Trong khi việc thi công các công trình thủy điện phấn đấu tăng tốc, về đích sớm nhằm góp phần khắc phục tình trạng thiếu hụt điện đang diễn ra ngày một trầm trọng, thì công trình Thủy điện Đắc R’tíh (Đắc Nông) có nguy cơ chậm tiến độ vì những vướng mắc trong giải phóng mặt bằng.

Thủy điện Đắc R’tíh được xây dựng trên dòng suối Đắc R’tíh, thuộc địa bàn các xã Nhân Cơ (huyện Đắc R’lấp), Đắc Rmoan và phường Nghĩa Phú (thị xã Gia Nghĩa). Đây là công trình thủy điện lớn, có tổng công suất thiết kế 144 MW, gồm 2 tổ máy với tổng vốn đầu tư 200 triệu USD, do Tổng công ty Xây dựng số 1 (Bộ Xây dựng) làm chủ đầu tư. Thủy điện Đắc R’tíh được khởi công xây dựng ngày 8-2-2007, theo dự kiến sẽ khánh thành và hòa lưới điện quốc gia vào cuối năm 2010. Khi đi vào vận hành, mỗi năm Thủy điện Đắc R’tíh cung cấp sản lượng điện bình quân hơn 614 triệu kWh. Thời gian thi công của công trình chỉ trong vòng 3 năm, với khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi tiến độ thi công các hạng mục rất gắt gao. Hoàn thành được tiến độ theo kế hoạch sẽ là cố gắng rất lớn của các đơn vị thi công và chủ đầu tư. Thế nhưng, ngay từ những hạng mục đầu tiên, công trình Thủy điện Đắc R’tíh đã có nguy cơ chậm tiến độ do những vướng mắc trong khâu đền bù, giải phóng mặt bằng.

Ngày 2-4-2007, có mặt trên công trường thi công, chúng tôi nhận thấy khí thế lao động của các đơn vị: Công ty Cơ giới và Xây lắp số 9 (LICOGI 9) và Công ty Xây dựng 319 (Quân khu 3) hết sức khẩn trương. LICOGI 9 gấp rút thi công đê quai đập chính. Công ty Xây dựng 319, tập trung nhân lực và phương tiện thi công 10km đường vận hành. Mục tiêu trước mắt của các đơn vị này là hoàn thành các phần việc để kịp chống lũ năm 2007, bảo đảm điều kiện cho thi công các hạng mục tiếp theo. Theo anh Nguyễn Hải Đăng, chỉ huy trưởng công trường của Công ty Xây dựng 319, sở dĩ đơn vị phải huy động tối đa nhân công và phương tiện máy móc tổ chức làm việc 14 giờ trong ngày là do thời điểm trước và sau Tết Nguyên đán đơn vị phải ngừng thi công chờ mặt bằng. Nay đơn vị phải tăng tốc để bù lại. Cũng theo phản ánh của kỹ sư Đăng việc phải ngừng thi công, thi công gián đoạn chờ mặt bằng không chỉ dẫn tới nguy cơ chậm tiến độ mà còn gây thiệt hại về kinh tế, do thời gian nghỉ thi công đơn vị vẫn phải trả lương công nhân. Được biết, Công ty Xây dựng 319 tham gia thi công 10km đường vận hành, có tổng giá trị xây dựng 18 tỷ đồng. Đơn vị triển khai nhân công và máy móc từ tháng 11 năm 2006, nhưng mãi đến sau Tết Nguyên đán mới chính thức có mặt bằng để thi công. Với chiều dài 10km đường vận hành, nhưng lại chia ra 10 nhánh, và tất cả các nhánh đều gặp vướng mắc trong khâu giải phóng mặt bằng, vì thế Công ty Xây dựng 319 luôn phải thi công đứt quãng. Theo tìm hiểu của chúng tôi, trên 10 nhánh đường vận hành mà Công ty 319 đảm nhận thi công thì có tới 13 điểm nảy sinh vướng mắc trong giải phóng mặt bằng.

Đến thời điểm hiện nay Ban đền bù giải phóng mặt bằng của huyện Đắc R’lấp và thị xã Gia Nghĩa phối hợp với chủ đầu tư giải quyết được 10 điểm, còn lại 3 điểm nữa được coi là nan giải đang ách tắc. Kỹ sư Đăng đưa chúng tôi ra nhánh đường vận hành thuộc tổ 8, phường Nghĩa Phú, tại đây đơn vị đã phải thi công đứt quãng trên đoạn đường dài 900m chỉ vì một hộ dân không chịu nhận tiền đền bù(!). Anh Nguyễn Văn Sỹ, cán bộ phụ trách thi công đường nhánh vận hành số 1, trên địa bàn thôn 8, xã Nhân Cơ cho biết, những vướng mắc phần lớn nảy sinh từ phía người dân. Có trường hợp thời điểm ban đền bù giải phóng mặt bằng định giá tài sản, cây trồng trên đất để đền bù thì chưa có công trình, chưa có cây trồng, nhưng sau đó lại phát sinh thêm công trình mới, cây trồng mới. Việc làm này của người dân nhằm trục lợi, trái quy định và đương nhiên không được giải quyết đền bù. Tuy nhiên, để giải thích cho người dân hiểu, ban đền bù lại phải tiến hành kiểm tra, thẩm định thời gian người dân xây dựng công trình, trồng thêm cây để giải thích. Và làm được việc này tốn khá nhiều thời gian, công sức.

