Vừa qua, Đường dây nóng báo Quân đội nhân dân nhận được ý kiến phản ánh của người dân ở hai thôn Mi Thượng và Mi Dương, xã Thanh Mai, huyện Thanh Oai, Hà Tây về tình trạng khai thác cát trái phép trên sông Đáy thuộc địa bàn hai thôn, gây sụt lở đất, ảnh hưởng đến sản xuất, cuộc sống của người dân. Chúng tôi đã đến tìm hiểu sự việc.
Những vi phạm nghiêm trọng
Ngày 7-3-2007, chúng tôi được một số người dân thôn Mi Dương dẫn đi "thị sát" việc khai thác cát, trên sông Đáy thuộc địa phận hai thôn Mi Dương và Mi Thượng và thấy đất ven bờ thuộc địa phận hai thôn bị sạt lở, thậm chí có chỗ còn “ăn” sâu vào vài chục mét. Anh Hà Trọng H. ở thôn Mi Dương, cho biết: “Từ năm 2002, trước việc khai thác cát trái phép, người dân làm đơn kiến nghị lên xã, huyện, nhưng đơn đi mà chẳng thấy ai về xử lý. Chỉ sau khi xảy ra vụ án hình sự ở thôn Mi Thượng liên quan đến việc khai thác cát thì chính quyền huyện, tỉnh mới vào cuộc. Năm 2006 có mấy đoàn của huyện, tỉnh xuống kiểm tra, tịch thu phương tiện và đánh chìm tàu khai thác, nhưng chỉ được dăm bữa nửa tháng, họ lại cho vớt tàu và tiếp tục “hành nghề”.
Xã Thanh Mai có 1,5km bám ven sông Đáy. Dòng sông không chỉ phục vụ tưới tiêu mà còn mang phù sa bồi đắp cho đồng ruộng. Nhưng từ năm 2002, ông Nguyễn Văn Uyên, ông Lê Xuân Cường ở thôn Mi Thượng cùng một số người nữa đầu tư phương tiện để hút cát trái phép ngay trên dòng sông Đáy. Người dân ở đây cho biết, giai đoạn đầu có 4-5 máy hút cát chạy suốt ngày đêm và thời gian cao điểm nhất là vào đầu năm 2005, dẫn đến tình trạng sạt lở đất lợi hà, đất canh tác, sản xuất ở ven sông diễn ra khá nghiêm trọng, khiến người dân lo sợ.
Theo ông S. ở thôn Mi Thượng: “Việc sạt lở đất bắt đầu xuất hiện từ khi ông Uyên tiến hành hút cát ở sông Đáy. Gia đình nào ở ven sông thuộc hai thôn Mi Thượng và Mi Dương cũng bị sụt lở vài sào đất. Có gia đình, trước đây chiều dài đất hơn 50m nay chỉ còn 20-30m. Hộ bà Hà Thị Thành có 1 mẫu ruộng, nay lở mất gần 3 sào. Gia đình mất đất nhiều nhất là hộ anh Hà Trọng Ân. Đất canh tác ở ven sông là do bà con đổi đất ruộng phần trăm, nếu tình trạng hút cát cứ tiếp diễn, sớm muộn gì cũng hết đất canh tác”. Ông S. cho biết thêm, vào mùa mưa, trong vườn một số gia đình xuất hiện rất nhiều hố sâu có đường kính từ 20 đến 25cm. Chúng tôi thử bơm nước vào các hố nhưng không đầy được, không hiểu nước chảy đi đâu. Các hố này rất nguy hiểm, đối với tính mạng người dân. Nhưng điều đáng buồn, chính quyền huyện Thanh Oai và nhất là chính quyền xã Thanh Mai đều làm ngơ trước việc này. Khi người dân địa phương lên tiếng phản đối, ông Nguyễn Văn Uyên đã tổ chức một nhóm người đến hành hung. Người nhẹ thì bị kề dao vào cổ đe dọa, có người bị chém gây thương tích nặng; có gia đình bị đổ phân đầy cổng, cây ăn quả bị chặt phá. Người dân thôn Mi Thượng xây cổng bảo vệ để không cho xe công nông chở cát chạy qua làng làm hỏng đường thì kẻ vi phạm đã thách thức cả cộng đồng dân cư thôn bằng hành động đổ phân ra cả một đoạn đường đi ra chùa làng.
