Xoa dịu vết thương chiến tranh nơi “tuyến lửa” Quảng Trị - Bài 1: Trở về nơi “tuyến lửa”, “túi bom”

Bắc Trạch và Hoàn Lão là hai trong số 69 xã mới của tỉnh Quảng Trị sau khi sáp nhập các đơn vị hành chính. Khoác lên vai “chiếc áo mới” với nhiều cơ hội phát triển song Bắc Trạch và Hoàn Lão vẫn còn đối mặt với nhiều hiểm nguy do bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh.

Mối hiểm họa ẩn sâu dưới lòng đất

Trước khi sáp nhập các đơn vị hành chính với tỉnh Quảng Trị hồi tháng 7-2025, Bắc Trạch và Hoàn Lão là hai địa phương thuộc huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Quảng Bình cùng Vĩnh Linh trở thành tuyến đầu của hậu phương lớn miền Bắc, là hậu phương trực tiếp của tiền tuyến lớn miền Nam và là cầu nối giao thông miền Bắc với miền Nam. “Xe chưa qua, nhà không tiếc, đường chưa thông không tiếc máu tiếc xương” là khẩu hiệu hành động của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân Quảng Bình trên mặt trận giao thông vận tải.

Với vị trí chiến lược như vậy, Quảng Bình là một trong những địa phương bị máy bay địch tấn công ác liệt nhất, phải hứng chịu mật độ bom, đạn dày đặc. Mảnh đất miền Trung này đã trở thành “túi bom lớn” sau những lần rải thảm bom do đế quốc Mỹ gây ra…

Quả bom MK81 được các công nhân phát hiện dưới mố cầu đang thi công ở xã Kim Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình (nay là xã Kim Ngân, tỉnh Quảng Trị), ngày 17-3-2025. Ảnh: thanhnien.vn

Thống kê của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị cho thấy, khu vực phía Bắc Quảng Trị (tỉnh Quảng Bình cũ) còn khoảng 230.000ha bị ô nhiễm bom mìn, chiếm hơn 25% diện tích toàn tỉnh. Dù đã trải qua nhiều đợt rà phá, nhưng khối lượng bom mìn còn sót lại sau chiến tranh vẫn đáng báo động, trở thành mối hiểm họa ẩn sâu dưới lòng đất, có thể phát nổ bất cứ lúc nào. Mới đây, ngày 31-3, trong lúc kiểm tra khu vực gần bờ suối, một nhân viên khu du lịch sinh thái tại xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị đã phát hiện một quả bom bi. Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, đội xử lý khẩn cấp của MAG (tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực rà phá bom mìn nhân đạo tại Việt Nam) đã có mặt tại hiện trường, tiến hành kiểm tra và tiêu hủy quả bom bi ngay tại chỗ, đảm bảo an toàn.

Những mảnh ký ức đau thương mang tên “bom, mìn”

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng nỗi đau trong và sau chiến tranh dường như vẫn còn nguyên vẹn và ám ảnh bao thế hệ người dân Bắc Trạch. Bà Nguyễn Thị Thái, 74 tuổi, ở thôn 4 Mỹ Trạch, xã Bắc Trạch, nhớ lại: “Năm 1968, chiến tranh diễn ra vô cùng ác liệt. Ngày nào, máy bay Mỹ cũng vờn trên đầu. Chúng thả bom các loại nhằm phá hoại tuyến đường huyết mạch của ta. Nhiều gia đình bị trúng bom, nhà cửa bị san phẳng, người chết, người bị thương, cuộc sống mong manh lắm”.

Bà Nguyễn Thị Thái luôn mang trong mình nỗi đau bom mìn trong gần 60 năm qua. Ảnh: NGỌC MINH

Ngày đó, cô gái Nguyễn Thị Thái mới tròn 16 tuổi. Hằng ngày, cô đi theo 5 chị cán bộ cốt cán của xã đi từ Hóa Trạch xuống Bắc Trạch để gom khoai, sắn, gạo giúp đỡ những gia đình bị trúng bom Mỹ ở Cự Nẫm. Trong một lần đi gom lương thực, thực phẩm, gặp đúng lúc Mỹ thả bom, Thái bị mảnh bom găm vào chân, máu chảy đầm đìa, khiến cô choáng váng ngất đi.

