Xây dựng thói quen chơi game lành mạnh cho trẻ

Khi trò chơi ảnh hưởng đến sinh hoạt

Sau giờ học, không khó để bắt gặp trẻ em sử dụng điện thoại, máy tính bảng hoặc máy tính để chơi game. Nếu được kiểm soát hợp lý, trò chơi điện tử có thể giúp trẻ thư giãn, rèn luyện phản xạ, tư duy xử lý tình huống và khả năng phối hợp với bạn bè. Tuy nhiên, khi thiếu sự định hướng, hoạt động giải trí này dễ chiếm nhiều thời gian, ảnh hưởng đến học tập, sức khỏe và nếp sinh hoạt hằng ngày.

Một số trẻ có biểu hiện trì hoãn làm bài tập, thức khuya, ít vận động hoặc cáu gắt khi bị nhắc nhở. Có em ngày càng dành ít thời gian trò chuyện với người thân, tham gia các hoạt động ngoài trời; thậm chí tự ý sử dụng tiền để mua vật phẩm trong trò chơi.

Nguyên nhân không chỉ đến từ sức hấp dẫn của game mà còn liên quan đến sự thiếu đồng hành của gia đình. Nhiều phụ huynh bận rộn, ít có thời gian trò chuyện, vui chơi cùng con nên điện thoại vô tình trở thành phương tiện giúp trẻ tự giải trí. Trong khi đó, không ít người lớn yêu cầu con hạn chế sử dụng thiết bị nhưng bản thân lại thường xuyên cầm điện thoại trong bữa ăn hoặc lúc sinh hoạt chung.

Học sinh Trường THCS Mễ Trì (Từ Liêm, Hà Nội) tổ chức cho học sinh trải nghiệm công nghệ thực tế ảo và robot tại Ngày hội Trí tuệ nhân tạo, tháng 4-2026.

Bên cạnh đó, nhiều trò chơi được thiết kế với hệ thống phần thưởng, nhiệm vụ hằng ngày và hình thức thi đấu theo nhóm. Trẻ có thể lo mất thứ hạng, bỏ lỡ phần thưởng hoặc ảnh hưởng đến đồng đội nên khó chủ động dừng lại. Nếu cha mẹ chỉ nhìn thấy hành vi chơi game mà không tìm hiểu nguyên nhân, việc quát mắng hoặc thu giữ thiết bị đột ngột dễ khiến trẻ nảy sinh tâm lý chống đối.

Chị Đỗ Thị Lan Phương, trú tại phường Từ Liêm (TP Hà Nội), có con đang học lớp 7, chia sẻ: “Thời gian gần đây, cháu dành khá nhiều thời gian chơi game, có hôm thức khuya, quên làm bài và ít trò chuyện với người thân. Khi bị nhắc nhở, cháu thường tỏ ra khó chịu. Gia đình tôi đang cố gắng thống nhất thời gian sử dụng điện thoại, đồng thời khuyến khích cháu tham gia thể thao và các hoạt động chung của gia đình”.

Đồng hành thay vì chỉ cấm đoán

Trước những tác động của việc chơi game quá mức, một số phụ huynh lựa chọn cách cấm hoàn toàn. Biện pháp này có thể mang lại hiệu quả trước mắt nhưng khó duy trì lâu dài. Khi bị kiểm soát quá chặt mà không được giải thích, trẻ có thể tìm cách sử dụng thiết bị ngoài thời gian cho phép hoặc giấu giếm cha mẹ.

Điều quan trọng là giúp trẻ hiểu chơi game chỉ là một hình thức giải trí, không thể thay thế việc học, giấc ngủ, vận động thể chất và giao tiếp trực tiếp. Mỗi gia đình nên thống nhất với con khung giờ sử dụng thiết bị phù hợp với độ tuổi và lịch học. Trẻ chỉ nên chơi sau khi hoàn thành bài tập, việc nhà; không sử dụng điện thoại trong bữa ăn hoặc trước giờ đi ngủ.

Cùng với việc giới hạn thời gian, phụ huynh cần biết con đang chơi trò gì, nội dung có phù hợp với lứa tuổi hay không, trẻ giao tiếp với những ai và có phát sinh việc mua vật phẩm trong game hay không? Cha mẹ cũng cần hướng dẫn con bảo vệ thông tin cá nhân, không chia sẻ mật khẩu, địa chỉ, số điện thoại; không tự ý nạp tiền hoặc truy cập đường dẫn lạ.

Muốn trẻ giảm thời gian trước màn hình, gia đình cần tạo thêm những hoạt động thay thế phù hợp như đọc sách, chơi thể thao, làm việc nhà, tham gia câu lạc bộ hoặc cùng cha mẹ vui chơi, tham quan. Khi có thêm niềm vui ngoài không gian mạng, trẻ sẽ dễ hình thành nếp sống cân bằng hơn.

Theo Nghị định số 147/2024/NĐ-CP của Chính phủ, doanh nghiệp cung cấp trò chơi điện tử phải có hệ thống kỹ thuật quản lý thời gian chơi của người dưới 18 tuổi; bảo đảm thời gian chơi không quá 60 phút đối với từng trò chơi và tổng thời gian không quá 180 phút mỗi ngày đối với các trò chơi do doanh nghiệp cung cấp.

Quy định này góp phần tăng cường bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, đồng thời xác định trách nhiệm của doanh nghiệp. Tuy nhiên, giải pháp kỹ thuật sẽ khó phát huy đầy đủ hiệu quả nếu trẻ sử dụng tài khoản của người lớn hoặc thông tin về độ tuổi không chính xác. Do đó, doanh nghiệp cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống xác thực, cảnh báo thời gian, kiểm soát chi tiêu và phân loại nội dung phù hợp.

Bà Nguyễn Thị Thịnh, Hiệu trưởng Trường THCS Mễ Trì (Từ Liêm, Hà Nội) cho rằng, trò chơi điện tử ngày càng đa dạng, hấp dẫn, trong khi một bộ phận học sinh còn thiếu sự quan tâm, định hướng thường xuyên của gia đình nên dễ bị cuốn vào game, sao nhãng học tập. Việc chơi game thiếu kiểm soát có thể khiến học sinh giảm khả năng tập trung, mất ngủ, lười vận động và ít quan tâm đến những hoạt động xung quanh.

Trước thực tế đó, nhà trường đã tăng cường giáo dục ý thức, tổ chức các hoạt động tập thể, chuyên đề kỹ năng sống và hướng dẫn học sinh sử dụng không gian mạng an toàn, hiệu quả. Theo bà Nguyễn Thị Thịnh, gia đình không nên chỉ cấm đoán mà cần dành thời gian trò chuyện, thống nhất khung giờ sử dụng thiết bị và tạo thêm các hoạt động giao lưu để tăng sự gắn kết với con.

Xây dựng thói quen chơi game lành mạnh không thể thực hiện bằng một lệnh cấm hay vài lần nhắc nhở, mà đó là quá trình giúp trẻ biết quản lý thời gian, lựa chọn nội dung phù hợp và chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Khi gia đình làm gương, nhà trường chủ động giáo dục và doanh nghiệp thực hiện nghiêm trách nhiệm, trò chơi điện tử sẽ trở về đúng vị trí là một hình thức giải trí trong đời sống cân bằng, an toàn của trẻ.