Chị Hà Thị Thành, thôn Mi Thượng, kể lại: “Ngày 22-3-2005, sau khi tôi cùng một vài người trong thôn mang đơn kiến nghị về việc hút cát làm sạt lở đất lên xã thì có khoảng 7-8 người kéo đến nhà tôi, cầm đầu là Nguyễn Văn Tuyển-con trai ông Nguyễn Văn Uyên. Họ dùng dao chém liên tiếp vào con trai tôi là Lê Xuân Tính và em trai tôi là Hà Trọng Ân, khiến Tính phải nhập viện khâu 70 mũi, còn Ân thì bị rạn xương sườn. Họ vừa hút cát, lấy đất vừa đe doạ các nhà ở ven sông, nhất là sau khi sự việc xảy ra với gia đình tôi, khiến người dân trở nên e ngại, chỉ còn biết ngồi nhìn đất nhà mình bị sụt lún và mất dần mà không dám đi kêu cứu, có đi cũng phải giấu vì... sợ bị trả thù”. (nhiều người dân ở đây sợ bị trả thù, sợ bị đánh, nhà cửa, cây cối bị đập phá mà không dám nói họ tên khi chúng tôi hỏi để đưa vào bài viết này).
Đừng để quá muộn
Sự việc chỉ được chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng của huyện vào cuộc sau khi xảy ra vụ án gây thương tích cho anh Lê Xuân Tính năm 2005. Đầu năm 2006, UBND huyện Thanh Oai, dẫn đầu là ông Nguyễn Hoàng Yên-Chủ tịch huyện xuống kiểm tra, lập biên bản về hành vi khai thác cát trái phép đối với ông Nguyễn Văn Uyên, đập thuyền, dìm máy xuống sông. Nhưng cũng chỉ sau thời gian ngắn, chủ thuyền lại tiếp tục khai thác. Thậm chí họ còn tinh vi hơn khi đậu thuyền bên địa phận huyện Chương Mỹ để tránh sự kiểm tra của chính quyền huyện Thanh Oai. Gần đây nhất, từ ngày 2 Tết Đinh Hợi-2007, tình trạng hút cát, máy nổ dưới sông lại diễn ra, người dân phản ánh lên huyện và ngày 28-2-2007, đoàn công tác do ông Lê Tuấn Anh-Phó chủ tịch UBND huyện Thanh Oai-dẫn đầu xuống thực địa hiện trường, thu được một thuyền đang hút cát, còn cả chủ lẫn thợ đã nhanh chóng bỏ chạy. Chính việc này đã khiến dư luận ở đây đặt ra câu hỏi: Liệu chính quyền xã có “bắt tay” với nhóm người vi phạm? (tại thời điểm này, ông Nguyễn Văn Uyên vẫn tiến hành chở đất, cát). Nghi ngờ của người dân là có căn cứ vì khi chúng tôi hỏi, một cán bộ của xã Thanh Mai khẳng định, không có tình trạng khai thác cát trái phép cũng như không có chuyện sạt lở đất!
Việc khai thác cát trái phép trên dòng sông Đáy, gây sạt lở nghiêm trọng đất canh tác, ảnh hưởng đến cuộc sống và tính mạng của người dân thôn Mi Dương và Mi Thượng, xã Thanh Mai đã rõ ràng. Nếu ngay từ đầu, khi có phản ánh của người dân trước việc vi phạm pháp luật tài nguyên khoáng sản, chính quyền xã Thanh Mai ngăn chặn, xử lý kịp thời thì việc mất đất của người dân cũng như việc coi thường pháp luật, coi thường tính mạng, sức khoẻ người dân của ông Nguyễn Văn Uyên sẽ không xảy ra. Đã đến lúc, chính quyền và các cơ quan chức năng huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây cần nghiêm khắc và kiên quyết xử lý dứt điểm vụ việc, đừng để hậu quả do khai thác cát trái phép xảy ra để rồi có thể gây ra án mạng oan nghiệt cho người dân và Nhà nước phải đầu tư hàng chục tỷ đồng cho việc khắc phục, tu bổ.
Nhóm phóng viên phòng Bạn đọc và cộng tác viên