Sau khi được điều trị khỏi, cô gái quê Bắc Trạch hăm hở xung phong đi bộ đội, tham gia vào một đơn vị vận tải, di chuyển từ Quảng Bình tới nơi tập trung hàng cứu trợ ở Đông Hà, Quảng Trị. Tại đây, cô cùng các chị em được giao nhiệm vụ viết phiếu chuyển hàng hóa, hỗ trợ anh em bốc hàng lên xe để đưa vào miền Nam… Cả ngày làm việc không nghỉ, đêm đến ngả lưng trên chiếc võng, vết thương lại đau nhức khiến cô không ngủ được…. Nỗi đau bom mìn gần 60 năm qua đến nay vẫn chưa hề nguôi ngoai.

Ở xã bên, ông Nguyễn Văn Tú, sinh năm 1955, ở thôn Đại Nam 1, xã Hoàn Lão cũng bị mìn nổ cụt 4 ngón tay ở bàn tay trái. Theo lời ông kể, năm 1982, khi đang là công nhân ở Nông trường 732, Binh đoàn 15 đóng tại huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum (cũ), trong một lần đi làm nương, ông vấp phải mìn. Ngoài bàn tay trái cụt 4 ngón, phía tay phải và bụng cũng chằng chịt vết thương.

Bom mìn đã cướp đi đôi bàn tay lao động của ông Nguyễn Văn Tú. Ảnh: NGỌC MINH

Bà Thái và ông Tú chỉ là hai trong số rất nhiều người ở xã Bắc Trạch và Hoàn Lão bị ảnh hưởng bởi bom mìn. Mỗi người mang trong mình một ký ức buồn về thương tật nhưng họ không buông xuôi mà biết chấp nhận số phận, luôn tin tưởng vào tương lai tươi sáng. Với họ, vết thương chiến tranh âm ỉ đang dần được xoa dịu bằng chính tấm lòng nghĩa tình của bà con chòm xóm, sự quan tâm của chính quyền địa phương và sự đồng hành của các tổ chức xã hội.

Đại tá Vũ Quốc Bình, Ủy viên Thường vụ Trung ương Hội, Trưởng ban tuyên truyền vận động Hội Hỗ trợ Khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam, trao hỗ trợ sinh kế cho nạn nhân ở xã Bắc Trạch, tỉnh Quảng Trị. Ảnh: NGỌC MINH

Trao hỗ trợ sinh kế cho nạn nhân bom mìn ở xã Hoàn Lão, tỉnh Quảng Trị. Ảnh: NGỌC MINH

Trong đợt hỗ trợ nạn nhân bom mìn lần 1 năm 2026 do Hội Hỗ trợ Khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam phối hợp với Hội Vì sự phát triển của người khuyết tật tỉnh Quảng Trị (AEPD), Chi hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Quảng Trị 2, thực hiện, bà Thái, ông Tú cùng 48 nạn nhân bom mìn khác ở xã Bắc Trạch và Hoàn Lão đã nhận được hỗ trợ sinh kế trị giá 6 triệu đồng/hộ. Tùy theo điều kiện sức khỏe của từng người, số tiền này sẽ được sử dụng để mua gia cầm, lợn nái, bê con để nuôi…

“Thời gian qua, UBND xã Bắc Trạch đã luôn nỗ lực không ngừng để giữ gìn sự bình yên cho từng xóm nhỏ, chăm lo cho những mảnh đời không may mắn và đặc biệt chú trọng việc giáo dục thế hệ trẻ về kỹ năng sống an toàn. Tuy nhiên, trong cuộc chiến thầm lặng này, chúng tôi vô cùng may mắn và trân trọng khi luôn có sự đồng hành của những "sứ giả hòa bình"... Sự sẻ chia thiết thực của Hội Hỗ trợ khắc phục hậu quả bom mìn Việt Nam thông qua các phần hỗ trợ sinh kế được trao tận tay cho các nạn nhân bom mìn có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn xã chính là điểm tựa vững chắc, tiếp thêm niềm tin, nghị lực để các gia đình viết tiếp những chương mới của cuộc đời, vươn lên phát triển kinh tế”, đồng chí Phan Thanh Hải, Phó chủ tịch UBND xã Bắc Trạch bày tỏ.