Những khó khăn phải vượt qua
Quân khu 5 có diện tích rộng, địa hình phức tạp, từng diễn ra nhiều chiến dịch, trận đánh quy mô lớn. Theo số liệu của Phòng Chính sách Quân khu 5, trên địa bàn TP Đà Nẵng và các tỉnh Quảng Ngãi, Gia Lai, Khánh Hòa, Đắk Lắk hiện có 439 nghĩa trang liệt sĩ, với 175.020 ngôi mộ, trong đó có 68 mộ tập thể, 75.928 mộ có đủ thông tin, 37.793 mộ có một phần thông tin, 61.231 mộ chưa có thông tin. Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, các lực lượng chức năng sẽ triển khai lấy mẫu đối với 57.041 phần mộ tại 416 nghĩa trang liệt sĩ.
Do các tỉnh, thành phố đã nhiều lần điều chỉnh địa giới hành chính; các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử ngày càng già yếu; việc quản lý, lưu trữ hồ sơ trước đây chưa đồng bộ, chặt chẽ; số lượng mộ chưa xác định được thông tin và có một phần thông tin lớn; địa hình, địa vật thay đổi... nên hiện nay công tác TKQT và xác định danh tính HCLS gặp rất nhiều khó khăn. Thông qua công tác tuyên truyền, 6 tháng đầu năm nay, các đơn vị trực thuộc Quân khu 5 đã tiếp nhận 59 thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ do các tổ chức, cá nhân cung cấp. Thiếu tướng Trần Minh Trọng, Phó chính ủy, Trưởng ban chỉ đạo Quân khu 5 cho biết: “Căn cứ đặc điểm tình hình và nhiệm vụ được giao, Ban chỉ đạo Quân khu đã tham mưu Ban Thường vụ Đảng ủy Quân khu ban hành Kết luận về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm; tham mưu đề nghị Bộ Quốc phòng quyết định thành lập các đội TKQT HCLS (lâm thời) trực thuộc Bộ CHQS TP Đà Nẵng, tỉnh Khánh Hòa; tổ chức lại các đội TKQT HCLS chuyên trách thuộc Bộ CHQS các tỉnh Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk (tăng cường 1 phân đội TKQT HCLS)...".
 |
| Thực hành lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại xã Quảng Phú (Đắk Lắk) để các đơn vị, địa phương khác rút kinh nghiệm, triển khai đồng loạt. |
 |
| Đội K51, Bộ CHQS tỉnh Đắk Lắk phối hợp với chính quyền xã Cư Pui quy tập được một hài cốt liệt sĩ trên dãy núi Chư Yang Sin, tháng 8-2025. |
Những cách làm sáng tạo, hiệu quả
Với quyết tâm chính trị cao, Ban chỉ đạo các tỉnh, thành phố đã chỉ đạo các địa phương tập trung rà soát, khảo sát, xác minh nguồn tin; phát huy vai trò của cấp ủy, chính quyền địa phương, hội cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và nhân dân trong cung cấp thông tin về nơi chôn cất liệt sĩ. Các cơ quan chức năng chủ động nghiên cứu hồ sơ lưu trữ, bản đồ tác chiến, kết hợp khảo sát thực địa, gặp gỡ nhân chứng để kiểm chứng thông tin, lựa chọn các địa bàn có khả năng cao nhằm phục vụ công tác TKQT.
Bên cạnh việc đẩy mạnh công tác truyền thông, Bộ CHQS các tỉnh, thành phố và ban CHQS các xã, phường, đặc khu đã phát hành thư ngỏ, phiếu khảo sát thông tin mộ liệt sĩ; phân công cán bộ trực tiếp đến từng hộ dân trên địa bàn tuyên truyền, khảo sát, tiếp nhận thông tin liệt sĩ, mộ liệt sĩ. Căn cứ kết quả xác minh, số lượng thông tin, dữ liệu kết luận địa bàn, Ban chỉ đạo Quân khu 5 đã giao chỉ tiêu TKQT cho các tỉnh, thành phố, phấn đấu quy tập được 1.480 HCLS.
Tích cực triển khai, Ban chỉ đạo tỉnh Quảng Ngãi đã tham mưu bảo đảm hơn 115 tỷ đồng phục vụ nhiệm vụ; thành lập 2 tổ công tác liên ngành, 8 đội lấy mẫu HCLS. Điểm nổi bật là Thường trực Tỉnh ủy trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo công tác TKQT HCLS; trực tiếp chủ trì các hội nghị gặp gỡ cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ để tiếp nhận thông tin, chỉ đạo khảo sát thực địa và kết luận từng khu vực. Ban chỉ đạo tỉnh xác định tiếp tục duy trì lực lượng, phương tiện, tổ chức khảo sát, khai quật đến khi không còn nguồn thông tin có căn cứ liên quan đến khu vực tìm kiếm, quyết tâm không bỏ sót HCLS còn nằm lại trên địa bàn.
Đồng chí Y Ngọc, Phó chủ tịch Thường trực UBND tỉnh, Trưởng ban chỉ đạo tỉnh Quảng Ngãi cho biết: “Chúng tôi đã xây dựng kế hoạch tổ chức thực hiện chi tiết theo từng địa bàn, từng nghĩa trang; phân công cụ thể cho từng đội lấy mẫu; xác định rõ tiến độ thực hiện theo ngày, tuần và tháng. Theo đó, chỉ tiêu bình quân đạt 160 mộ/ngày, 960 mộ/tuần và 3.840 mộ/tháng; định kỳ hằng tuần tổ chức đánh giá kết quả, điều chỉnh tiến độ, bổ sung lực lượng đối với các địa bàn có khối lượng lớn hoặc phát sinh khó khăn, phấn đấu hoàn thành công tác lấy mẫu HCLS trên địa bàn tỉnh trong tháng 10-2026, vượt tiến độ Ban chỉ đạo quốc gia giao’’.
Là “quả đấm thép” của Quân khu 5, trong các thời kỳ chiến tranh, Sư đoàn 2 có hơn 52.000 cán bộ, chiến sĩ hy sinh. Thực hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, thời gian qua, đơn vị đã số hóa hơn 38.000 hồ sơ liệt sĩ, gần 20.000 hồ sơ thương binh; phối hợp với các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, cựu chiến binh và thân nhân liệt sĩ thu thập, xác nhận thông tin thương binh, liệt sĩ nhằm bảo đảm chế độ, chính sách cho gia đình có công với cách mạng. Vừa qua, Sư đoàn đã triển khai, kiểm tra, đối chiếu hồ sơ lưu trữ, cung cấp 178 thông tin thương binh, liệt sĩ về các địa phương.
Với những cách làm sáng tạo, hiệu quả, đồng bộ, đến nay, các tỉnh, thành phố trên địa bàn Quân khu 5 đã khai quật gần 2 vạn mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Tuy nhiên, do nhiều phần mộ được xây dựng kiên cố; một số mộ được cải tạo, nâng cấp nhiều lần; một số nghĩa trang sử dụng tiểu, quách gỗ, qua nhiều năm đã bị hư hỏng hoàn toàn; vị trí HCLS bị lệch so với vỏ mộ nên công tác khai quật mất rất nhiều thời gian, gây ảnh hưởng đến tiến độ. Nỗ lực khắc phục khó khăn, các lực lượng đang “chạy đua với thời gian”, quyết tâm về đích sớm hơn kế hoạch đề ra.