Hy vọng mới cho người bệnh

Vừa qua, tại Học viện Quân y (Bộ Quốc phòng) đã diễn ra cuộc gặp mặt, trao đổi và hội thảo khoa học về giảng dạy và nghiên cứu Miễn dịch học của nhiều giáo sư, tiến sĩ Việt Nam và quốc tế. 26 công trình khoa học về 3 chuyên đề: Tế bào gốc và những ứng dụng của tế bào gốc; Miễn dịch học; Kiểm chuẩn chất lượng đã thể hiện tính cập nhật, tính thời sự trong nghiên cứu khoa học, nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh cho cộng đồng và xu thế hội nhập của nền y học Việt Nam.

Trao đổi với Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Phó ban khoa giáo Trung ương, chủ nhiệm bộ môn Miễn dịch học của Học viện Quân y và giáo sư Toshio Nikaido chủ nhiệm khoa y học tái tạo (Đại học Toyama, Nhật Bản) chúng tôi được biết: Tế bào gốc là tế bào có khả năng biệt hoá thành nhiều loại khác nhau để thay thế cho các tế bào mất đi do già và mất tự nhiên, do chấn thương và nhiều nguyên nhân khác. Vì vậy có thể sử dụng tế bào gốc để tạo ra các tế bào mới thay thế cho các tế bào bị tổn thương hoặc mất chức năng đem lại triển vọng chữa được nhiều bệnh nan y, như: tổn thương não, tim, tụy, thần kinh và các vết thương lâu liền. Triển vọng tiếp theo là sử dụng tế bào gốc vào nghiên cứu thử nghiệm và sản xuất các loại thuốc mới. Công nghệ tế bào gốc có thể giúp tạo ra hàng loạt tế bào thần kinh giống hệt nhau ở các giai đoạn phát triển khác nhau, tương ứng với các giai đoạn sinh lý và bệnh lý khác nhau. Từ đó cho phép thử sàng lọc hàng loạt chất khác nhau tìm hoạt chất ứng dụng trong phòng, chống và chữa bệnh có tổn thương tế bào thần kinh, trong đó có bệnh Alzheimer.

Tiềm năng ứng dụng quan trọng nhất của tế bào gốc là tạo ra các tế bào và mô dùng trong trị liệu tế bào, để bổ sung và thay thế cho các mô và cơ quan mất chức năng. Theo hai ông: Cho tới nay biện pháp hữu hiệu nhất để điều trị những trường hợp này là ghép mô và cơ quan nhưng nhu cầu mô và tạng ghép đến thời điểm này cao hơn rất nhiều so với nguồn cung cấp. Do có thể định hướng để các tế bào gốc biệt hóa thành các loại tế bào đặc hiệu, nên có thể cung cấp nguồn tế bào và mô điều trị thay thế trong các bệnh có thoái hoá hay tổn thương tế bào và mô như: Parkinson, chấn thương tủy sống, đột qụy não, bỏng diện rộng, tim, đái tháo đường…

9 công trình nghiên cứu về tế bào gốc và những ứng dụng của tế bào gốc đã mang đến những thông tin về nguyên lý chung và thành tựu của nghiên cứu tế bào gốc trong những năm gần đây của thế giới và một số viện nghiên cứu ở Việt Nam. Bên cạnh các tế bào gốc trưởng thành lấy từ tủy, xương, máu ngoại vi, nhiều nghiên cứu khoa học đã tập trung về tế bào gốc phôi và tế bào gốc lấy từ màng lót dây rốn. Là người Việt Nam, giảng viên Đại học Quốc gia Xin-ga-po, Phó giáo sư, Tiến sĩ Phan Toàn Thắng trao đổi: "Là bác sĩ về bỏng và vết thương từ lâu tôi mơ ước tìm ra một phương pháp chữa bệnh rẻ và hiệu quả. Việc tìm ra nguồn tế bào gốc từ màng dây rốn đã giúp những bệnh nhân bị tổn thương về da (hầu hết là trẻ em và những người nghèo) có điều kiện chữa khỏi bệnh với kinh phí điều trị rẻ tiền, đạt hiệu quả cao. Việc tìm ra công nghệ này có ý nghĩa rất quan trọng trong sử dụng tế bào gốc vào nghiên cứu và điều trị, bởi nó gần như đáp số cho tất cả những khó khăn và trở ngại của công nghệ tế bào gốc hiện nay. Công nghệ này không vi phạm đạo đức và tín ngưỡng, quá trình thu giữ dễ dàng để khi cần thiết chúng ta có thể dùng điều trị các loại vết thương như bỏng, tổn thương da, teo cơ, liệt tủy, tai biến mạch máu não và cả cho thẩm mỹ, chăm sóc sắc đẹp. Nguồn cung cấp dây rốn và màng dây rốn là vô tận, kỹ thuật nuôi cấy không phức tạp, rất phù hợp với các nước đang phát triển áp dụng công nghệ này".

