Nắng như đổ lửa, mưa bất chợt. Nhưng công việc không thể dừng, các tổ công tác vẫn bám hiện trường, thực hiện nghiêm ngặt các bước: Khai quật, số hóa, lựa chọn và bảo quản mẫu sinh phẩm.

Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm hiện có 1.195 phần mộ liệt sĩ, trong đó 557 phần mộ chưa xác định được danh tính. 

Tính đến thời điểm này, toàn tỉnh Hà Tĩnh đã hoàn thành lấy mẫu sinh phẩm tại các nghĩa trang: Can Lộc, xã Can Lộc; Thạch Hà, xã Toàn Lưu; Đức Thọ, xã Đức Thọ và Hương Khê, xã Hương Khê, với hơn 200 phần mộ chưa có thông tin. 

Trung tá QNCN Bùi Đình Quận, nhân viên Đội quy tập HCLS, Bộ CHQS tỉnh Hà Tĩnh cho biết: "Khó nhất là thời tiết tại Hà Tĩnh. Sáng nắng cháy, chiều mưa sụt đất. Anh em phải che bạt, vừa làm vừa giữ mẫu. Nhưng nghĩ đến thân nhân các anh mòn mỏi đợi chờ thì không ai nề hà. Chúng tôi chỉ mong làm thật chuẩn để một mẫu ADN không bị hỏng, trả lại tên cho các anh".

 Đội quy tập khai quật hài cốt, tiến hành lấy mẫu.

Để chiến dịch thành công, không thể thiếu sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của nhân dân. Chính quyền các địa phương đã chủ động rà soát hồ sơ, kiểm đếm phần mộ, chuẩn bị hiện trường và phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chuyên môn.

Đồng chí Trần Kim Chi, Phó chủ tịch UBND xã Tứ Mỹ, tỉnh Hà Tĩnh chia sẻ: "Xã thành lập tổ công tác đặc biệt; huy động dân quân, đoàn thanh niên trực 24/24 giờ;; rà soát toàn bộ hồ sơ liệt sĩ trên địa bàn, thông báo rộng rãi để thân nhân đối chiếu. Bà con tự nguyện nấu ăn, trông coi. Với chúng tôi, đây không chỉ là nhiệm vụ mà còn là đạo lý. Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm là của chung, các anh là con em của quê hương". 

Di dời hài cốt tiến hành lấy mẫu.

Không chỉ Tứ Mỹ, các địa phương trong tỉnh đều đã lập Ban chỉ đạo, gắn trách nhiệm người đứng đầu. Các khâu xác định vị trí phần mộ, khai quật, thu nhận mẫu hài cốt, niêm phong và lập hồ sơ được thực hiện chặt chẽ, cẩn trọng, bảo đảm đúng quy trình, quy định.

Trung tá Trương Quang Sơn, Y sĩ Bệnh xá Bộ CHQS tỉnh, người trực tiếp lấy mẫu AND cho biết: "Chúng tôi ưu tiên lấy mẫu xương răng, xương ống. Mỗi mẫu được khử trùng, mã hóa 2 lớp, lưu vào thùng chuyên dụng 4 độ C. Thời tiết nắng mưa thất thường là thách thức lớn, dễ làm mẫu bị phân hủy. Vì vậy phải làm trong nhà bạt, có máy phát điện. Một mẫu đúng có thể giúp 1 gia đình tìm được người thân sau 50 năm".

Lấy mẫu sinh phẩm.

Điểm mới trong đợt này là công tác số hóa được thực hiện đồng bộ ngay tại hiện trường. Mọi thông tin về vị trí mộ, hiện trạng hài cốt, đặc điểm nhận dạng đều được cập nhật vào hệ thống dữ liệu. Đây là cơ sở quan trọng để quản lý, đối chiếu và phục vụ công tác giám định lâu dài.

Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS tỉnh Hà Tĩnh giao cho Bộ CHQS tỉnh là cơ quan thường trực chỉ đạo tại hiện trường, kịp thời lãnh đạo, chỉ đạo việc lấy mẫu đúng theo quy trình. 

Số hóa thông tin các phần mộ.

Đại tá Mai Nguyễn Hà, Phó chủ nhiệm Chính trị Bộ CHQS tỉnh Hà Tĩnh cho biết, Đảng ủy, Bộ CHQS tỉnh xác định: "Đây là mệnh lệnh từ trái tim. Tính đến nay chúng tôi đã phối hợp lấy mẫu xong giai đoạn 1 tại Can Lộc, Thạch Hà, Đức Thọ, Hương Khê, thời gian tới tiếp tục mở rộng ra các nghĩa trang còn lại. Song song là đẩy mạnh tuyên truyền, vận động thân nhân liệt sĩ hiến mẫu ADN. Chúng tôi quyết tâm hoàn thành 100% chỉ tiêu Bộ Quốc phòng giao trước tháng 7-2027, để mỗi nghĩa trang đều không còn mộ chưa xác định được danh tính".

Từ Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm lan tỏa ra toàn tỉnh. Từ trách nhiệm của người lính đến nghĩa cử của nhân dân. Hà Tĩnh đang dồn mọi nguồn lực, chạy đua với thời gian trong "500 ngày đêm", để đến ngày 27-7-2027 không còn ai bị lãng quên, đó là mệnh lệnh của trái tim, là trách nhiệm của toàn dân.