Theo ký ức tìm những người nằm lại
Từ ngã ba Thạch Màng vào tới nơi Đội K76 làm nhiệm vụ khoảng 30km, đường đất quanh co, nhiều đoạn bị nước mưa xói thành rãnh, cây cối hai bên nghiêng ra chắn lối đi. Trên chuyến xe chở đoàn CCB, cựu TNXP của Chi hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ phường Bình Phước và Liên chi hội truyền thống Trường Sơn-Đường Hồ Chí Minh phường Đồng Xoài (TP Đồng Nai), những câu chuyện chiến trường nối tiếp nhau trong suốt hành trình.
Trong đoàn có bà Nguyễn Thị Đọt, sinh năm 1941, từng là du kích mật trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Bà cùng con trai là CCB Trần Văn Hùng, Chi hội trưởng Chi hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ phường Bình Phước, đến nơi bộ đội đào tìm, với mong mỏi tìm kiếm được thông tin người anh ruột của bà đã chiến đấu, hy sinh trên vùng đất này, song hơn nửa thế kỷ trôi qua vẫn chưa tìm được hài cốt.
Thời gian lùi xa, địa hình thay đổi, việc xác định vị trí phải dựa vào ký ức nhân chứng, đối chiếu với dấu tích còn lại trên thực địa. Có những manh mối phải lần tìm qua nhiều người, nhiều lần trở lại hiện trường mới xác định được phạm vi đào tìm. Theo Thượng tá Tống Ngọc Trường, Chính trị viên Đội K76, khu vực đang tiến hành tìm kiếm được triển khai từ thông tin của ông Hai Vân, nguyên Liên đội phó TNXP, nguyên Phó chủ tịch UBND tỉnh Long An. CCB Trần Văn Nhựt, sinh năm 1944, chủ rẫy cao su kể rằng, năm 2009, ông Hai Vân cùng một số cựu TNXP đã đến đây quy tập được 22 HCLS.
Trân quý từng dấu tích
Bên căn nhà bỏ hoang, Thượng tá Tống Ngọc Trường kê chiếc bàn gỗ, phủ tấm vải xanh làm bàn thờ dã chiến. Những món quà quê được đặt ngay ngắn: Bánh, trái cây, chai rượu nếp, mấy gói thuốc lá. Đại úy Trịnh Thị Minh Tuất, nguyên Đại đội trưởng Đại đội nữ lái xe Trường Sơn, Trưởng ban liên lạc Liên chi hội truyền thống Trường Sơn-Đường Hồ Chí Minh phường Đồng Xoài, châm những điếu thuốc dâng lên đồng đội. Các thành viên trong đoàn lặng đi, nhiều đôi mắt đỏ hoe, rưng rưng.
Cách đó không xa, các chiến sĩ vẫn miệt mài với cuốc, xẻng, chiếc bay nhỏ. Giữa hai hàng cao su của người dân, bộ đội đào thăm dò từng vị trí, quan sát màu đất. Khi gặp lớp đất khác thường hoặc dấu vết tăng, võng, xương cốt, phạm vi tìm kiếm được mở rộng, đào sâu hơn. Mỗi dấu tích đều được xem xét cẩn trọng, tỉ mỉ.
 |
| Các cựu chiến binh, cựu thanh niên xung phong trao quà tặng cán bộ, chiến sĩ Đội K76 (Bộ CHQS TP Đồng Nai). |
Mỗi lọ thuốc, ống tiêm, mảnh tăng vụn tìm thấy được gom lại, cho vào túi ni lông bảo quản. Dấu vết còn lại ít ỏi, song có thể giúp đội tìm kiếm nhận định thêm về khu vực từng có hoạt động cứu chữa thương binh. Trên nền đất cũ, mỗi nhát cuốc cần sự kiên trì; đến khi xuất hiện dấu hiệu, chiếc bay nhỏ lại được dùng để gạt đất, tìm kỹ từng chút.
Thượng tá Tống Ngọc Trường chia sẻ, tháng 10, buổi trưa có thể nắng chói chang nhưng đến chiều, trời đã chuyển mưa. Đơn vị phải tranh thủ thời gian để triển khai công việc. Từ ngày 25-9 đến thời điểm đoàn đến thăm, Đội K76 đã tìm được 9 HCLS, đưa về Chốt Lâm trường Suối Nhung. Trong số đó, một trường hợp có di vật là vật dụng nghi thuộc chiếc ăng gô hoặc nắp ăng gô, có khắc những dòng chữ. Theo nhận định ban đầu của đơn vị, dòng trên có thể là ngày 22 hoặc 23-2-68; giữa là tên Hiệp hoặc Hiến; phía dưới khắc ngày 23-4-68. Nét khắc chưa rõ, chưa đủ căn cứ xác định danh tính. Hài cốt đã phân hủy nhiều, chỉ còn những mảnh xương vụn, khiến việc thu thập mẫu phục vụ giám định gặp khó khăn. Với khu vực từng có trạm phẫu, thông tin về thời gian đóng quân, nơi cứu chữa, chôn cất càng cần được tìm hiểu kỹ.
Giữa buổi nắng oi, nhiều CCB, cựu TNXP cũng tình nguyện được cùng cán bộ, chiến sĩ Đội K76 tìm kiếm đồng đội. Người dùng cuốc, xẻng; người gạt đất bằng bay; người chăm chú theo từng lớp đất vừa mở... Mồ hôi thấm đẫm lưng áo những người lính thuộc hai thế hệ. Dưới hàng cao su non, họ chắt chiu từng dấu tích, với mong muốn sớm tìm được những đồng đội, người thân còn nằm lại trên vùng đất này.