Nhu cầu lớn, chi phí không nhỏ

Tuổi cao, sức khỏe giảm sút, vợ chồng cựu chiến binh Nguyễn Thị Thanh Giêng và ông Kiều Ngọc Khuê, ở phường Tương Mai (Hà Nội), quyết định sử dụng dịch vụ chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại Trạm Y tế phường Đống Đa. Khi cả hai đều cần được quan tâm, theo dõi sức khỏe thường xuyên, việc tự chăm sóc lẫn nhau trong sinh hoạt hằng ngày cũng gặp nhiều khó khăn. Đến cơ sở, ông bà được nhân viên y tế theo dõi sức khỏe, hỗ trợ sinh hoạt, tham gia các hoạt động giao lưu, giải trí phù hợp. Với mức phí 5.680.000 đồng/người/tháng, tổng chi phí chăm sóc hai vợ chồng hơn 11 triệu đồng mỗi tháng. Tuy nhiên, do cả hai đều có lương hưu nên ông bà có thể chủ động cân đối tài chính để sử dụng dịch vụ, giảm bớt gánh nặng chăm sóc cho con cháu.

 Cựu chiến binh Nguyễn Thị Thanh Giêng (ở giữa) được chăm sóc sức khỏe tại cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày, Trạm Y tế phường Đống Đa (Hà Nội). 

Không phải người cao tuổi nào cũng có điều kiện như vợ chồng bà Giêng. Trong lúc tìm hiểu hoạt động tại cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày phường Đống Đa, chúng tôi gặp bà Đoàn Thị Hồng, sinh năm 1953, ở phường Đống Đa, đến tìm hiểu dịch vụ. Bà rụt rè hỏi nhân viên tư vấn về mức phí hằng tháng rồi lặng lẽ ra về. Không rõ điều gì khiến bà Hồng còn băn khoăn, nhưng hình ảnh ấy gợi lên một thực tế: Nhu cầu được chăm sóc, theo dõi sức khỏe và có nơi sinh hoạt phù hợp ở tuổi già là rất lớn, song khả năng chi trả của mỗi người lại khác nhau. Với những người không có lương hưu hoặc thu nhập thấp, khoản tiền hơn 5,6 triệu đồng mỗi tháng có thể trở thành trở ngại khi cân nhắc sử dụng dịch vụ.

Nhu cầu dưỡng lão nội trú cũng ngày càng tăng, nhất là với người mắc nhiều bệnh mạn tính, suy giảm khả năng tự phục vụ hoặc thiếu người chăm sóc. Qua tìm hiểu tại Trung tâm Dưỡng lão Nhân Ái (Hà Nội), chúng tôi nhận thấy dịch vụ được tổ chức theo nhu cầu sức khỏe và sinh hoạt của từng người. Tuy vậy, chi phí nội trú phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, mức độ cần trợ giúp và yêu cầu chăm sóc. Người cần hỗ trợ chuyên sâu, liên tục thường phải trả mức phí cao hơn.

Từ thực tế hoạt động của các cơ sở chăm sóc người cao tuổi, bà Nguyễn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Quốc tế Nhân Ái cho biết: "Trước nhu cầu chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ngày càng lớn, cần phát triển đa dạng các loại hình dịch vụ, trong đó có mô hình chăm sóc ban ngày. Đây là hình thức giúp người cao tuổi được hỗ trợ, chăm sóc trong thời gian con cháu đi làm, đồng thời vẫn duy trì cuộc sống tại gia đình. Để mở rộng mô hình, cần có sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng, quan tâm phát triển đội ngũ nhân viên chăm sóc chuyên nghiệp, tạo điều kiện để dịch vụ đến được với nhiều nhóm người cao tuổi".

Song, các dịch vụ chưa phát triển đồng đều, tập trung nhiều tại đô thị lớn. Theo báo cáo của Bộ Y tế tại Hội nghị Ủy ban Quốc gia về người cao tuổi Việt Nam tháng 8-2026, cả nước có gần 16,5 triệu người cao tuổi. Tuổi thọ tăng, quy mô gia đình thu hẹp, con cháu bận rộn khiến nhu cầu chăm sóc ngoài gia đình ngày càng lớn. Nếu hệ thống chỉ phát triển loại hình có mức phí cao, phần đông người cao tuổi khó có cơ hội thụ hưởng.

Đáng lưu ý, chăm sóc người cao tuổi không đồng nghĩa tất cả đều phải vào trung tâm dưỡng lão. Nhiều người vẫn có khả năng tự phục vụ, chỉ cần nơi sinh hoạt, vận động, kiểm tra sức khỏe và giao lưu trong ngày. Chính sự khác biệt ấy đòi hỏi dịch vụ được phân tầng, có nhiều mức chi phí và hình thức hỗ trợ, thay vì áp dụng một mô hình cho mọi đối tượng.

