Đó là nhận xét của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức Phát trong Hội nghị giao ban ngành Lâm nghiệp năm 2007 khu vực phía Nam vừa được tổ chức tại TP Hồ Chí Minh. “Nước ta có 34 tỉnh có chi cục Lâm nghiệp mà hầu hết cán bộ chỉ ở trên tỉnh, còn ở địa phương hầu như không có. Ngành Kiểm lâm có 10.000 cán bộ trong đó 9.000 biên chế nhưng có tới 30% đứng ở các trạm gác dọc đường, còn lại 70% ở trụ sở ở tỉnh, huyện và chia nhau xuống xã “ăn đậu ở nhờ”, đơn thương độc mã nên không thể quản lý tốt khu vực mình được giao…”.

Vẫn nóng chuyện phá rừng lấy đất sản xuất!

Theo Cục Lâm nghiệp, năm 2006 đã khoán bảo vệ rừng được 2.770.598ha, đạt 134,4% kế hoạch. Bên cạnh những địa phương làm tốt công tác quản lý bảo vệ rừng, thì ở một số địa phương như Lai Châu, Hà Giang, Quảng Ninh, Bình Phước, Bình Thuận, Kon Tum, Đắc Lắc, Lâm Đồng… còn để xảy ra tình trạng phá rừng, cháy rừng… Trong năm qua, diện tích rừng bị mất lên tới 5.455ha, tình trạng chống người thi hành công vụ vẫn nhức nhối. Năm qua, cả nước phát hiện 30.084 vụ vi phạm lâm luật, đặc biệt có 3.909 vụ phá rừng trái phép, 3.068 vụ khai thác lâm sản, 12.717 vụ vận chuyển lâm sản, 1.123 vụ vi phạm về quản lý động vật hoang dã…

Nhìn chung ở các địa phương, tình trạng vi phạm lâm luật vẫn gia tăng do đời sống của người dân vùng gần rừng còn khó khăn, những hộ được giao đất giao rừng để canh tác, quản lý vẫn chưa có thu nhập ổn định bảo đảm cuộc sống. Việc phá rừng ngoài lấy gỗ làm nhà cửa, đem bán, còn lấy đất sản xuất hoặc mua bán sang nhượng tiếp diễn ở nhiều nơi. Có nơi người dân chiếm cả rừng nghèo kiệt của các chủ rừng (lâm trường) để trồng rừng sản xuất. Điều này cho thấy, nếu việc giao đất quá nhiều cho các lâm trường nhưng lâm trường không có năng lực quản lý, canh tác thì rất lãng phí. Đây cũng là khó khăn trong công tác rà soát quy hoạch 3 loại rừng (hiện nay còn 7 tỉnh chưa hoàn thành việc rà soát này).

Dự án 5 triệu héc-ta rừng: Còn nhiều cái khó!

Năm 2006, diện tích rừng trồng mới trong cả nước đạt 173.467ha, trong đó rừng phòng hộ đặc dụng được 60.470ha; rừng sản xuất 112.997ha (chưa đạt so với chỉ tiêu Quốc hội đề ra 150.000ha rừng sản xuất/năm). Nhiều địa phương còn trồng rừng với tốc độ “khiêm tốn” như Gia Lai, Kon Tum, Đắc Lắc, Tây Ninh... Các đại biểu của các địa phương trên cho biết, do địa bàn trồng rừng phòng hộ ngày càng lùi sâu vào vùng sâu, vùng xa, trong khi suất đầu tư thực tế cho trồng rừng giảm do trượt giá. Tuy nhiên, trong trồng rừng sản xuất cũng đã có nhiều thành phần kinh tế tham gia như doanh nghiệp quốc doanh, tư nhân, doanh nghiệp nước ngoài và các hộ gia đình…

Cán bộ kiểm lâm kiểm tra khu vực rừng do các lâm trường quản lý để giao lại cho dân và doanh nghiệp

Tuy vậy, năm 2006 là năm đầu tiên triển khai việc hỗ trợ trồng rừng, (mức hỗ trợ 2 triệu đồng/ha) nhưng do văn bản hướng dẫn chồng chéo, không đồng bộ nên khó thực hiện. Ngoài ra, quỹ đất còn manh mún, đất đai không đưa vào sản xuất của nhiều tổ chức, cá nhân không bị thu hồi. Mặt khác, những khó khăn về vốn vay, công tác khuyến lâm, việc sắp xếp đổi mới quản lý các lâm trường còn chậm cùng với chính sách chưa đủ mạnh để khuyến khích nông dân và các thành phần kinh tế tham gia. Chưa kể việc chỉ đạo trồng rừng ở nhiều nơi còn chưa sâu sát…

Rà soát đất lâm trường để giao cho dân và doanh nghiệp

Sau khi lắng nghe những khó khăn, vướng mắc trong ngành Lâm nghiệp, Bộ trưởng Cao Đức Phát đề nghị: Cục Kiểm lâm và Cục Lâm nghiệp trong thời gian tới phải tìm ra những vướng mắc về cơ chế, chính sách để trình Bộ xem xét, những cái nào không hợp lý sẽ giải quyết ngay. Về việc rà soát 3 loại rừng, nếu cần thì làm công văn gửi UBND các tỉnh giải quyết vấn đề đất đai. Hiện Bộ cũng đang xem xét để trình Chính phủ ban hành những quy định về cơ chế quản lý các loại rừng, giao đất, cho thuê đất, vốn vay cho hợp lý.

Trước tình hình nhiều mặt hàng nông sản đang được giá, người dân “đói” đất sản xuất dẫn tới việc phá rừng, Bộ trưởng chỉ đạo ngành Kiểm lâm phối hợp để phát hiện những “điểm nóng” về phá rừng và theo dõi, đừng để họ phá tràn lan rồi mới khắc phục. Muốn làm được vậy lực lượng kiểm lâm phải sâu sát với cơ sở. Biết phá rừng mà bất lực là có tội. Các sở Nông nghiệp phải phối hợp với Kiểm lâm để cùng có trách nhiệm bảo vệ rừng. Thực tế cho thấy, 60% các vụ phá rừng để làm rẫy, do vậy, Bộ cũng đang xem xét đưa ra phương án thay thế nương rẫy bằng chăn nuôi, trồng trọt và giao rừng cho dân để dân được hưởng lợi, làm giàu từ rừng. Chúng ta phải tạo mọi điều kiện để giao đất, giao rừng cho dân chăm sóc, làm kinh tế. Thực tế cho thấy, có nơi giao 1.000ha rừng cho một buôn mà họ đã làm lãi tới 600 triệu đồng.

Trong cuộc giao ban, Bộ trưởng cũng chỉ đạo cơ quan chức năng nhanh chóng rà soát lại quỹ đất mà các lâm trường đang quản lý xem họ làm gì, làm như thế nào, có hiệu quả không, cần những gì và bao nhiêu… số còn lại phải giao cho dân và cho doanh nghiệp làm. Thực hiện việc này rất khó khăn, nhưng chúng ta phải làm thật quyết liệt. Không thể để dân dù là ở vùng, miền nào chịu đói, nghèo do thiếu đất.

Bài và ảnh: Phan Anh