợp quy hoạch đúng, rất cần thiết nhưng không có lộ trình thực hiện, không phân kỳ quy hoạch hoặc ngân sách không bảo đảm, bị động về nguồn thu nên không triển khai được… Đây chính là những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến quy hoạch “treo”.

Một số địa phương còn diễn ra tình trạng giao đất, cho thuê đất không theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng; xét duyệt dự án đầu tư có sử dụng đất hoặc xét duyệt nhu cầu sử dụng đất chưa chặt chẽ. Nhiều nhà đầu tư xin giao đất, cho thuê đất chỉ nhằm mục đích chuyển nhượng kiếm lời hoặc để đầu cơ đất đai chứ không quan tâm đến đầu tư trên đất. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến quy hoạch “treo”.

Để tích cực tiến tới cơ chế một giá đất...

Vấn đề nổi cộm nhất trong công tác quản lý đất đai hiện nay là việc thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế. Qua kiểm tra cho thấy việc thu hồi đất ở phần lớn các địa phương đang ách tắc, làm chậm tiến độ triển khai nhiều dự án đầu tư, gây nên bức xúc cho tất cả các bên liên quan. Có nhiều nguyên nhân, trong đó nổi lên vấn đề giá đất bồi thường, hỗ trợ nhìn chung vẫn chưa sát giá thị trường trong điều kiện bình thường. Trong nhiều trường hợp còn quá thấp so với giá đất cùng loại chuyển nhượng thực tế, đặc biệt là đối với đất nông nghiệp trong khu vực đô thị và liền kề với khu dân cư. Tại vùng giáp ranh giữa các tỉnh và vùng giáp ranh giữa đô thị và nông thôn còn chênh lệch quá lớn về giá đất bồi thường, hỗ trợ. Việc tính toán mức bồi thường, hỗ trợ có sự thiếu công bằng giữa các trường hợp có điều kiện giống nhau về sử dụng đất trong cùng một dự án.

Đại diện một số tỉnh, thành phố cho rằng hiện giá đất nhà nước quy định vẫn chưa đủ mức độ chi tiết. Tại một vị trí thửa đất vẫn có thể vận dụng nhiều cách xác định giá theo bảng giá đất của UBND tỉnh công bố mà theo giá trị tính được của các cách đó lại khác nhau. Đây là nguyên nhân gây ra tiêu cực ở những mức độ khác nhau trong quản lý đất tại một số địa phương, dẫn đến bức xúc và khiếu kiện trong nhân dân. Bên cạnh đó, giá đất của Nhà nước quy định vẫn chỉ bằng khoảng 50 đến 70% giá đất chuyển nhượng thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường. Đây lại là kẽ hở tạo điều kiện cho cơ chế xin-cho.

Để khắc phục tình trạng này, cùng với việc phải có cơ chế, hệ thống theo dõi, cập nhật giá đất trên thị trường, tạo điều kiện xã hội hóa hoạt động định giá đất thì nhà nước cần có giải pháp điều tiết để đưa giá về mặt bằng hợp lý (hiện giá đất thị trường quá cao so với sức chịu của nền kinh tế).

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng yêu cầu: Trong năm 2007, ngành tài nguyên-môi trường phải tiếp tục tích cực thực hiện rà soát trên các lĩnh vực: thủ tục hành chính; cơ chế, chính sách về đất đai và các quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất để có sự sửa đổi, bổ sung cho phù hợp thực tế, khắc phục những tồn tại thời gian qua. Hiện các thủ tục hành chính trong lĩnh vực nhà, đất vẫn rất phức tạp, tạo điều kiện cho việc nhũng nhiễu dân. Việc rà soát và đề xuất sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách về đất đai cần theo hướng thị trường, không vì khó khăn, phức tạp mà ngại. Làm sao để việc định giá đất phải sát thực tế hơn, phù hợp hơn. Phải rà soát mạnh để khắc phục cho được tình trạng quy hoạch “treo”, quy hoạch không phù hợp, đồng thời chú ý tăng cường phân cấp quản lý cho các địa phương nhằm sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên đất đai.

Bên cạnh đó, ngành cần chú ý những mặt còn tồn tại: Sớm bổ sung, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Lưu ý là có những quy định chưa phù hợp với thực tế nhưng cũng có những quy định phù hợp nhưng các cấp thực thi hiểu chưa đúng, dẫn đến triển khai thực hiện sai. Sử dụng đất là quyền lợi chính đáng của người dân nên không được tùy tiện thu hồi đất của dân. Trừ các dự án nhóm A của nhà nước, còn lại cần phải có sự thỏa thuận với người dân. Công tác lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất phải đồng thời đi liền với việc định ra các chính sách cho người dân trong vùng quy hoạch và người dân phải được hiểu rõ quy hoạch đó.

Hôm nay (28-2), hội nghị tiếp tục thảo luận về công tác quản lý tài nguyên nước, môi trường, khoáng sản và tổ chức bộ máy quản lý.

HẠNH NGUYÊN