Phải khẳng định một điều, mỏ đá Kiện Khê, tỉnh Hà Nam đã mang lại một nguồn thu lớn, góp phần giải quyết công ăn, việc làm cho người dân địa phương. Tuy nhiên, hiện nay việc một số doanh nghiệp chuyển từ phương thức khai thác bán thủ công sang phương thức khai thác công nghiệp, lại thiếu sự quy hoạch nên những dãy núi đá vôi trong vùng bị nham nhở, môi trường không khí bị ô nhiễm nghiêm trọng. Con sông Đáy xưa vốn trong xanh là vậy, nay trở nên đục ngầu và người dân trong vùng đang hằng ngày, hằng giờ phải đối mặt với nguy cơ bệnh tật vì tác động của môi trường sống bị ô nhiễm.

Bụi mù mịt trên công trường khai thác đá

Thị trấn Kiện Khê và huyện Kim Bảng của tỉnh Hà Nam nằm sát nhau, cùng chung dãy núi đá vôi với nhiều di tích thiên nhiên kỳ thú. Thế nhưng chỉ trong một thời gian ngắn, hàng chục quả núi bị khai thác nham nhở, nhiều nơi núi bị đào sâu thành ao, thành hồ, làm biến dạng vẻ đẹp “thiên tạo” nơi đây.

Theo số liệu thống kê, chỉ tính riêng trên địa bàn thị trấn Kiện Khê có tới 30 cơ quan, doanh nghiệp và hợp tác xã được cấp giấy phép khai thác đá. Trong đó đáng nói là nhà máy xi măng Kiện Khê, công ty cổ phần đá vôi, mỏ đá Hà Nam… và hàng chục tổ hợp tư nhân. Hằng ngày, tiếng mìn nổ, tiếng máy nghiền đá, máy xúc, ô tô… hoạt động suốt ngày, suốt đêm. Không chỉ các nhà ven đường, mà hầu hết nhà dân, cơ quan ở thị trấn Kiện Khê lúc nào cũng đóng cửa im ỉm. Cây cối trong vùng được phủ một lớp bụi đá dày trắng xóa. Còn mặt đường thì đầy cát và sỏi đá. Trụ sở của UBND thị trấn Kiện Khê đối diện với Công ty Sông Đà 8, những hôm trời trở gió thì trụ sở phải đóng kín cửa, xe cộ để ngoài sân bị che phủ một lớp bụi dày. Vào khoảng tháng hai, tháng ba, tiết trời khô hanh, bụi từ trên các công trường khai thác đá bay như “bão cát”. Đây cũng là những tháng mà người dân nơi đây mắc các bệnh về đường hô hấp nhiều nhất, chủ yếu viêm xoang mũi, nghẹt mũi khó thở, sổ mũi… Đặc biệt là tiểu khu La Mát đang dần biến mình thành thị trấn trong bụi, người dân trong khu quanh năm không hết bệnh.

Trao đổi với chúng tôi, ông Bùi Mạnh Nghĩa, Phó chủ tịch UBND thị trấn Kiện Khê cho biết: “Người dân nơi đây chấp nhận sống với bụi từ nhiều năm rồi. Gần đây lại phải chịu thêm cảnh ô nhiễm nguồn nước. Ngày trước, Công ty Môi trường đô thị Hà Nam có tài trợ cho chúng tôi xe chở rác còn kinh phí vận chuyển (khoảng 1.000.000 đồng/chuyến) do người dân đóng góp. Nhưng chi phí này quá lớn, người dân không thể kham nổi. Do vậy, đã sáu tháng nay thị trấn đành phải cắt hợp đồng với Công ty Môi trường đô thị. Không có nơi đổ rác, lại không có người thu gom, nên các hộ gia đình tự túc chỗ đổ rác. Do vậy, có bao nhiêu rác đều được dồn đống và đổ xuống sông. Ngoài rác thải sinh hoạt của người dân ra, mỗi ngày hàng tấn rác thải từ chợ Kiện Khê cũng được đổ xuống dòng sông. Thế là dòng sông Đáy đoạn chảy qua địa phương phải gồng mình hứng chịu, trong khi đó phần lớn người dân trong vùng vẫn sử dụng nước sông để sinh hoạt”.

Tình trạng ô nhiễm môi trường không khí, nước ở Kiện Khê đã đến mức báo động. Lãnh đạo thị trấn cũng đã báo cáo về tình hình ô nhiễm trong thị trấn với lãnh đạo tỉnh; đồng thời kiến nghị các cơ quan chức năng có giải pháp cụ thể để hạn chế tình trạng ô nhiễm bụi đá từ các công trường… Thế nhưng đến nay mọi kiến nghị của chính quyền và người dân Kiện Khê vẫn chưa được giải quyết ổn thỏa. Vì sức khỏe và cuộc sống của người dân, rất mong các cơ quan chức năng của tỉnh Hà Nam và của Trung ương sớm vào cuộc. Cụ thể là cần quy hoạch lại vùng khai thác vật liệu, không để tình trạng khai thác bừa bãi như hiện nay; đồng thời rà soát lại các cơ sở khai thác, chế biến đá, nếu cơ sở nào không đủ điều kiện bảo đảm vệ sinh môi trường thì kiên quyết rút giấy phép… Có như vậy việc khai thác đá ở Kiện Khê vừa mang lại hiệu quả kinh tế cao, vừa bảo vệ được môi trường sống trong sạch, bền vững cho người dân.

Bài, ảnh: Cù Thu Hương