Từ sáng sớm, các tổ công tác nhanh chóng vào vị trí. Người khai quật phần mộ, người rà soát, số hóa hồ sơ, người chuẩn bị dụng cụ lấy mẫu, ghi chép, niêm phong, bảo quản, người hoàn trả nguyên trạng phần mộ sau khi hoàn thành công việc. Mỗi người một nhiệm vụ nhưng cùng chung mục tiêu góp phần xác định danh tính các anh hùng liệt sĩ còn chưa biết tên.

Dưới nền nhiệt hơn 38 độ C, những bộ quân phục nhanh chóng thấm đẫm mồ hôi. Hơi nóng hắt lên từ những phiến đá trắng khiến công việc càng thêm vất vả. Thế nhưng, không ai vội vàng hay chủ quan, bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng mẫu giám định ADN. Những bàn tay nâng niu từng mẩu xương còn sót lại sau hàng chục năm như nâng niu ký ức của những người đã ngã xuống.

Ban chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu 4 theo dõi các lực lượng thực hiện nhiệm vụ. 

Ở khu vực phần mộ liệt sĩ, cán bộ, nhân viên Đội 584 cẩn thận bóc từng lớp đất mỏng. Khi phát hiện vị trí hài cốt, mọi thao tác đều chậm lại, nhẹ nhàng để giữ nguyên hiện trạng trước khi chuyển sang công đoạn lấy mẫu. Thượng úy QNCN Nguyễn Sinh Công, nhân viên Đội 584 chia sẻ: “Dù thời tiết nắng nóng, chúng tôi luôn động viên nhau làm việc bằng trách nhiệm và tình cảm của người lính hôm nay đối với các bác đã hy sinh. Mỗi mẫu xương còn đủ điều kiện phục vụ giám định ADN được tìm thấy là thêm một hy vọng xác định danh tính cho các bác”.

Đồng hành với Đội 584 là lực lượng dân quân Ban CHQS phường Đông Hà (Quảng Trị). Các chiến sĩ đảm nhận nhiều phần việc như vận chuyển vật tư, hỗ trợ khai quật, di chuyển bia mộ và hoàn trả hiện trạng sau khi lấy mẫu. Khuôn mặt ai cũng đỏ sạm vì nắng, mồ hôi chảy thành dòng nhưng đôi tay vẫn miệt mài làm việc. Chiến sĩ dân quân Nguyễn Hải Hà chia sẻ: “Đây không chỉ là nhiệm vụ mà còn là niềm tự hào khi được góp phần tri ân các anh hùng liệt sĩ. Chúng tôi luôn cố gắng hoàn thành công việc với trách nhiệm cao nhất”.

Bên cạnh lực lượng quy tập trực tiếp khai quật thì đội ngũ y tế Sở Y tế tỉnh Quảng Trị là những người quyết định chất lượng của mẫu giám định ADN. Sau khi hài cốt được đưa lên, các bác sĩ, kỹ thuật viên kiểm tra, lựa chọn phần xương còn khả năng lưu giữ vật liệu di truyền tốt nhất, sau đó vệ sinh, đánh số, niêm phong và bảo quản theo đúng quy trình. Bác sĩ Võ Ngọc Tú, Trung tâm Pháp y, Sở Y tế tỉnh Quảng Trị cho biết: “Nhiều hài cốt đã bị phong hóa mạnh, vì vậy mỗi thao tác đều phải thực hiện cẩn trọng, tỉ mỉ để bảo đảm chất lượng giám định...”

Các lực lượng thực hiện nhiệm vụ tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đường 9. 

Sau khi hoàn thành việc lấy mẫu, cán bộ, nhân viên, chiến sĩ Đội 584 và lực lượng dân quân hoàn trả nguyên trạng từng phần mộ. Những nắm đất được vun lại cẩn thận, từng tấm bia được đặt đúng vị trí ban đầu trong không khí trang nghiêm, thành kính. Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đường 9 hiện có hơn 9.000 phần mộ liệt sĩ, trong đó vẫn còn khoảng 5.900 phần mộ chưa xác định được đầy đủ thông tin. Mỗi mẫu ADN được lấy thành công sẽ mở ra thêm cơ hội xác định danh tính các liệt sĩ, giúp các gia đình có thêm hy vọng sau nhiều thập kỷ chờ đợi.

Thượng tá Ngô Thanh Liêm, Đội trưởng Đội 584 cho biết, mỗi mẫu hài cốt được lấy thành công là kết quả của sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng Quân đội, y tế và dân quân, góp phần thực hiện hiệu quả Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Dù điều kiện thời tiết khắc nghiệt, các lực lượng vẫn quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Chiều muộn, khi mặt trời dần khuất sau hàng cây trong Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đường 9, các tổ công tác mới thu dọn dụng cụ. Những giọt mồ hôi vẫn còn lăn dài trên gương mặt mỗi người, nhưng niềm tin về một ngày có thêm nhiều liệt sĩ được xác định danh tính vẫn luôn hiện hữu...