Sau khi được giáo sư, tiến sĩ khoa học Hoàng Văn Phong, Bộ trưởng Bộ Khoa học công nghệ tiếp và trao đổi, Phó giáo sư Phan Toàn Thắng và Phó giáo sư Ivor Lim, thuộc công ty Cell Researach Cooperation đã quyết định cộng tác với công ty cổ phần hóa dược Mekophar của Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh, tiến đến thành lập một nhà băng lưu giữ tế bào gốc máu dây rốn và màng lót dây rốn với tên gọi Mekostem, hoạt động vào giữa năm 2007.

Có thể khẳng định việc ra đời của Mekostem (Ngân hàng tế bào gốc) không những đem lại nhiều hy vọng cho người mắc bệnh nan y mà đây còn là một mô hình tốt cho các doanh nghiệp Việt Nam về sự liên kết giữa khoa học-công nghệ và doanh nghiệp, giữa trí thức và doanh nhân. Theo Giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng đến tháng 6 này, các chế phẩm tế bào gốc sẽ được cung cấp để chữa cho các bệnh nhân bị các vết thương lâu liền, bỏng diện rộng…

Cũng tại hội nghị này chúng tôi gặp giáo sư, tiến sĩ Burnet (Ô-xtrây-li-a), người đã nhận giải thưởng Nobel 1964 về Miễn dịch học, ông là người sáng lập ra viện nghiên cứu mang tên Burnet, nổi tiếng không chỉ bởi các công trình về miễn dịch học (viêm gan B, C và HIV/AIDS) mà còn vì những nghiên cứu xã hội học và y học công cộng. Ông cho biết: "Tôi thấy rất nhiều đại diện các công ty đến tham dự hội nghị, đó là một dấu hiệu tốt không phải vì mục đích tài trợ cho hội nghị mà các bạn đã tạo ra cầu nối giữa các nhà khoa học và các doanh nghiệp, doanh nhân. Trong môi trường hội nhập quốc tế, vai trò của khoa học-công nghệ và trí thức là to lớn. Hợp tác chặt chẽ với các doanh nhân có thuận lợi về nhiều mặt để phát huy tài năng từ việc huy động vốn đầu tư cho nghiên cứu, rút ngắn thời gian, đem kết quả nghiên cứu, ứng dụng vào sản xuất kịp thời phục vụ người bệnh một cách hiệu quả hơn".

Những năm qua, cùng với sự phát triển của y học Việt Nam, các bệnh viện ngày càng được trang bị kỹ thuật và phương tiện hiện đại giúp cho việc xét nghiệm ngày càng chính xác và khách quan hơn. Tuy vậy phải thừa nhận rằng, tại thời điểm này sự liên thông các kết quả xét nghiệm còn nhiều hạn chế, dẫn đến sự thiếu tin tưởng của người bệnh và thầy thuốc lâm sàng. Nhiều trường hợp, khi chuyển viện bệnh nhân phải làm lại hàng loạt xét nghiệm vì bệnh viện này không tin cậy vào kết quả xét nghiệm của các bệnh viện khác. Mặt khác, các cơ quan chuyên trách chưa thật sự quan tâm, còn thả nổi vấn đề này. Chính vì vậy, ngành y tế Việt Nam chưa có mối liên kết giữa chuẩn hóa với hệ thống kiểm định chất lượng, bảo đảm chất lượng và chứng chỉ cơ sở xét nghiệm. Tại hội nghị này các nhà khoa học đã chia sẻ và trao đổi những kinh nghiệm trong việc kiểm chuẩn chất lượng và bảo đảm chất lượng về mặt kiến thức và tổ chức.

Nhiều công trình khoa học trong hội nghị này đã được ứng dụng trong thực tế bằng phương pháp điều trị mới, các loại thuốc, chế phẩm sinh học đem lại niềm hy vọng điều trị ổn định và khỏi bệnh cho những người mắc bệnh nan y, tiến tới dập tắt nhanh một số đại dịch hiện nay, các thảm họa bỏng do con người và thiên tai gây ra.

Vũ Đạt - Nguyễn Vân