Để người cao tuổi có thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ

Trao đổi với chúng tôi, bác sĩ Kiều Thị Thúy Nga, Giám đốc Trạm Y tế phường Đống Đa cho rằng, nhu cầu chăm sóc phụ thuộc vào sức khỏe, khả năng tự phục vụ và điều kiện của mỗi gia đình. Vì vậy, cần kết hợp chăm sóc tại nhà, chăm sóc ban ngày với chăm sóc dài hạn tại cơ sở chuyên biệt. Y tế cơ sở giữ vai trò quản lý sức khỏe, phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật, tư vấn và kết nối người cao tuổi với dịch vụ phù hợp. Việc phát triển mạng lưới phải đi cùng đào tạo nhân lực lão khoa, phục hồi chức năng, chăm sóc tâm lý, bảo đảm an toàn và chất lượng.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam đánh giá: Mô hình chăm sóc ban ngày đang mở ra hướng đi thiết thực. Người cao tuổi có thể kiểm tra sức khỏe, vận động, phục hồi chức năng, giao lưu và tham gia hoạt động văn hóa trong ngày, sau đó trở về nhà. Hình thức này vừa giúp giảm cô đơn, duy trì sức khỏe, vừa giảm áp lực cho con cháu mà không buộc người cao tuổi rời khỏi môi trường sống quen thuộc.

Ngày 15-7-2026, HĐND TP Hà Nội ban hành Nghị quyết số 80/2026/NQ-HĐND quy định một số chính sách phát triển sản phẩm, dịch vụ chăm sóc, phục vụ người cao tuổi, có hiệu lực từ ngày 1-8-2026. Theo đó, UBND cấp xã căn cứ điều kiện thực tế và nhu cầu trên địa bàn để tổ chức hoặc bố trí tối thiểu một điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng. Hằng năm, ngân sách cấp xã bố trí hỗ trợ tối thiểu 50 triệu đồng cho mỗi cơ sở, điểm chăm sóc ban ngày tại cộng đồng; tối thiểu 20 triệu đồng cho mỗi câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng do hội người cao tuổi cấp xã thành lập.

Chính sách này tạo điều kiện phát triển các điểm chăm sóc gần nơi cư trú, có thể tận dụng trạm y tế, nhà văn hóa và cơ sở vật chất phù hợp. Tuy nhiên, kinh phí hỗ trợ hoạt động không có nghĩa mọi dịch vụ đều miễn phí. Các địa phương cần xác định rõ đối tượng phục vụ, nội dung chăm sóc, cách vận hành, mức đóng góp và nguồn kinh phí duy trì. Để người dân được thụ hưởng, cần tính đến cơ chế hỗ trợ theo khả năng chi trả, ưu tiên người cao tuổi nghèo, không có lương hưu, sống đơn thân hoặc thiếu người chăm sóc. Bên cạnh việc ngân sách hỗ trợ cơ sở hoạt động, có thể nghiên cứu hỗ trợ một phần chi phí dịch vụ cho nhóm yếu thế theo điều kiện và nguồn lực địa phương.

Cùng với mạng lưới công lập, cần khuyến khích cơ sở tư nhân cung cấp dịch vụ ở nhiều mức độ và mức phí, tạo thêm lựa chọn cho gia đình. Cơ chế hỗ trợ mặt bằng, đào tạo nhân lực cần gắn với yêu cầu công khai chi phí, chất lượng, trách nhiệm chăm sóc và kiểm tra an toàn. Quan trọng hơn, phải hình thành mạng lưới liên thông giữa gia đình, y tế cơ sở, chăm sóc tại nhà, điểm chăm sóc ban ngày và dưỡng lão nội trú. Người còn khỏe được khuyến khích vận động, sinh hoạt cộng đồng; người mắc bệnh được theo dõi, tư vấn; người cần chăm sóc chuyên sâu có nơi tiếp nhận phù hợp.

Già hóa dân số đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng cuộc sống những năm tuổi già, chứ không chỉ kéo dài tuổi thọ. Hiệu quả chính sách không thể đo bằng số trung tâm dưỡng lão hay quy mô đầu tư mà còn ở việc người thu nhập thấp, người không có lương hưu được tiếp cận những hỗ trợ thiết yếu hay chưa. Chăm sóc người cao tuổi phải trở thành trách nhiệm chung của gia đình, cộng đồng và xã hội, để mỗi người đều có cơ hội sống khỏe, an toàn, được quan tâm và tôn trọng.