Những ngày đầu tháng 4 này, các mũi thi công của Công ty Xây dựng 319 đang chạy đua với thời gian, đẩy nhanh tiến độ thi công ở những đoạn đã giải phóng được mặt bằng. Đều tổ chức làm cả ca đêm. Theo đánh giá của chỉ huy công trường, thời điểm hiện tại Công ty Xây dựng 319 đã hoàn thành được 60% khối lượng công việc. Phần việc còn lại, theo kế hoạch đơn vị phải hoàn tất để bàn giao toàn bộ hạng mục đường vận hành (dài 10km) trước ngày 15-5. Đây quả là thử thách với cán bộ, kỹ sư và công nhân Công ty Xây dựng 319. Kỹ sư Nguyễn Hải Đăng, nhận định nếu việc giải quyết vướng mắc về mặt bằng ở 3 điểm còn lại suôn sẻ, đơn vị sẽ hoàn thành đúng tiến độ kế hoạch đề ra. Trường hợp những vướng mắc trong giải phóng mặt bằng kéo dài thì đơn vị không thể hoàn thành đúng kế hoạch mà chủ đầu tư giao.

Trao đổi với chúng tôi anh Nguyễn Văn Thành, Phó chủ tịch UBND xã Nhân Cơ cho biết, việc đầu tư xây dựng Thủy điện Đắc R’tíh có ý nghĩa kinh tế-xã hội rất lớn, không chỉ tạo nguồn điện làm giàu cho đất nước, mà bản thân người dân địa phương còn được hưởng nhiều nguồn lợi như việc điều tiết lũ trên dòng suối Đắc R’tíh, tạo nguồn nước cho cây trồng, nước cho sinh hoạt, mở mang ngành nghề trong nông nghiệp cũng như phát triển du lịch. Để có mặt bằng thi công lòng hồ, đường vận hành và mỏ đất Thủy điện Đắc R’tíh xã Nhân Cơ có thôn 5 và thôn 8 phải di dời giải toả. Theo đánh giá của chính quyền địa phương cũng như phản ánh của người dân, thì giá đền bù mà tỉnh Đắc Nông đưa ra khá sát với giá thị trường, bảo đảm được quyền lợi của người dân. Bình quân 1ha đất sản xuất năm 2006 được đền bù 40 triệu đồng và năm 2007 này được đền bù 70 triệu đồng. Tuy nhiên, trong quá trình đền bù vẫn nảy sinh một số thắc mắc như việc định tuổi cây trồng trên đất, việc giải quyết những công trình mới phát sinh, mồ mả mới phát hiện. Khi nhận được những thắc mắc từ phía người dân, ban đền bù phải bổ sung phương án để giải quyết, vì thế kéo theo thời gian bàn giao mặt bằng không bảo đảm theo kế hoạch.

Thủy điện Đắc R’tíh có diện tích giải phóng mặt bằng xây dựng các hạng mục lên đến hơn 19km2, với hơn 1.400 hộ phải di dời giải tỏa, trong đó có 360 hộ thuộc diện tái định cư. Tuy nhiên, theo tổng hợp của Ban đền bù giải phóng mặt bằng Thủy điện Đắc R’tíh thị xã Gia Nghĩa và huyện Đắc R’lấp đến thời điểm hiện nay, tiến độ đền bù giải phóng mặt bằng mới chỉ đạt hơn 15%. Và trên thực tế, việc thi công của các đơn vị trên công trường đã gặp phải nhiều vướng mắc phát sinh, làm ảnh hưởng tiến độ công trình.

Trong thời gian tới, sau hạng mục đường vận hành, đê quai đập chính, trên công trường Thủy điện Đắc R’tíh sẽ đồng loạt thi công những hạng mục quan trọng khác như đập tràn, nhà máy, đường hầm và đập phụ..., đòi hỏi diện tích mặt bằng thi công rất lớn. Nếu việc giải phóng mặt bằng tiếp tục gặp trở ngại như hiện tại, thì rất khó cho các đơn vị thi công bảo đảm đúng tiến độ. Thiết nghĩ chính quyền tỉnh Đắc Nông, mà nhất là thị xã Gia Nghĩa và huyện Đắc R’lấp cần phối hợp hỗ trợ tích cực chủ đầu tư trong thực hiện đền bù giải phóng mặt bằng, để công trình thủy điện Đắc R’tíh bảo đảm tiến độ thi công, hòa lưới điện Quốc gia đúng kế hoạch.

BÌNH ĐỊNH và XUÂN HẠNH